I SA/Wr 1210/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 31 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości w podatku od towarów i usług za październik 2009 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że miesięcznie spłaca na rzecz SKOK 900 zł, a do spłacenia całości zobowiązania pozostało 23.000 zł. Ponadto spłaca raty leasingowe kwocie 1.086 zł do 22 kwietnia 2013 r. Ponosi też koszty własnego utrzymania, w tym opłaty za internet i wydatki na wyżywienie. Wszystkie powyższe wydatki pokrywane są z wynagrodzenia za pracę, które wynosi netto 2.148 zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, nie posiada jakichkolwiek nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę wynosi 2.500 zł brutto, na potwierdzenie czego została przedłożona kopia umowy o pracę. Z dokumentów i oświadczeń złożonych w wyniku wezwania skierowanego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej: p.p.s.a.) wynika, że skarżący mieszka wspólnie z rodzicami, bratem i babcią. Rodzice uzyskują dochody w łącznej wysokości 3.600 zł brutto, z kolei babcia utrzymuje się z emerytury w kwocie 800 zł. Brat studiuje i jest bezrobotny. Właścicielami domu, w którym mieszka cała rodzina, są rodzice wnioskodawcy, którzy spłacają nadto kredyt za mieszkanie w SKOK. Wnioskodawca w 2011 r. uzyskał przychód ze stosunku pracy w wysokości 53.546,27 zł. Posiada kartę kredytową z limitem 3.200 zł Jego zaległości podatkowe oraz wobec ZUS na dzień 10 stycznia 2012 r. łącznie wynosiły 143.124,96 zł. Egzekucją w związku z tymi zaległościami objęty został rachunek bankowy w PKO BP. Przedłożone dokumenty ponadto potwierdzają dane wynikające z oświadczeń złożonych na urzędowym formularzu wniosku. Odnośnie wezwania do przedłożenia szczegółowego zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków przez wnioskodawcę i jego rodzinę, pełnomocnik skarżącego oświadczył, że wnioskodawca podtrzymuje w całości zestawienie podane w urzędowym formularzu wniosku. Na wskazane wyżej wezwanie nie przedłożono wydruków historii posiadanego rachunku bankowego ani żadnych wyjaśnień w tym zakresie. Przedstawione wyżej okoliczności nie dają podstaw do uwzględnienia żądania wniosku. Przy czym wzięto także pod uwagę okoliczności wynikające z akt administracyjnych sprawy. Podstawą prawną rozpoznania przedmiotowego wniosku jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy na podstawie przytoczonej regulacji, należy pamiętać, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, iż strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić (zob. postanowienie NSA z 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12, LEX nr 1136765). Pełny obraz swojej sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej wnioskodawca obowiązany jest przedstawić już na etapie złożenia przedmiotowego wniosku na urzędowym formularzu. Złożone oświadczenia co do stanu rodzinnego, majątku i dochodów oraz ewentualne inne informacje dają w dalszej kolejności podstawę do sformułowania wezwania do przedstawienia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, jeżeli dane zawarte na urzędowym formularzu są niewystarczające lub budzą wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.). Taka sytuacja miała miejsce w przypadku przedmiotowego wniosku. Tymczasem wnioskodawca wprawdzie odpowiedział na wezwanie, jednak odpowiedź ta okazała się niewyczerpująca. Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, że powołany wyżej art. 255 p.p.s.a. wyznacza płaszczyzny, które wymagają zbadania celem dokonania rzetelnej oceny ogólnie pojętej zdolności wnioskodawcy do pozyskania środków na opłacenie kosztów jego udziału w sprawie sądowej. Chodzi tutaj o stan finansowy, majątkowy, ale także i rodzinny. Ten ostatni aspekt ma znaczenie z punktu widzenia możliwości pozyskania pomocy w rodzinie, z którą pozostaje się faktycznie we wspólnym gospodarstwie domowym. Istotne jest zatem, jak kształtują się dochody całej rodziny w jednym gospodarstwie oraz ogólne wydatki związane z jego utrzymaniem. W rezultacie możliwa byłaby ocena zdolności do poczynienia rezerw na opłacenie kosztów sądowych, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Przy czym przez utrzymanie konieczne należy rozumieć zaspokojenie przede wszystkim podstawowych potrzeb socjalnych. Taka ocena w niniejszej sprawie nie była możliwa. Po pierwsze skarżący pierwotnie, to jest na urzędowym formularzu wniosku, zakreślił rubrykę dotyczącą stanu rodzinnego, a więc osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (co sugerowało, że prowadzi je samodzielnie), w konsekwencji nie podał źródeł i wysokości dochodów poszczególnych członków rodziny. Dopiero w wyniku wezwania wymienił osoby, które z nim mieszkają oraz wysokość dochodów brutto, bez wskazania tytułów ich pozyskiwania. Brak jest natomiast informacji o wartościach netto dochodów rodziny oraz o bieżących wydatkach w całym budżecie domowym. Po drugie, nie jest znana sytuacja majątkowa poszczególnych osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Zauważyć należy, że urzędowy formularz wniosku zawiera rubrykę dotyczącą majątku nie tylko samego wnioskodawcy, ale także osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawca lakonicznie wskazał w oświadczeniu złożonym w wyniku wezwania, że rodzice spłacają kredyt w SKOK za mieszkanie. Sądząc po adresie zamieszkania (ul. W. [...]), rodzina zajmuje dom. Z powyższego można by wywieść zatem, iż rodzice są również właścicielami mieszkania. Okoliczność ta ma z kolei istotne znaczenie choćby ze względu na możliwości pozyskania środków finansowych z dodatkowej (nie zajmowanej przez rodzinę) nieruchomości. Poza tym, zdaniem Referendarza, istnieją wątpliwości co do spłaty kredytu (pożyczki) w SKOK. We wniosku skarżący podał, że spłaca na rzecz SKOK kredyt w ratach w wysokości 900 zł, następnie w oświadczeniu złożonym na wezwanie wskazał, iż rodzice spłacają kredyt w SKOK. Z akt administracyjnych sprawy (k-17) wynika, że wobec SKOK zobowiązani są: skarżący jako pożyczkobiorca i jego ojciec jako poręczyciel. Tym samym nie jest wiadome, czy chodzi tu jedno zobowiązanie, czy dwa różne, spłacane zarówno przez wnioskodawcę, jak i jego rodziców. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że zgodnie z powołanym już wyżej art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca jest wzywany do uzupełnienia danych, jeżeli okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości oświadczenia złożone na urzędowym formularzu. Co za tym idzie, Sąd/ Referendarz sądowy nie ma obowiązku wielokrotnego wzywania do przedłożenia dodatkowych wyjaśnień, gdyż podanie ich w sposób wyczerpujący pozostaje w gestii i interesie wnioskodawcy. Zwrócić też należy uwagę, że nie zostały złożone wydruki historii posiadanego przez skarżącego rachunku bankowego, a taki bez wątpienia posiada. Wynika to ze złożonych do akt wyciągów karty kredytowej, gdzie odnotowane są spłaty karty z jednego, konkretnego rachunku, a także z dokumentu znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy (k-7), wystawionego przez pracodawcę skarżącego. Ten sam numer rachunku został wskazany przez pracodawcę, jako rachunek pracownika, na który dokonywana jest wypłata wynagrodzenia. Numer tego rachunku wskazuje natomiast, że jest on prowadzony przez bank Alior. W tym stanie rzeczy, wobec braku wskazanych wyżej informacji nie było możliwości dokonania rzetelnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego. Końcowo tylko wskazać wypada, że w niniejszej sprawie wpis od skargi został wyznaczony na kwotę 500 zł i zwykle jest to najwyższy koszt sądowy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W rezultacie ta wartość winna być brana pod uwagę jako punkt odniesienia dla oceny zdolności płatniczych wnioskodawcy. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.