I SA/Wr 1215/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2017 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że na utrzymaniu ma konkubinę, która jest obecnie w ciąży, [...]-letniego syna i matkę będącą w depresji i chorującą na serce. Poza wydatkami na wyżywienie i stałymi opłatami, wnioskodawca ponosi koszty leczenia matki. Jedynym źródłem utrzymania są dwa małe sklepy obuwnicze. Obecnie wnioskodawca odnotowuje spadek sprzedaży internetowej i stacjonarnej. W 2016 r. jego dochód był o połowę niższy w porównaniu do roku 2015, a w 2017 r. poniósł stratę. Wyklucza możliwość uzyskania kolejnego kredytu, ponieważ w latach 2016 i 2017 skorzystał już z trzech kredytów obrotowych i spłaca obecnie raty w wysokości 8.000 zł. Po opłaceniu kredytów i rachunków nie wystarcza już nawet na ograniczony zakup towaru do sklepu. Aktualnie wnioskodawca wyprzedaje stare zapasy. Jego zadłużenie u dostawców utrzymuje się na poziomie 300.000 zł i jest przeterminowane ponad 100 dni, jednak nie jest w stanie spłacać ich szybciej ze względu na stałe koszty. Wpływy z działalności przeznaczane są na bieżące utrzymanie rodziny oraz na opłaty wynoszące około 50.000 zł (8.000 zł raty kredytowe, ZUS około 5.000 zł, wynagrodzenia dla pracowników około 8.000 zł, najem lokali sklepowych 12.000 zł, prowizje ze sprzedaży przez internet około 5.000 zł, raty kredytowe około 6.000 zł, paliwo, ubezpieczenie samochodu media około 2.000 zł). Wnioskodawca wskazał, iż ogranicza swoją działalność – zamyka jeden sklep i oszczędza na czym może. Z powodu rosnącej konkurencji, mniejszych prowizji i większych kosztów prowadzenia działalności z trudem udaje mu się utrzymać płynność finansową. Nie ma żadnych rezerw finansowych w postaci środków pieniężnych na koncie czy lokat. Od dłuższego czasu próbuje sprzedać działki, lecz bez powodzenia. Samochodu sprzedać nie może, ponieważ jest mu potrzebny do pracy. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca powtórzył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z konkubiną, [...]-letnim synem i matką. Podał, że posiada udział w ½ domu o wartości 150.000 zł, działkę rolną (łąka 0,9 ha, wartość 30.000 zł) i działkę budowlaną (0,3 ha, wartość 30.000 zł) oraz samochód osobowy rocznik 2011, o wartości około 25.000 zł. Pozostali członkowie rodziny nie mają majątku. Dochody w rodzinie uzyskiwane z działalności gospodarczej wnioskodawcy oraz zasiłków chorobowych pobieranych przez konkubinę i matkę – wynoszą łącznie miesięcznie 1.600 zł netto. Jako zobowiązania i stałe wydatki wnioskodawca wymienił: żywność 2.500 zł, prąd 300 zł, wodę 250 zł, ogrzewanie w okresie zimowym 1.000 zł, leki i wizyty lekarskie 450 zł, paliwo 300 zł, telefon 200 zł. Do akt sprawy złożone zostały dokumenty potwierdzające wydatki związane z działalnością gospodarczą (opłaty za prąd, telefon, prowizje za sprzedaż internetową, przesyłki, raty kredytowe), a także bilans księgi podatkowej za 2017 r. z wykazanymi przychodami w wysokości 2.282.881,64 zł i stratą w kwocie 236.219,15 zł, zaświadczenia z urzędu skarbowego o zeznanych dochodach za 2016 r. wnioskodawcy (82.984,96 zł) i matki (90,44 zł). Złożone zostały też dowody opłat za energię elektryczną i czynsz oraz dowody zobowiązań wobec kontrahenta i banku. Z dokumentów przedłożonych na wezwanie skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) wynika, że partnerka wnioskodawcy za 2015 r. uzyskała przychód z innych źródeł w kwocie 14.986,52 zł, a w 2016 r. wyniósł on 766,26 zł. Wnioskodawca w styczniu 2018 r. odnotował przychód w wysokości 126.317,93 zł oraz stratę na poziomie 58.866,35 zł. W październiku, listopadzie i grudniu 2017 . dokonał dostaw towarów i usług o wartości odpowiednio 176.600 zł, 72.201 zł i 139.289 zł oraz poczynił zakupy związane z działalnością opodatkowaną na kwoty 56.577 zł, 110.048 zł i 83.317 zł. Przedłożone zostały również wydruki historii dwóch rachunków bankowych wnioskodawcy za okres od października 2017 r. do stycznia 2018 r. (firmowy) i od października do grudnia 2017 r. (prywatny) oraz karty kredytowej jego matki za okres od 23 grudnia 2017 r. do 8 lutego 2018 r., a także harmonogram spłat kredytów, kopia wniosku z dnia [...] września 2017 r. o wykreślenie z Centralnej Ewidencji i Informacji Działalności Gospodarczej aktywności gospodarczej M. G. i zestawienie miesięcznie ponoszonych wydatków przez wnioskodawcę i jego rodzinę. Zgodnie z tym zestawieniem, wydatki łącznie wynoszą 35.000 zł (koszty związane z działalnością gospodarczą – pokrywane z przychodów działalności) i 4.950 zł (gospodarstwo domowe – finansowane z działalności gospodarczej i zasiłków chorobowych). Wnioskodawca wyjaśnił, że matka z prowadzonej przez siebie działalności nie uzyskiwała dochodów od 2016 r. i pozostaje na jego utrzymaniu. Zakupów żywności i lekarstw wnioskodawca dokonuje korzystając z karty kredytowej matki, którą następnie spłaca z przychodów z działalności gospodarczej. Wydatki na zakupy pokrywane są też z zasiłków chorobowych. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że wnioskodawca jest obecnie stroną w tutejszym Sądzie w pięciu sprawach o sygn. akt 1211-1215/17, w których wpisy od skarg zostały wyznaczone na łączną kwotę 2.210 zł. Mając na uwadze powyższe, w ocenie referendarza sądowego, przedmiotowy wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą prawną rozpoznania wniosku jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim podkreślenia wymaga, iż co do zasady każdy ma obowiązek ponosić koszty swego udziału w sprawie, co zostało wyrażone w przepisie art. 199 p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób będących w bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb socjalnych. Zdaniem referendarza sądowego, wnioskodawca nie znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwiłaby mu opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, nawet przy uwzględnieniu ich ponoszenia równocześnie w pięciu sprawach. Wyjaśnić wypada, iż referendarz z powyższego względu (jednoczesne ponoszenie kosztów w pięciu sprawach) przyjął za punkt odniesienia dla oceny zasadności wniosku zbiorczą kwotę wszystkich wpisów od skarg (2.210 zł). Wskazać też trzeba, że wpis od skargi jest najwyższym kosztem sądowym w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pozostałe koszty sądowe sprowadzają się zwykle do opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku w kwocie 100 zł (jeżeli skarga zostanie oddalona, gdyż w razie jej uwzględnienia Sąd sporządza uzasadnienie z urzędu) oraz do wpisu od skargi kasacyjnej wynoszącego równowartość połowy wpisu od skargi, nie mniej niż 100 zł (jeżeli strona zdecyduje wnieść ten środek zaskarżenia). Ponoszenie kosztów sądowych nie wiąże się zatem ze stałym miesięcznym obciążeniem. Poza tym obowiązku ich opłacenia skarżący winien był się spodziewać najpóźniej z dniem wniesienia skargi, to jest 29 października 2017 r. i od tego dnia czynić oszczędności na ten cel, a miał ku temu możliwość. Jak wynika z udostępnionych danych, wnioskodawca w poprzednim roku (2017) uzyskał przychody w wysokości ponad 2.000.000 zł, a obroty w ostatnim kwartale 2017 r. sięgały średnio ponad 100.000 zł. W styczniu bieżącego roku wyniosły ponad 120.000 zł. Fakt odnotowania niskiego dochodu czy nawet straty nie ma znaczenia dla oceny możliwości zgromadzenia środków pieniężnych na opłacenie kosztów swego udziału w sprawie sądowej. Dochód i strata są bowiem tylko wynikiem ponoszenia znacznych kosztów uzyskania przechodów, na wartość których znaczny wpływ ma sam przedsiębiorca. Poza tym wymienione wielkości – to jest dochód, strata i koszty podatkowe – są wykazywane przede wszystkim na potrzeby rozliczeń w podatku dochodowym i zwykle nie mają odzwierciedlenia w rzeczywistej sytuacji finansowej przedsiębiorcy. W związku z tym dla oceny tej sytuacji najbardziej wymierna jest wartość przychodów. Powyższą uwagę potwierdza zresztą sam wnioskodawca, który wskazuje na brak dochodu z działalności gospodarczej i jednocześnie podnosi, iż utrzymuje 4-osobową rodzinę ponosząc wydatki w kwocie około 5.000 zł, która pokrywana jest tylko do wysokości 1.600 zł z zasiłków chorobowych. Zauważyć wypada, że w zestawieniu miesięcznych wydatków wnioskodawca ujął wydatki związane nie tylko utrzymaniem gospodarstwa domowego swojej rodziny, ale także takie, które stanowią koszty uzyskania przychodu – wydatki na wynagrodzenia pracowników, najem lokali, prowizje od sprzedaży internetowej, składki ZUS. Również dane wynikające z historii rachunków bankowych potwierdzają, iż wnioskodawca miał znaczne możliwości poczynienia rezerw na opłacenie kosztów sądowych. Historia jego prywatnego rachunku wskazuje wyłącznie na wpłaty i wypłaty gotówkowe w kwotach od 1.000 do 20.000 zł i przelewy pomiędzy rachunkiem prywatnym a rachunkiem firmowym. Na rachunku firmowym wprawdzie saldo jest ujemne na poziomie 40.000 zł, jest jednak na bieżąco wykorzystywane do transakcji w ramach działalności gospodarczej. W istocie na wnioskodawcy ciążą zobowiązania kredytowe i wobec kontrahenta, jednak zaznaczyć należy, że koszty sądowe, w tym wpis od skargi, stanowią formę daniny publicznej, a te – zgodnie z konstytucyjną zasadą wyrażoną w art. 84 Konstytucji RP – każdy jest obowiązany ponosić. W związku z tym też zobowiązania publiczne zawsze winny być traktowane priorytetowo wobec zobowiązań o charakterze prywatnoprawnym. Przedstawione wyżej uwagi, w ocenie referendarza, nie dają zatem podstaw do przyjęcia, że opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a przede wszystkim wpisu od skargi, który wynosi 492 zł i zapewnia merytoryczne rozpoznanie sprawy przez Sąd, spowoduje konieczność ograniczenia wydatków na podstawowe utrzymanie rodziny wnioskodawcy. Co za tym idzie, wniosek należało uznać za niezasadny i orzec jak w sentencji na podstawie powołanych przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a..