I SA/Wr 1227/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A spółka akcyjna z siedzibą w J. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J. G. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji organu pierwszej instancji w sprawie podatku dochodowego od osób prawnych za 2005 r. i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł skarżąca spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego żądania wnioskodawca wskazał, że na skutek prowadzonego przez urząd skarbowy postępowania, w tym zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanej spółki, jego działalność gospodarcza została sparaliżowana, natomiast prowadzone przez urząd kontroli skarbowej postępowania doprowadziło do wycofania się ze współpracy przez wieloletnich konkurentów i utraty przychodów. Spółka wykazała, iż jej kapitał zakładowy wynosi 250.000 zł, nie posiada majątku, oraz że za ostatni rok obrotowy zamknęła wg bilansu stratą wynoszącą (-) 173.739,23 zł. Oznajmiła również, że na jej rachunku bankowym powstał debet w kwocie 44,04 zł. W dniu 27 listopada 2009 r. skarżącej spółce doręczono wezwanie do dostarczenia w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania do odpisu zeznania spółki o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej starty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za 2008 r. (CIT-8), zaświadczenia wystawionego przez właściwego Naczelnika Urzędu Skarbowego o wysokości zaliczek wpłaconych przez skarżącą spółkę na poczet podatku dochodowego od osób prawnych za lipiec, sierpień i wrzesień 2009 r., uwierzytelnionego odpisu deklaracji podatkowych VAT skarżącej spółki za ostatnie trzy okresy rozliczeniowe, odpisu aktualnego bilansu, rachunku wyników za 2008 r., szczegółowych wyciągów lub wykazów z posiadanych rachunków bankowych, za ostatnie trzy miesiące, uwierzytelnionych odpisów dokumentów świadczących o prowadzeniu z majątku spółki (w tym jej rachunków bankowych) egzekucji oraz innych dokumentów oraz informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku spółki. W odpowiedzi na to wezwanie do akt sprawy przesłano kserokopię zeznania skarżącej spółki o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej starty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za 2008 r. (CIT-8), pisma Urzędu Skarbowego w J. G. z dnia [...], deklaracji dla podatku od towarów i usług za sierpień, wrzesień i październik 2009 r., bilansu oraz rachunku zysków i strat na dzień 31 grudnia 2007 r. i 2008 r., a także zestawienia transakcji na rachunku bankowym spółki w okresie od dnia 1 sierpnia do dnia 27 listopada 2009 r., potwierdzone za zgodność przez jej prezesa. Z dokumentów tych wynika, że w roku 2008 r. strona skarżąca wykazała stratę podatkową w kwocie 173,739,23 zł, w roku 2009 r. nie dokonała żadnych wpłat na rachunki bankowe urzędu skarbowego tytułem zaliczek na podatek dochodowy od osób prawnych, w sierpniu i wrześniu 2009 r. realizowała dostawę towarów lub świadczenie usług o wartości odpowiednio 450 zł i 220 zł, aktywa i pasywa spółki ustalone na dzień 31 grudnia 2007 i 2008 r. równoważyły się w ramach kwoty odpowiednio 215.931,17 zł i 202.585 zł, w rachunku zysków i strat za 2007 r. spółka wykazała stratę w kwocie 556.669,65 zł, natomiast na jej rachunku bankowym oprócz obciążeń z tytułu odsetek od debetu w kwocie (na dzień 27 listopada 2009 r.) 74,69 zł nie były dokonywane żadne operacje. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba lub jednostka ta wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie z uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Należy dalej stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez Państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach "nadzwyczajnych". Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Konkluzja ta zachowuje aktualność również w przypadku stwierdzenia sprzeczności w dowodzeniu przez wnioskodawcę wystąpienia w jego sytuacji materialnej okoliczności przemawiających za zwolnieniem go z kosztów sądowych. Tylko bowiem brak uzasadnionych wątpliwości co do rzeczywistego stanu finansów wnioskodawcy pozwala na przeniesienie na budżet Państwa, tj. na wszystkich podatników, ciężaru kosztów sądowych w sprawie wszczętej jego skargą, która zmierza do obrony osobistego interesu prawnego podatnika. Treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała referendarza sądowego do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. wykazanie, że wnioskodawca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie referendarza sądowego będąca wynikiem zdarzeń z lat poprzednich, sytuacja majątkowa spółki, aczkolwiek niełatwa, nie pozwala na przyjęcie, iż uzasadnia ona uwzględnienie jej wniosku. W sprawie nie może mieć decydującego znaczenia ujemny wynik działalności gospodarczej spółki w ostatnich dwóch okresach rozliczeniowych, jako że uczestniczenie w obrocie gospodarczym nie zakłada uzyskiwania dodatniego wyniku finansowego w każdym roku. Szczególnie istotne jest także dalsze prowadzenie przez stronę skarżącą działalności gospodarczej podlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, co stoi w sprzeczności z jej oświadczeniem zawartym na formularzu wniosku w sprawie "sparaliżowania" jej działalności wskutek czynności podejmowanych przez organy podatkowe. Kolejno podkreślenia wymaga, iż pomimo przedstawienia swojej sytuacji finansowej jako bardzo trudnej, skarżąca spółka dotychczas nie złożyła wniosku o upadłość ani nie podjęto działań mających na celu jej likwidacji. Prowadzi to do podważenia wiarygodności jej twierdzenia o braku jakichkolwiek środków pieniężnych oraz o charakterze jej trudności finansowych. W świetle powyższych wywodów uzasadnione jest stwierdzenie, że skarżąca spółka nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, iż nie jest obecnie w stanie wygospodarować środków na opłacenie należnych w sprawie kosztów sądowych. Dlatego na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.