I SA/Wr 1240/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi "A" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień i październik 2005 r. oraz maj 2007 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 4.786 zł A spółka z ograniczoną odpowiedzialności z siedzibą we W. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W motywach tego żądania wywiodła, iż z dniem [...]2010 r. zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej, rok 2009 zamknęła stratą netto w kwocie 43.179,15 zł przy obrotach na działalności podstawowej w kwocie 154.760,51 zł. Na dzień 30 listopada 2010 r. rachunek wyników spółki wykazuje stratę w kwocie 36.102,32 zł. Wnioskująca spółka podała także, że wierzytelności zagranicznych kontrahentów zaliczyła do nieściągalnych należności, bank prowadzący obsługę spółki wypowiedział umowę kredytową, zaś jej rachunek bieżący został zajęty w postępowaniu egzekucyjnym. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca spółka wskazała, iż wysokość jej kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wyniosła 61.037,55 zł, wartość środków trwałych – "0,00", wysokość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu – 43.178,15 zł, natomiast na rachunkach bankowych nie posiada środków finansowych. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca spółka przesłała dokumenty, z których wynika, że w roku 2009 poniosła ona stratę w kwocie 19.459,19 zł, przy przychodach w kwocie 194,992,44 zł, jeszcze w listopadzie 2010 r. nabyła towary i usługi za kwotę 1.300 zł (brutto) i wykazywała nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym w kwocie 18.615 zł oraz, że prowadzenie działalności gospodarczej zawiesiła do dnia 30 maja 2012 r. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba lub jednostka ta wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów postępowania sądowego (opłat sądowych oraz kosztu profesjonalnego zastępstwa procesowego) stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie z uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Należy dalej stwierdzić, iż koszty postępowania sądowego zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilno- i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich powinności finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez Państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach "nadzwyczajnych". Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Konkluzja ta zachowuje aktualność również w przypadku stwierdzenia sprzeczności w dowodzeniu przez wnioskodawcę wystąpienia w jego sytuacji materialnej okoliczności przemawiających za zwolnieniem go z kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niego profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Tylko bowiem brak uzasadnionych wątpliwości co do rzeczywistego stanu finansów wnioskodawcy pozwala na przeniesienie na budżet Państwa, tj. na wszystkich podatników, ciężaru kosztów sądowych w sprawie wszczętej jego skargą, która zmierza do obrony osobistego interesu prawnego podatnika. Treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała referendarza sądowego do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego, tj. wykazania, że wnioskodawca nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie referendarza sądowego będąca wynikiem zdarzeń z lat poprzednich, sytuacja majątkowa spółki, aczkolwiek niełatwa, nie pozwala na przyjęcie, iż uzasadnia ona uwzględnienie jej wniosku. W sprawie nie może mieć decydującego znaczenia ujemny wynik działalności gospodarczej spółki w ostatnich dwóch okresach rozliczeniowych, jako że uczestniczenie w obrocie gospodarczym nie zakłada uzyskiwania dodatniego wyniku finansowego w każdym roku. Kolejno podkreślenia wymaga, iż pomimo trudnej sytuacji finansowej i zawieszenia w sierpniu 2010 r. prowadzenia działalności gospodarczej w skarżąca spółka nadal, w listopadzie 2010 r., nabywała towary i usługi. Z kolei w tym samym czasie wykazywała kwotę 18.615 zł nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy, a nie do zwrotu, który pozwoliłby jej na dysponowanie tą kwotą m.in. w związku z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowo-administracyjnego. Prowadzi to do podważenia wiarygodności jej twierdzenia o braku jakichkolwiek środków pieniężnych oraz o charakterze jej trudności finansowych. W świetle powyższych wywodów uzasadnione jest stwierdzenie, że skarżąca spółka nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Dlatego na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. prawa pomocy.