I SA/Wr 1241/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 1 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za lata 2008 i 2009 postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie E. S. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu podała, że nie jest w stanie ponieść kosztów usług profesjonalnego pełnomocnika. Wskazała, że spłaca kredyty hipoteczne w kwocie według stanu na dzień 9 sierpnia 2011 r. 46.637,19 CHF i 55.044,01 EUR, pożyczkę pracowniczą w kwocie 4.000 zł oraz pożyczkę mieszkaniową. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi ze studiującą córką, jest właścicielką mieszkania o powierzchni 34 m², wymagającego natychmiastowego remontu budynku o powierzchni 118 m² oraz samochodu marki "A" (rok produkcji 1999) o wartości około 14.000 zł. Jako dochody swojego gospodarstwa domowego podała skarżąca swoje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w kwocie 3.340 zł (brutto) i wynagrodzenie córki z tytułu umowy o pracę na okres próbny w kwocie 1.790 zł (brutto). Nadmieniła, że miesięcznie ponosi wydatki związane z ratalną spłatą kredytów hipotecznych w kwocie 741,50 zł i 1.337,86 zł, ze spłatą pożyczki pracowniczej i mieszkaniowej w łącznej kwocie 435 zł oraz z dojazdami do pracy w kwocie 600 zł. W dniu 16 sierpnia 2011 r. pod nieobecność E. S. pod adresem wskazanym do korespondencji jej dorosłemu domownikowi (matce) doręczono kierowane do skarżącej wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów oraz stanu rodzinnego. Z akt sprawy wynika, że E. S. nie odpowiedziała na to wezwanie. Z urzędu wskazać należy, iż zarządzeniem z dnia 29 lipca 2011 r. Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wyznaczył wpis sądowy od skargi na oznaczoną w sentencji decyzję w kwocie 200 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, że zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych oraz samodzielnego opłacania profesjonalnego pełnomocnika stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dla dochodzenia swoich praw oraz sposobu uczestniczenia w postępowaniu sądowym. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego) jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów postępowania sądowego (kosztów sądowych oraz wynagrodzenia adwokata) zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów postępowania sądowego oparte będzie na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca w sposób lakoniczny umotywowała swoje żądanie, a nadto nie dostarczyła informacji wskazanych w wezwaniu przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Niemniej jednak, w związku z rygorem określonym w wezwaniu doręczonym w dniu 16 sierpnia 2011 r. ocenie podlegał stan faktyczny wynikający z oświadczeń zawartych w samym wniosku oraz z akt sprawy. Treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Złożone przez skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera, w ocenie referendarza sądowego, dostatecznych danych koniecznych do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku skarżąca ograniczyła się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o jej złym stanie majątkowym i braku wystarczających dochodów na ponoszenie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Uchyliła się natomiast od ich wykazania i uzupełnienia informacji o swojej sytuacji materialnej i życiowej w sposób określony w wezwaniu. Wykonanie wezwania referendarza sądowego miało w sprawie szczególne znaczenie w kontekście wskazanego w treści wniosku, a budzącego wątpliwość utrzymywania z dochodu brutto w kwocie 5.130 zł dwuosobowego gospodarstwa domowego, po uregulowaniu rat spłaty kredytów i pożyczek oraz poniesieniu kosztów dojazdu skarżącej do pracy oraz czesnego jej córki w łącznej kwocie 3.849,36 zł. Zasadne jest powtórzenie stwierdzenia, że to wnioskodawca jest obowiązany do zachowania szczególnej staranności przy wykazaniu zasadności swojego żądania. W rozpoznawanej sprawie skarżąca mimo wezwania nie przedstawiła dokumentów dotyczących dochodów, zasobów majątkowych i wydatków jej gospodarstwa domowego, dzięki którym możliwe byłoby ustalenie bez wątpliwości możliwości wygospodarowania przez nią kwot koniecznych do ponoszenia kosztów postępowania w sprawie. W tym stanie rzeczy należało ocenić, że na obecnym etapie postępowania skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 1) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. Wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.