I SA/Wr 1247/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 kwietnia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" sp. z o.o. z siedzibą we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy 2011 i 2012 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 10 kwietnia 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 1247/16). Wnosząc skargę na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu "A" sp. z o.o. z/s we W. złożyła także wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu skarżąca spółka podała, że od 2013 r. nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, w związku z czym nie osiąga przychodu. Spółka została wykreślona z rejestru podatników VAT, nie prowadzi żadnej księgowości, nie posiada żadnych środków trwałych ani żadnego innego majątku. Na potrzeby postępowania karnego toczącego się m.in. wobec prezesa zarządu, zajęto także całość dokumentacji księgowej. Strona zaznaczyła, że powyższe okoliczności są bezsporne, wynikają z treści zaskarżonej decyzji, w związku z czym nie wymagają wykazania za pomocą odrębnych dowodów. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 5.000 zł, wartość środków oraz wartość zysku i straty według bilansu za ostatni rok wynosi 0 zł. Rubryka dotycząca rachunków bankowych została zakreślona. Bez odpowiedzi pozostało wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zwrócił uwagę, że spółka jedynie złożyła oświadczenia na urzędowym formularzu wniosku stwierdzając, że dokumentacja księgowa została przejęta przez organy ścigania. Zauważył, że strona wezwana została do przedłożenia dokumentacji, którą była w stanie pozyskać przykładowo od organu podatkowego. M. in. mogła pozyskać zaświadczenia dotyczące zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata, za które je składała, czy deklaracji VAT-7. Strona została również zobligowana do złożenia dodatkowych oświadczeń, w tym dotyczących źródeł finansowania profesjonalnego pełnomocnika, który ją zastępuje w niniejszej sprawie. Według referendarza, pozostawienie bez odpowiedzi skierowanego do strony wezwania pozbawiło możliwości rzetelnego zbadania jej możliwości płatniczych i partycypowania w opłaceniu, jeżeli nie całości, to przynajmniej części kosztów sądowych. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca spółka, reprezentowana przez adwokata, zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przez odmowę przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, wskutek błędnego przyjęcia, że skarżąca rzekomo nie wykazała spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie jej prawa pomocy, podczas gdy - wobec spełnienia wzmiankowanych przesłanek - wniosek skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych zasługiwał na uwzględnienie. Według pełnomocnika, spółka wykazała, że spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku skarżąca podniosła, że począwszy od 2013 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, w związku z czym nie osiąga przychodu. Spółka została również wykreślona z rejestru VAT, nie prowadzi księgowości, nie posiada środków trwałych ani żadnego innego majątku. Na potrzeby postępowania karnego toczącego się m.in. wobec Prezesa Zarządu skarżącej, zajęta została całość dokumentacji księgowej spółki. W ocenie pełnomocnika, nie sposób było więc wymagać od skarżącej przedłożenia dowodów jej sytuacji majątkowej, albowiem powyższe okoliczności wynikają wprost już chociażby z treści zaskarżonej decyzji i z tej przyczyny nie wymagają wykazywania za pomocą odrębnych dowodów. Okoliczność ta uszła uwadze referendarza sądowego, pomimo, że zwolnienie od kosztów sądowych warunkuje skarżącej dostęp do sądu administracyjnego, realizowany zgodnie z konstytucyjnym prawem do sądu wynikającym z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. Według autora sprzeciwu, bez znaczenia pozostaje niewykonanie wezwania Sądu do przedłożenia dowodów celem wykazania sytuacji majątkowej skarżącej. Wskazano, że okoliczności wskazywane we wniosku wynikają już explicite z treści decyzji organów podatkowych i nie wymagają stąd wykazywania za pomocą innych, odrębnych, dowodów, zaś całość dokumentacji księgowej spółki uległa zajęciu na poczet postępowania karnego, co zresztą również w sposób bezpośredni wynika z uzasadnień znajdujących się w aktach sprawy decyzji organów podatkowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U.2016.718), określanej dalej jako: p.p.s.a., rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Na wstępie zaznaczenia wymaga, że w niniejszej sprawie wniosek o udzielenie pomocy prawnej dotyczy zwolnienia od opłat sądowych, tj. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego i może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podstawową zasadą obowiązującą na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego, a dotyczącą kosztów postępowania jest określona w art. 199 p.p.s.a. zasada, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, że zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, str. 594). Z powyższego wynika, że to strona wnosząca skargę do sądu administracyjnego powinna w pierwszej kolejności zabezpieczyć środki finansowe na poniesienie kosztów związanych ze wszczęciem postępowania przed sądem administracyjnym. Opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Skarżąca spółka wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana była wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tychże kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Przyjdzie w szczególności stwierdzić, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Także w orzeczeniu z dnia 12.01.2012r., sygn. akt II FZ 796/11 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko wyrażone w ww. postanowieniu zostało również zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11.04.2012r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 20.10.2015 r., sygn. akt II FZ 812/15. Z przedłożonych przez skarżącą informacji nie wynika jednak, aby skarżąca spółka zwróciła się z takim żądaniem. Spółka nie wykazała zatem, że nie była w stanie pozyskać adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania w tym kierunku. W tym miejscu wskazać należy, że w pierwszej kolejności spółka powinna zwrócić się do udziałowców spółki o udzielenie pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych, a nie liczyć jedynie na to, że koszty sądowe zostaną pokryte z budżetu państwa. Bierność w tej kwestii stanowi argument przemawiający za odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy i brakiem podstaw do traktowania w sposób uprzywilejowany (por. postanowienia NSA: z 11.12.2015 r., II FZ 871/15; z 20.10.2015 r., II FZ 812/15, a także postanowienia WSA w Gliwicach z dnia 22.02.2017 r., sygn. akt III SA/Gl 1619/16, WSA w Warszawie z dnia 17.02.2017 r., sygn. akt VIII 1105/16 ). Analizując sytuację majątkową wnioskującej strony przyjdzie również zauważyć, że pomimo akcentowanego w sprzeciwie braku prowadzenia działalności gospodarczej, wykreślenia z rejestru VAT, nie prowadzenia księgowości i braku posiadania środków trwałych ani żadnego innego majątku, nie zostało wszczęte wobec spółki postępowanie zmierzające do jej wykreślenia z rejestru przedsiębiorców. Jak podnosi się natomiast w orzecznictwie sądów administracyjnych, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1.04.2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Ponadto należy w pełni podzielić stanowisko referendarza, który w zaskarżonym postanowieniu wskazał, że pozostawienie bez odpowiedzi skierowanego do strony wezwania w zakresie dodatkowych oświadczeń, w tym dotyczących źródeł finansowania profesjonalnego pełnomocnika, który ją zastępuje, pozbawiło możliwości rzetelnego zbadania możliwości płatniczych i partycypowania w opłaceniu, jeżeli nie całości, to przynajmniej części kosztów sądowych. Z tych względów na mocy art. 260 § 1, § 2 i § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.