I SA/Wr 1251/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego z tytułu przychodu ze sprzedaży nieruchomości postanawia: I. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi; II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł D. P. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego żądania skarżący wskazał, że jego dochody z pracy nauczyciela kontraktowego w kwocie 2.099 zł (brutto), "ledwie" wystarczające na utrzymanie pięcioosobowej rodziny, nie pozwalają na opłacenie wpisu od skargi. Podał, że na wniosek Urzędu Skarbowego w L. komornik sądowy zajął jego miesięczne pobory w wysokości 456,28 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca wywiódł, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i trzema nieletnimi synami, jego żona posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, posiada nieruchomość rolną (łąkę) o powierzchni 1,25 ha oraz dom jednorodzinny w budowie o powierzchni 80 m- oraz jest współwłaścicielem samochodu osobowego marki Volkswagen Golf (rok produkcji 1992). Z urzędu wskazać należy, że w uzasadnieniu znajdującej się w aktach sprawy, zaskarżonej decyzji organ podatkowy drugiej instancji ustalił, że miesięczne dochody skarżącego w kwocie 1.500 zł obciążone są z tytułu spłaty pożyczki z zakładu pracy oraz spłaty kredytu hipotecznego i konsolidacyjnego, korzysta on z pomocy społecznej oraz materialnego wsparcia ze strony teściów, a także ponosi dodatkowe koszty związane z rozpoczęciem przez syna nauki. W toku postępowania podatkowego D. P. argumentował, że jego kłopoty finansowe powstały na skutek nieuczciwości kontrahenta. W sprawie zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r. sygn. akt I CZ 99/80). W sprawie ocenie podlegał stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których - w razie przyznania prawa pomocy - koszty zwolnienia strony od kosztów zostałoby przeniesione. Jednocześnie orzekając w zakresie przyznania prawa pomocy Sąd obowiązany jest wyważyć zarówno interes Państwa, tj. wszystkich obywateli, jak i strony skarżącej (por.: E. Ruśkowski - Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 1995 r., sygn. III ARN 75/94 - Glosa z 1995 r., nr 7, s. 14). Treść akt niniejszej sprawy prowadziła do stwierdzenia, że nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Dariusz Pal posiada bowiem stałe źródło dochodu, a nadto majątek w postaci nieruchomości. Fakt wykonywania jego zobowiązań cywilnoprawnych dobrowolnie lub w drodze przymusowej egzekucji nie stanowi przesłanki przyznania prawa pomocy. Zobowiązania te, powstałe na skutek decyzji D. P., winny być traktowane na równi z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych w sprawach wszczętych z inicjatywy skarżącego. Nie można przenosić na budżet Państwa, a w konsekwencji na wszystkich obywateli Państwa, skutków błędnych decyzji strony w zakresie zaciągania kredytów i pożyczek oraz zawierania innych umów cywilnoprawnych. Nie mniej jednak, mając na uwadze powyższe stwierdzenia, okoliczności wskazane w toku postępowania podatkowego i sądowoadministracyjnego oraz znane na zasadzie doświadczenia życiowego, uznano, iż sytuacja materialna i rodzinna D. P. uzasadnia przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego skargi. Nie można bowiem wymagać od osoby dysponującej na miesięczne utrzymanie pięcioosobowej rodziny kwotą 1.500 zł, obciążoną dodatkowo z tytułu spłaty kredytów i pożyczek, aby ponosiła koszty sądowe, od których uiszczenia zależy rozpoznanie jej skargi, w kwocie 500 zł. Reasumując stwierdzić należy, że w przypadku strony skarżącej zaistniały ustawowe przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi, określone w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarżący wykazał bowiem, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.