I SA/Wr 1258/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Krystyna Anna Stec (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2005 r. na posiedzeniu niejawnym - w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia 3 września 2002 r. Nr [...] w przedmiocie długu celnego oddala skargę. Decyzją z dnia 3.09.2002 r. Nr [...] - skierowaną do B. G., P. G., B. G. i T. K. - Dyrektor Izby Celnej we W. uchylił decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Z. z dnia 5.06.2002 r. nr [...] w części dotyczącej obciążenia długiem celnym P. G. i B. G. oraz umorzył postępowanie celne prowadzone w stosunku do w/w, w pozostałej zaś części decyzję utrzymał w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że 14.06.1999r. B. i B. G. zakupili od T. K. samochód osobowy marki Opel Kadett (o niespornym roku produkcji i numerach), dowód rejestracyjny którego wystawiony był na nazwisko P. G. Mimo iż transakcji dokonywali z T. K. to na sporządzonej umowie jako sprzedający figurował P. G. Ustalono, że P. G. dokonał rejestracji samochodu w Urzędzie Miasta i Gminy P. w dniu 7.06.1999r. a zarejestrowanie to nastąpiło na podstawie nieautentycznych dokumentów potwierdzających dokonanie odprawy celnej samochodu. Ustalono, iż Z. A. - zgłaszający towar do odprawy celnej - okazał się osoba fikcyjną. Wszczęto postępowanie karno-skarbowe a także postępowanie celne, mające na celu uregulowanie sytuacji prawnej towaru nielegalnie wprowadzonego na polski obszar celny, po przeprowadzeniu którego wydana została decyzja z dnia 6.06.2001r. Nr [...]. Organ celny I instancji uznał w niej za dłużników solidarnie B. G., T. K. i P. G. Decyzja ta została uchylona przez organ II instancji - z uwagi na pominięcie w kręgu dłużników B. G. (decyzją z dnia 11.04.2002r.). Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, wskazaną na wstępie decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w Z. z dnia 5.06.2002r. nr [...], uregulowano sytuację prawną samochodu przez objęcie go procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym oraz wymierzenie należności celnych przywozowych, przy czym do uregulowania długu celnego zobowiązano solidarnie B. G., B. G., T. K. i P. G. Od decyzji tej odwołanie wnieśli B. G. i P. G. oraz B. G. Organ II instancji stwierdził uchybienie do wniesienia odwołanie przez B. G. - o czym orzeczono postanowieniem z dnia 2.08.2002r. Rozpoznając zaś sprawę wskutek skutecznie wniesionych odwołań organ II instancji uznał, że prawidłowo za datę powstania długu celnego przyjęto 7.06.1999r. - pomimo błędnego powołania jako podstawy prawnej art.222 §2 zamiast art.222 § 3 Kodeksu celnego. W ocenie Dyrektora Izby Celnej decyzja organu I instancji została doręczona P. G. oraz pełnomocnikowi B. G. po upływie terminu przedawnienia wynikającego z art.230§4 Kodeksu celnego - wobec czego decyzje w stosunku do w/w należało wyeliminować z obrotu a wszczęte wobec nich postępowania umorzyć. Za prawidłowe i wydane w terminie zaś organ odwoławczy uznał natomiast decyzje organu I instancji w stosunku do B. G. oraz T. K. Organ odwoławczy stwierdził, iż w związku z ujawnieniem zarejestrowania sprowadzonego z zagranicy samochodu, który nie został objęty procedurą dopuszczenia do obrotu i w stosunku do którego nie zostały uiszczone należności celne - niewątpliwie mówić można o nielegalnym - w rozumieniu art. 9 Kodeksu celnego - wprowadzeniu na polskim obszar celny; stąd, wobec treści art.210§l pkt 1, powstał dług celny a krąg dłużników określa art.210 §3 Kodeksu celnego. Wywiedziono, że dla uznania posiadacza towaru nielegalnie wprowadzonego na polski obszar celny za dłużnika zasadnicze znaczenie ma ustalenie, czy nabywając towar wiedział on, że jest to towar wprowadzony nielegalnie a o ile nie posiadał takiej wiedzy to czy przy zachowaniu należytej staranności mógł się o tym dowiedzieć. Wyjaśniono, że wobec braku w prawie celnym definicji należytej staranności przyjmuje się - na gruncie orzecznictwa NSA - iż należyta staranności odpowiada staranności ogólnie wymaganej w stosunkach danego rodzaju, czyli odpowiada stopniowi uważanemu przez ogół za konieczny. Z akt sprawy i uzasadnienia decyzji organu I instancji - sporządzonego zgodnie z wymogiem art.210§l pkt 6 i§4 Ordynacji podatkowej - wynika, w ocenie organu odwoławczego, iż zachodziły podstawy do zakwalifikowania do kategorii dłużników T. K. Fakt posiadania przez niego samochodu był bezdyskusyjny, państwo G. to od niego nabyli towar, T. K. posługiwał się przy tym dokumentami wystawionymi na P. G., nie dysponowała jednak jego pełnomocnictwem ani też nie zawierał z nim żadnej transakcji. Zatem miał niewątpliwie świadomość fikcyjności dokumentów, którymi się posługiwał. Odnośnie B. i B. G. według organu II instancji także zasadne było potraktowanie ich jako posiadaczy towaru nielegalnie wprowadzonego na polski obszar celny. Prawidłowo ustalono bowiem, że faktycznie kupowali oni samochód od T. K. a jako właściciel pojazdu w dokumentach figurował P. G. Dokonywali zatem transakcji z osobą inną niż figurująca jako właściciel, nie podjęli przy tym żadnych działań aby skontaktować się z właścicielem, nie byli zainteresowani pełnomocnictwem do przeprowadzenia transakcji z osobą nieobecną, podpisali się zaś w pełni świadomie na dokumencie, który poświadczał nieprawdę co do zbywcy. W tych okolicznościach - jak wywodzi organ II instancji - nie można mówić o nabyciu towaru z zachowaniem należytej staranności. Poza tym przyjęto, że B. G. decyzję doręczono przed upływem 3 - letniego terminu, przewidzianego art.230§ 3 Kodeksu celnego. Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem B. G. wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę. Domagała się w niej uchylenia decyzji w części dotyczącej obciążenia jej długiem celnym i umorzenia wobec niej postępowania. W uzasadnieniu decyzji skarżącą- reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika - zarzuciła, że kupiła samochód od P. G., który figurował w dokumentach jako jego właściciel, zaś sprzedający T. K. zapewniał ją, że jest kuzynem właściciela. Zdaniem skarżącej skoro datę powstania długu celnego ustalono na dzień 7 czerwca 1999r. a za datę wydania decyzji należy rozumieć datę jej doręczenia - to błędnie organ odwoławczy przyjął, że decyzję organu I instancji doręczono jej przed upływem 3 letniego terminu przedawnienia. Skarżąca wyjaśniła, że od jesieni 1999r. przebywa z mężem poza terytorium Polski, ich interesy są wspólne nie jest pomiędzy nimi zniesiona wspólność ustawowa. Jednakże - jak twierdziła - na stałe zamieszkuje w K. przy ul. C. [...], tymczasem decyzję organu I instancji skierowano na adres w O. ul. A. K. [...], gdzie zamieszkiwała wyłącznie czasowo do 26.06.2000r. i że był to wyłącznie adres jej męża. Zdaniem skarżącej organy celne samowolnie przyjęły, że mieszka pod tym samym adresem co jej mąż, w żaden sposób nie uznały za stosowne poszukiwać jej adresu, chociażby przez Centralne Biuro Adresowe. Podkreśliła, że decyzje wydano w czasie gdy od 2 lat przebywała w Izraelu. Skarżąca przeczyła zatem by doręczono jej decyzję organu I instancji. Przesyłkę tę odebrała teściowa – M. G. - która nie była w żaden sposób umocowana do odbioru korespondencji, przede wszystkim nie mieszkała wspólnie z adresatem. Pełnomocnictwo zaś do załatwienia spraw związanych z samochodem udzielono jej znacznie później i takie pełnomocnictwo nie może sanować wadliwego doręczenia, a już na pewno nie przed dniem 13 czerwca 2002r. tj. przed dniem pełnomocnictwa. Zatem zobowiązanie - jak wywodzono w skardze - według skarżącej uległo przedawnieniu z upływem 7 czerwca 2002r. Skarżąca wskazała też na naruszenie art.210§3 pkt 3 Kodeksu celnego -twierdziła bowiem, że wraz z mężem zachowali należytą ostrożność przy zakupie samochodu, sprawdzali dokumenty, kontaktowali się z policją dla ustalenia czy samochód nie jest kradziony. Poza tym podniosła, że dokumenty nie wzbudziły podejrzeń pracowników Urzędu miasta i Gminy P., bowiem dokonali oni rejestracji samochodu. Według B. G. skoro wraz z mężem kupowali samochód zarejestrowany w Polsce a dokument ten był autentyczny to trudno uznać, że dokonywali transakcji bez należytej staranności. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wcześniej prezentowane. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, decyzje wydane w sprawie przez organy celne obu instancji nie uchybiają prawu w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu a podniesione w skardze zarzuty są bezzasadne. W szczególności nietrafnie skarżąca podnosi, że upłynął w stosunku do niej termin określony w art.230§4 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz.U. Nr 23, poz. l 17 ze zm.). W przepisie art.230§ 1 Kodeks celny wprowadził zasadę, zgodnie z którą na organie celnym ciąży obowiązek powiadamiania dłużnika o zarejestrowaniu kwoty należności, przy czym - w myśl powołanego wyżej § 4 - powiadomienie to nie może nastąpić po upływie 3 lat, licząc od dnia powstania długu celnego. Istota uregulowanej wskazanym przepisem instytucji przedawnienia polega na tym, że jeżeli dłużnik w określonym terminie nie zostanie powiadomiony o zarejestrowaniu kwoty należności wynikających z długu celnego to nie będzie ponosił odpowiedzialności za dług celny. Waga tego terminu jest zatem niezmiernie istotna. Ponieważ początkiem biegu omawianego terminu jest dzień powstania długu celnego konieczne jest w pierwszej kolejności prawidłowe określenie daty powstania długu celnego. W niniejszej sprawie niesporne jest, że przedmiotowy towar wprowadzony został na polski obszar celny nielegalnie, w rozumieniu art.9 §1 Kodeksu celnego, jak i że dług celny powstał 7 czerwca 1999r. Ustalenie to - zgodne z treścią art.222§ 3 Kodeksu celnego - znajduje oparcie w okolicznościach sprawy. Nie budzi też wątpliwości, że w niniejszej sprawie powiadomienie dłużnika o zarejestrowaniu kwoty należności wynikających z długu celnego nastąpić miało wydaną w sprawie decyzja organu I instancji. Strony zgodne wreszcie były i co do tego, że w świetle ugruntowanego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego jak i doktryny istotniejsza dla liczenia terminów jest data doręczenia decyzji - a nie wydania - decyzji. W tym stanie rzeczy istota podstawowego w sprawie zarzutu (przedawnienia) sprowadza się do prawidłowości ustalenia daty doręczenia skarżącej decyzji organu I instancji. Doręczenia w postępowaniu celnym regulują - stosownie do art.262 Kodeksu celnego - przepisy Ordynacji Podatkowej. Podstawową zasadą w świetle tej ustawy jest doręczanie pism osobom fizycznym w ich miejscu zamieszkania (doręczenie "właściwe" - art.l48§l). W razie nieobecności adresata w mieszkaniu istnieje jednakże możliwość doręczenia "zastępczego" - tj. doręczenia za pokwitowaniem m.in. pełnoletniemu domownikowi, gdy podjął się on oddania pisma adresatowi (art.149). Wskazać przy tym należy, że Sąd podziela ugruntowany pogląd, iż w razie istnienia prawidłowego "zwrotnego potwierdzenia odbioru" organy są w pełni władne oprzeć się na domniemaniu prawidłowości doręczenia i domniemanie to strona winna - ewentualnie - obalić; to na stronie spoczywa obowiązek skutecznego podważenia prawidłowości doręczenia. W niniejszej sprawie decyzję organu celnego I instancji doręczono skarżącej na adres O. ul. A. K. [...] (tak jak postanowienie o wszczęciu postępowania oraz zawiadomienie o zgromadzeniu materiału dowodowego w sprawie), przyjmując, że miało miejsce prawidłowe doręczenie zastępcze. Skuteczności wszystkich tych doręczeń strona nie kwestionował ani w odwołaniu od decyzji organu I instancji ani po doręczeniu postanowienia z dnia o stwierdzeniu uchybienia do wniesienia odwołania. Zawarte w skardze twierdzenia strony, że faktycznie przebywała w tym czasie poza granicami kraju a mieszkała natomiast w K. zdaniem Sądu nie obalają skutecznie prawidłowości dokonanych doręczeń. Doręczeń - tak właściwych jak i zastępczych - na podstawie powołanych art. 148-149 Ordynacji podatkowej dokonuje się bowiem w mieszkaniu strony a pojęcie mieszkania uznać należy za tożsame z miejscem zamieszkania, tzn. miejscem oznaczonym dokładnym adres w miejscowości, w której strona przebywa z zamiarem stałego pobytu. O miejscu zamieszkania decyduje nie zameldowanie lecz zamiar. Zamiar stałego pobytu zaś to wola długotrwałego przebywania tj. wola koncentracji w danym miejscu spraw życiowych (osobistych i majątkowych). Z akt sprawy i twierdzeń strony wynika tymczasem, że za granicą małżonkowie G. przebywali "czasowo". Zasadne zaś i niepodważone jest przyjęcie - dla potrzeb oceny procesowej prawidłowości doręczeń - że koncentracja spraw życiowych (osobistych i majątkowych) B. G. miała miejsce pod adresem, na który w sprawie dokonywano doręczeń. Był to bowiem niekwestionowany adres jej męża, przemawia to za ulokowaniem w tym właśnie miejscu życia osobistego skarżącej i jej spraw majątkowych, wobec wspólności majątkowej małżeńskiej. W tym stanie rzeczy niepodobna przyjąć aby skarżąca obaliła skuteczność i prawidłowość dokonanego dnia 6 czerwca 2002r. doręczenia zastępczego decyzji organu I instancji, poświadczonego "potwierdzeniem odbioru" (k-237 akt administracyjnych). W konsekwencji powyższego chybiony nieuwzględnienia przez organy celne przedawnienia, o którym mowa w art.230 § 4 Kodeksu celnego. Nie można się też zgodzić ze skarżącą, że organy celne dokonały błędnych ustaleń co do zachowania przez skarżąca - podczas nabywania spornego towaru - należytej staranności, od których to ustaleń zależy ocena prawidłowości zastosowania w sprawie art.210 Kodeksu celnego. Zgodnie z treścią art.210 § 3 pkt Kodeksu celnego dłużnikami są osoby, które nabyły, posiadały lub posiadają towar, o którym mowa w § 1, i które wiedziały lub przy zachowaniu należytej staranności mogły się dowiedzieć, że w chwili jego nabycia lub wejścia w jego posiadanie był to towar wprowadzony nielegalnie. Niewątpliwie czyniąc ustalenia - co do należytej staranności strony przy nabywaniu towaru, tak istotne dla wyjaśnienia i załatwienia niniejszej sprawy -organ winien podjąć niezbędne działania; jako dowód powinien dopuścić wszystko, co może przyczynić się do załatwienia sprawy a zebrany materiał dowody zobligowany jest wyczerpująco rozpatrzyć (art. 122, art.180 § 1,art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art.262 kodeksu celnego). Zdaniem Sądu wymogowi prawidłowego zgromadzenia materiału dowodowego nie uchybiono. Podnieść też należy, iż prawidłowość ustaleń zależna jest także od prawidłowej oceny całego zebranego materiału dowodowego, tzn. od oceny tego materiału w granicach prawa do swobodnej oceny (art. 191 Ordynacji podatkowej). Ocena taka powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału a ustalenia okoliczności faktycznych powinny być zgodne z zasadami doświadczenia i logiki. Według składu orzekającego organ celny zgromadzony w sprawie materiał dowodowy ocenił bez uchybienia powyższej zasadzie. Jak słusznie wskazał organ celny w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przesłanka wynikająca z art.210 §3 pkt 3 Kodeksu celnego co do pojęcia "zachowanie należytej staranności" nie została w ustawie dookreślona. Dla oceny zatem czy zachowanie skarżącej było "należycie staranne" zasadne jest sięgnięcie do dorobku orzecznictwa. W ocenie Sądu, w składzie orzekającym, podzielić należy stanowisko, że należytą starannością jest staranność ogólnie wymagana w stosunkach danego rodzaju; wzorzec należytej staranności ma charakter obiektywny, jego zastosowanie w praktyce polega najpierw na dokonaniu wyboru modelu, ustalającego optymalny w danych warunkach sposób postępowania, odpowiednio skonkretyzowanego i aprobowanego społecznie, a następnie na porównaniu zachowania się dłużnika z takim wzorcem postępowania. O tym, czy na tle konkretnych okoliczności można osobie zobowiązanej do zachowania należytej staranności postawić skuteczny zarzut braku tak pojmowanej staranności decyduje nie tylko niezgodność jego postępowania z modelem, lecz także uwarunkowana doświadczeniem życiowym możliwość i powinność przewidywania odpowiednich następstw zachowania. Miernik postępowania dłużnika, którego istota tkwi w zaniechaniu dołożenia staranności, nie może być formułowany na poziomie obowiązków niedających się wyegzekwować oderwanych od doświadczeń i konkretnych okoliczności (vide: wyrok SN z dnia 23.10.2003r. sygn.akt V CK 311/02) Lex nr 82272). Zgodzić należy się przy tym z organami celnymi, że powszechnie znana przestępczość związana nie tylko z częstymi kradzieżami samochodów ale przede wszystkim z ich przemytem skutkować winna koniecznością zachowania szczególnej ostrożności ze strony osób decydujących się na zakup pojazdów. W niniejszej sprawie nie jest sporne, że skarżąca transakcję kupna spornego samochodu zawarła z osobą, która nie była jego właścicielem i nie dysponowała stosownym pełnomocnictwem właściciela. W ocenie Sądu tymczasem nie jest zbyt daleko idące nałożenie - w ramach należytej staranności - wymogu sprawdzania czy sprzedawca jest właścicielem czy też czy ewentualnie posiada umocowanie do zbycia towaru. Z tych wszystkich względów, w ocenie Sądu, skoro nie dopuszczono się uchybień proceduralnych - rzutujących na prawidłowości poczynionych ustaleń faktycznych - to zastosowanie w sprawie art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego prawidłowe. Wobec powyższego, działając na podstawie art.151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku. Orzeczenie zapadło na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym wobec wniosku strony skarżącej i przy braku żądania przeprowadzenia rozprawy strony przeciwnej i innych uczestników na prawach strony - stosownie do regulacji z art. l19 pkt.2 i art.120 powołanej ustawy procesowej.