I SA/Wr 1262/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 1 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł skarżąca K. S. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu podała, że swoje jednoosobowe gospodarstwo domowe prowadzone w domu o powierzchni 180 m² utrzymuje z dochodów z tytułu emerytury i działalności gospodarczej w kwocie 865 zł (brutto). Z dokumentów przesłanych do akt sprawy wraz z wnioskiem i na wezwanie wynika, że w roku 2011 skarżąca otrzymuje emeryturę w kwocie 1.014, 81 zł (brutto), w całym roku 2010 uzyskała z tego źródła kwotę 7.647,88 zł, w okresie od stycznia do lipca 2011r. z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskała dochód w kwocie 9.569zł (przy przychodach w kwocie 18.230 zł), miesięcznie ponosi koszty utrzymania swojego gospodarstwa domowego w kwocie średnio 528,12 zł oraz spłaca zadłużenie z tytułu pożyczki w łącznej kwocie 7.501,67 zł. W dniu 16 sierpnia 2011 r. skarżąca uiściła na rachunek bankowy Sądu kwotę 100 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, że zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych oraz samodzielnego opłacania profesjonalnego pełnomocnika stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dla dochodzenia swoich praw oraz sposobu uczestniczenia w postępowaniu sądowym. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego) jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść kosztów pomocy prawnej świadczonej przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych oraz opłacenia usług adwokata ustanowionego z urzędu, zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów postępowania (kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego) oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności ponoszenia przez K. S. jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Mając na uwadze powołane przepisy prawa oraz wywiedzione z nich zasady, a także treść akt niniejszej sprawy, referendarz sądowy stwierdził, że nie została spełniona przesłanka przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Sytuacji materialnej oraz rodzinnej K.S. nie można bowiem uznać za stan uniemożliwiający ponoszenie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Po pierwsze wskazać należy, iż strona skarżąca uiściła w sprawie kwotę 100 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Zdaniem referendarza sądowego powoduje to wykluczenie istnienia w sprawie przesłanki braku zdolności skarżącej do uiszczenia jakichkolwiek kosztów postępowania, o czym mowa w art. 246 § 1 pkt 1) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skoro skarżąca zdołała w ramach budżetu jej gospodarstwa domowego, określonego na podstawie przedstawionych przez nią informacji, wygospodarować wyżej wskazaną kwotę celem uiszczenia wpisu sądowego od skargi, jest w stanie ponosić w przyszłości koszty sądowe w porównywalnej wysokości. Po drugie, z zestawienia osiąganych przez K. S. miesięcznych dochodów z tytułu emerytury w kwocie 865 złotych (netto) oraz osiąganego w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 1.367 zł (średnia miesięczna brutto) z podanym kosztami miesięcznego utrzymania jej gospodarstwa domowego w kwocie średnio 528,12 zł, pozwala na przyjęcie, że skarżąca ma możliwość wygospodarowania odpowiednich kwot celem poniesienia również kosztów usług profesjonalnego pełnomocnika z jej wyboru i to bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie, co stanowiłoby podstawę do przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie adwokata (art. 246 § 1 pkt 2) w zw. z art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Dodatkowo, w sprawie znaczenia nie ma fakt zaciągnięcia przez skarżącą pożyczki w kwocie 7.501,67 zł, gdyż wśród kosztów utrzymania jej gospodarstwa domowego nie wskazała ona raty spłaty tej należności cywilnoprawnej. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy, działając na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.