I SA/Wr 1271/12

Wrocław, dnia 08 stycznia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dagmara Dominik-Ogińska po rozpoznaniu w dniu 08 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. - N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] sierpnia 2012 r., [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od spadków i darowizn postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. M. K.-N. (dalej jako wnioskodawczyni) wniosła w dniu 14 września 2012 r. skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] sierpnia 2012 r., [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od spadków i darowizn. W odpowiedzi na wezwanie o uiszczenie wpisu od skargi, w wysokości 500 zł, wnioskodawczyni wystąpiła o przyznanie jej prawa pomocy, w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że nie otrzymuje z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej żadnego dochodu, a bieżące wydatki (w tym związane z kosztami leczenia samej siebie, jak i męża) pokrywa z emerytury męża i ze świadczeń chorobowych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przy czym emerytura męża w kwocie 1491,78 zł miesięcznie, jest obciążona zajęciami na rzecz banku i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, odpowiednio w kwotach 853,63 zł i 386,84 zł. Jak wskazała również wnioskodawczyni, jej mąż prowadzi dodatkowo działalność gospodarczą, która nie przynosi dochodów z uwagi na nierzetelność kontrahentów (wnioskodawczyni wskazała na trzy niezapłacone faktury, obejmujące kwoty 57.458,16 zł, 26.910,33 zł oraz 127.929,62 zł). Z oświadczenia wnioskodawczyni w tym względzie wynika, że ma ona zamiar, bądź też już częściowo wystąpiła o zapłatę przysługujących jej należności na drodze sądowej. Ponadto, do złej sytuacji finansowej małżonków przyczynił się jeden z ich pracowników, który doprowadził do zadłużenia u ich kontrahentów na kwotę 40.737,27 zł. W rezultacie czego małżonkowie nie posiadają nadwyżek środków finansowych, a tym samym nie mają możliwości uiszczenia wpisu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni oświadczyła, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Jest właścicielką połowy domu (całość - ok 160 m2 powierzchni) i nieruchomości rolnej o powierzchni 10,5 ha, przy czym budynek wymaga kapitalnego remontu, a ziemia jest niskiej, bo V klasy. Posiada także dwa samochody: marki VW Caddy i Fiat Ducato, odpowiednio rocznik 1999 i 1996 r. Nie posiada żadnych oszczędności, ani innych przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. W kwestii dochodów wnioskodawczyni oświadczyła, że otrzymuje ona kwotę 1.240,33 zł miesięcznie, którą wydatkowuje na zobowiązania związane z prowadzoną przez męża działalnością gospodarczą, a także na leczenie obojga. Natomiast jej mąż, obok emerytury w wysokości 1.491,78 zł netto, osiąga dochód jedynie księgowy w wysokości 7.000 zł, a to z uwagi na nierzetelność kontrahentów. Jak wynika z dokumentów i oświadczeń, przedłożonych przez wnioskodawczynię w odpowiedzi na wezwanie skierowane do niej na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity z 2012 r. Dz. U. poz. 270 – dalej: p.p.s.a.), przychód z działalności gospodarczej męża wnioskodawczyni wyniósł w 2011 r. 1.832.317,60 zł, przy kosztach uzyskania przychodu w wysokości 1.865.816,75 zł i stracie na poziomie 33.399,15 zł. Natomiast przychód samej wnioskodawczyni wyniósł 6.751,46 zł. Rozliczając się wspólnie, małżonkowie wykazali nadpłatę w podatku dochodowym w wysokości 41.794 zł. Z kolei w okresie od sierpnia do października 2012 mąż wnioskodawczyni osiągnął został przychód w wysokości odpowiednio: 29.761,65 zł, 16.441,52 zł, 9.235,14 zł, przy stracie: 8.977,22 zł, 8.428,43 zł, 10.759,68 zł. Małżonkowie otrzymali również w 2001 r. pomoc finansową z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w kwocie 2.427,24 zł oraz z tytułu jednolitej płatności obszarowej – 12.481,84 zł. Miesięczne wydatki małżonków wynoszą łącznie (poza wymienionymi wyżej ratami kredytowymi) w przybliżeniu 1.500 zł, w tym na opłaty 500 zł, na żywność 500 zł, środki higieny 100 zł i na lekarstwa 400 zł. Źródłem ich finansowania jest emerytura i zasiłek chorobowy. Ponadto przedstawiony został wykaz zobowiązań wobec kontrahentów, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, za media i z tytułu wynagrodzeń. Część zadłużeń została udokumentowana wezwaniami do zapłaty, nakazem zapłaty i tytułami wykonawczymi. Wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zadłużenie małżonka wnioskodawczyni wyniosło 10.607,60 zł (sierpień 2012 r.). Natomiast kwota zobowiązań wobec innych podmiotów wyniosła 199.851,51 zł Na jednym z ujawnionych przez wnioskodawczynię rachunku bankowym, miała ona na koniec okresu od sierpnia do października 2012 r. debet w wysokości 10.851,79 zł, na drugim saldo wynosiło 434,87 zł. Postanowieniem z dnia 19 listopada 2012 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie na to postanowienie wnioskodawczyni podała, że prowadzi dodatkowo gospodarstwo domowe z matką, która uzyskuje emeryturę w wysokości 1.800 zł miesięcznie, którą jednak przeznacza na utrzymaniu swojego domu i połowy domu, w którym mieszka wraz z wnioskodawczynią i jej mężem. Jej wydatki wynoszą miesięcznie w przybliżeniu 1.290 zł. W załączeniu przedstawiła także historię rachunku bankowego związanego z działalnością gospodarczą jej męża za okres od sierpnia do października 2012 r., zgodnie z którą w tym okresie łączna kwota obciążeń wyniosła w przybliżeniu 131.000 zł, natomiast uznań 136.000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wniosek wnioskodawczyni o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, że stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity z 2012 r. Dz. U. poz. 270 - dalej: p.p.s.a.) po skutecznym wniesieniu sprzeciwu, postanowienie referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy traci moc, a sprawa zostaje rozpoznana przez sąd. Dalej należy wskazać, że zgodnie z brzmieniem art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak stanowi § 3 art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Z kolei art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania kosztów postępowania, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Z treści art. 246 p.p.s.a. wynika jednoznacznie, że ciężar udowodnienia istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Rozwiązanie takie jest podyktowane tym, że tylko osoba ubiegająca się o prawo pomocy może znać w pełni swoją sytuację majątkową i faktyczną. Instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem bądź też ich zgromadzenie byłoby związane z uszczerbkiem dla utrzymania własnej rodziny. Jest to zatem wyjątek od ogólnej zasady, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., że strony ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Należy pamiętać, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, określonych w ustawie. Tym samym przyznanie prawa pomocy oznacza w istocie obciążenie kosztami postępowania pozostałych podatników. Należy ponadto pamiętać, że koszty sądowe powinny być zaspokajane przed zobowiązaniami cywilnoprawnymi. Prawo pomocy nie może tu stanowić wygodnej formy kredytowania bieżącej działalności stron, które pokrywając inne wydatki, liczą na zaoszczędzenie środków w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Stąd też przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, strona powinna dopełnić wszelkich starań w celu zgromadzenia we własnym zakresie odpowiednich środków na uiszczenie kosztów sądowych, wliczając w to wyzbycie się niektórych składników swojego majątku, czy ograniczenie wydatków. Dotyczy to w szczególności przedsiębiorców, od których należy oczekiwać należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw, jakiej można oczekiwać od podmiotów profesjonalnie prowadzących działalność gospodarczą. Odnosząc powyższe uwagi do wniosku wnioskodawczyni, stwierdzić należy, że nie wykazała ona, aby uiszczenie przez nią w sprawie kosztów w wysokości 500 zł naraziło ją i jej rodzinę na uszczerbek. Powyższa konstatacja wynika przede wszystkim z analizy historii (a nie salda, które pozostaje nieznane) rachunku bankowego jej męża, powiązanego z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, z którego wynika, że już tylko w okresie od sierpnia do października 2012 r., wpływy na konto (136.000 zł) przekroczyły obciążenia (131.000 zł) na kwotę blisko 5.000 zł. Już samo to ustalenie, w ocenie Sądu, nie pozwala przyjąć, że wnioskodawczyni, prowadząca przecież z mężem wspólne gospodarstwo domowe, nie dysponuje wolną kwotą wpisu. Zdaniem Sądu, powyższe ustalenia korespondują z faktem, że mąż wnioskodawczyni osiągnął w 2011 r. znaczący przychód 1.832.317,60 zł. Nawet jeżeli wówczas koszty uzyskania przychodu przekroczyły tę kwotę, to nie oznacza to wcale, że małżonkowie nie dysponowali wolnymi środkami finansowymi już w 2011 r. Należy bowiem podnieść, że strata podatkowa, nie jest jednoznaczna ze stratą ekonomiczną i może nie mieć źródeł w złej sytuacji finansowej. Zwłaszcza, że, jak wynika z historii rachunku bankowego męża wnioskodawczyni, prowadzi on nadal, pomimo deklarowanych strat, działalność gospodarczą o znacznych rozmiarach, o czym świadczą kwoty przelewów bankowych, nawet w wysokości 60.000 zł – zwrot VAT. Wreszcie, małżonkowie otrzymują stałe świadczenia (emerytalne i zdrowotne) i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z matką wnioskodawczyni, która dysponuje miesięcznie kwotami co najmniej 700 zł. Nie można wreszcie zapominać, że małżonkowie korzystali w 2011 r. z jednolitych dopłat obszarowych z tytułu posiadania gruntów rolnych, w kwocie ponad 10.000 zł. Brak jest podstaw by uznać, że za 2012 r. pomoc ta nie wyniesienie podobnej kwoty. W ocenie Sądu zrozumiałe jest, że wnioskodawczyni wraz z mężem może subiektywnie odczuwać niepewność związaną faktem, że posiadają oni zadłużenie wobec podmiotów prawa cywilnego, choć z nadesłanych dokumentów nie wynika, aby wszystkie te kwoty był względem nich wymagalne, w kwocie blisko 200.000 zł. Nie zmienia to jednak faktu, że rozmiar prowadzonej przez męża wnioskodawczyni działalności gospodarczej wskazuje, że dysponują ono kwotami, które pozwolą im spłacić to zadłużenie. Dlatego też należy raz jeszcze podkreślić, że koszty sądowe, jako należności publicznoprawne mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami cywilnoprawnymi i powinny być uiszczane na pierwszym miejscu. Jedynie na marginesie należy zauważyć, że niektóre wydatki małżonków, takie jak telewizja cyfrowa, mogą być ograniczane, by stosowny wpis od skargi opłacić. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.