I SA/Wr 1279/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Halina Betta (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Marta Semiczek, Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Protokolant Magdalena Dworszczak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 lutego 2010 r. sprawy ze skargi B. i H. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości oddala skargę. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] r. Nr [...] , utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za 2006 r. w kwocie 588,37 zł wraz z odsetkami za zwłokę. Pismem z dnia [...] r. skarżący wnieśli o umorzenie zaległości w podatku od nieruchomości za 2006 r. wskazując, że trudna sytuacja finansowa nie pozwala na uregulowanie żądanej kwoty podatku. Wyjaśnili, że w wyniku przeprowadzonej przez komornika licytacji nie są już właścicielami nieruchomości, z którą związana jest zaległość podatkowa o umorzenie której wystąpili. Organ podatkowy I instancji decyzją z dnia [...] r. Nr [...] odmówił umorzenia zaległości. Samorządowego Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. Nr [...] r. uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, z uwagi na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego. Po przeprowadzeniu ponownego postępowania Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] odmówił umorzenia niniejszej zaległości. W uzasadnieniu stwierdził, że nie dopatrzył się istnienia dostatecznych podstaw do umorzenia zaległości, albowiem powołane we wniosku okoliczności wprawdzie wskazują na trudną sytuację skarżących, niemniej jednak są niewystarczające do uwolnienia od długu podatkowego. Wskazał, że zebrane w toku postępowania dowody nie potwierdzają by nie było możliwe wykonanie zobowiązania, nie wskazują również, że powstała sytuacja stanowi konsekwencję obiektywnych działań na które skarżący nie mieli żadnego wpływu, albowiem nieruchomość zabudowano budynkiem mieszkalnym, który był użytkowany od 2001 r., a podatnicy dobrowolnie nie dokonywali w latach 2002-2006 r. należnych z tego tytułu opłat. Jak ustalił organ I instancji dochód tej dwuosobowej rodziny, w maju i czerwcu 2008 r., tj. w okresie kiedy skarżący wystąpili z wnioskiem o przyznanie im przedmiotowej ulgi podatkowej wynosił około 1850 zł miesięcznie, albowiem H. D. z tytułu okresowego zatrudnienia osiągał dochody w wysokości 1000 zł miesięcznie. Sytuacja ta uległa zmianie w toku postępowania, gdyż skarżąca osiąga dochód w wysokości 850 zł miesięcznie, natomiast skarżący nie uzyskuje żadnych dochodów, bowiem decyzją Powiatowego Urzędu Pracy we W. z dnia 15 stycznia 2009 r. został uznany za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. W oparciu o informację o stanie majątkowym z dnia 12 lipca 2008 r. organ I instancji ustalił, iż podatnicy korzystają z pomocy finansowej syna. Wysokości tej pomocy nie skonkretyzowali ograniczając się do podania, iż syn K. "ponosi inne niezbędne wydatki". Podali także, że ponoszą koszty leczenia w granicach 300 zł do 600 zł miesięcznie. Nie przedstawili jednak żadnych dowodów potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów leczenia przez nich oświadczoną. Skarżąca B. D. przedstawiła orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 1 września 2008 r., z którego wynika, że jest częściowo niezdolna do pracy do 30 września 2009 r. Choruje między innymi na nadciśnienie tętnicze. Przeprowadzone postępowanie podatkowe wykazało również, że nieruchomość położona w B. przy ul. [...] stanowiąca własność skarżących została sprzedana w drodze licytacji komorniczej za cenę 242.000 zł. Skarżący w oświadczeniu z dnia 12 lipca 2008 r. podali, że z uzyskanej kwoty po potrąceniu należności na rzecz wierzycieli i kosztów egzekucyjnych pozostała podatnikom kwota 5.580 zł. Organ I instancji ustalił, że skarżąca na podstawie decyzji ZUS oddział w L. Inspektorat w B. z dnia 15 października 2008 r. jako częściowo niezdolna do pracy, otrzymała wyrównanie otrzymywanego świadczenia za miesiące lipiec, sierpień i wrzesień 2008 r. tj kwotę ok. 2.550 zł. Pomimo tego nie dokonali podatnicy żadnej wpłaty na poczet zaległego zobowiązania w podatku od nieruchomości. Nie dał wiary organ wyjaśnieniom podatników jakoby kwota pozostała ze sprzedaży nieruchomości została wydatkowana na pokrycie kosztów przeprowadzki oraz na utrzymanie w okresie od czerwca do października 2008 r., w których brak było świadczenia rentowego, skoro z decyzji ZUS powołanej wyżej wynika, iż otrzymała świadczenie rentowe za powyższy okres. Przy tak poczynionych ustaleniach organ I instancji uznał, że sytuacja podatników aczkolwiek trudna to jednak nie sposób przyjąć, aby zapłata powstałej zaległości spowodowała obciążenie kosztami państwo lub gminę. Podkreślono, że skarżący mogą bowiem uregulować powstałe zaległości np. w ratach czy odroczonym terminie płatności, o czym świadczy przeprowadzenie skutecznej egzekucji na poczet zaległości w podatku od nieruchomości za 2006 r. w kwocie 311,80 zł. Argumentował organ, iż w sytuacji gdy podatnicy nie regulowali zobowiązań wobec gminy począwszy od 2002 r. do chwili obecnej, to zastosowanie wobec nich ulgi w formie umorzenia zaległości czyniłoby z tej instytucji środek prowadzący do zwolnienia z zapłaty, co byłoby sprzeczne z jej wyjątkowym charakterem. Wyjaśnił przy tym, że ustawy podatkowe nakładają obowiązki podatkowe sprawiedliwie, na wszystkich obywateli. Nie można więc uznać za społecznie sprawiedliwe swoiste nagradzanie nierzetelnych podatników zastosowaniem wobec nich ulgi w postaci umorzenia zaległości. W konsekwencji organ podatkowy uznał, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła przesłanka "ważnego interesu podatnika", nie stwierdził także istnienia przesłanki 'interesu publicznego", co uzasadniało nieuwzględnienie wniosku. Nie znalazł zatem podstaw do zastosowania wobec podatników regulacji przewidzianej w art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. z 2005 r. Dz. U. Nr 8, poz. 60 ze zm. ) W odwołaniu od decyzji organu I instancji, skarżący wskazywali, że organ podatkowy traktuje umorzenie jak nagrodę dla rzetelnych podatników, a więc odmiennie niż było to intencją ustawodawcy. Podnosili również fakt utraty całego dorobku życia, upadek działalności gospodarczej męża oraz chorobę, która dotknęła wnioskodawczynię. Wskazali, iż faktycznie możliwe jest wywiązanie się z zaległego zobowiązania, ale w zdecydowany sposób ograniczy to ich możliwości zaspokojenia utrzymania koniecznego. Konkludując stwierdzili, że powtórna odmowa umorzenia zaległości jest niesprawiedliwa, a ustalone fakty i dowody zostały wykorzystane w sposób dowolny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją stanowiąca przedmiot skargi utrzymało w mocy decyzję organu podatkowego I instancji. W uzasadnieniu decyzji, po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania, przytaczając treść przepisów art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. z 2005 r. Dz. U. Nr 8, poz. 60 ze zm. ) wskazało, że udzielenie ulgi, o której mowa w tym przepisie ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ dokonujący rozstrzygnięcia obowiązany jest do oceny wniosku oraz zgromadzonych w sprawie dowodów kierując się zobiektywizowanymi kryteriami oceny konkretnego przypadku, a rozstrzygnięcie musi poprzedzać stosowne postępowanie podatkowe zgodne z zasadami procedury. Oceniając całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego organ odwoławczy podzielił stanowisko organu podatkowego I instancji, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki ważnego interesu podatnika lub ważnego interesu publicznego. Podkreślił nadto, że organ I instancji poddał ocenie argumenty, które zdaniem strony uzasadniały umorzenie zaległości podatkowej i słusznie uznał, że nie mają one charakteru o jakim mowa ww. przepisie. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że skarżący nie wykazali by w ich przypadku zaistniały szczególne i wyjątkowe okoliczności, które uzasadniałyby zastosowanie ulgi polegającej na umorzeniu zaległości podatkowej. Trudna sytuacja materialna w jakiej znajdują się podatnicy sama w sobie nie jest wystarczającą przesłanką dla pozytywnego rozpatrzenia przedmiotowego wniosku. Organ odwoławczy podzielił w całości stanowisko organu I instancji, iż podatnicy nie wykazali, aby po ich stronie wystąpiły okoliczności wyjątkowe od nich niezależne, które winny skutkować przyznaniem im przedmiotowej ulgi. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący podnosili brak rozważenia przez organ ich sytuacji finansowej oraz błędną ocenę informacji majątkowej z dnia 10 stycznia 2009 r. polegającą na przyjęciu, że utrzymanie konieczne strony wynosi 150 zł miesięcznie. Ponadto powoływali się na trudną sytuację finansową. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymując. dotychczasową argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Zgodnie z art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. z 2005 r. Dz. U. Nr 8, poz. 60 ze zm. ) organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Z użytego przez ustawodawcę sformułowania "może" wynika, że decyzja wydana w oparciu o powyższe uregulowania prawne daje podstawy organom podatkowym do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że przepis ten pozostawia do uznania organu podatkowego istnienie lub nieistnienie w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających umorzenie zaległości lub odsetek, jak też zakres ewentualnego umorzenia. Nie może to jednak oznaczać dowolności rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą - z zachowaniem wymogów proceduralnych, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Dopiero w takich warunkach podjęta decyzja uznaniowa może być uznana nie za decyzję dowolną, lecz mieszczącą się w granicach uznania administracyjnego. Z treści powołanego przepisu wynika, że uznanie administracyjne ograniczone jest dyrektywami wyboru sformułowanymi jako ważny interes podatnika oraz interes publiczny. Obydwa te pojęcia są nieostre, co wymaga ich szczególnie wnikliwej oceny w świetle okoliczności konkretnej sprawy. Ocena ta, a zwłaszcza istnienie ważnego interesu podatnika musi być dokonana w oparciu o obiektywne kryteria, zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Przede wszystkim organ powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres ich zastosowania. Z kolei uzasadnienie takich decyzji, zwłaszcza decyzji negatywnych dla podatnika, powinno szczegółowo wskazywać także przyczyny, dla których organ instytucji tej nie zastosował pomimo wystąpienia szczególnych okoliczności. Natomiast uprawnienie organu administracji państwowej do wydania decyzji uznaniowej nie zwalnia sądu administracyjnego z obowiązku oceny, czy spełnione zostały przesłanki uzasadniające umorzenie zaległości podatkowych w całości lub w części /por. wyrok Sądu Najwyższego z 8 listopada 1996 r., III RN 24/96 - OSNP 1997 nr 11 poz. 182/. Ograniczenie kontroli sądowej do badania zgodności decyzji z prawem /a nie z punktu widzenia słuszności i celowości/ nie oznacza jednak, że Sąd bada jedynie, czy wydanie decyzji w zakresie umorzenia zaległości podatkowej poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego. Sąd Administracyjny ma obowiązek zbadać i ocenić, czy organ podatkowy, prawidłowo zinterpretował pojęcie nieostre na tle stanu faktycznego w konkretnej sprawie. Podkreślić należy również, że umorzenie zaległości podatkowej jest instytucją nadzwyczajną, i uzasadniające je wypadki społeczne i gospodarcze muszą posiadać tę samą cechę. Za umorzeniem zaległości przemawiać będą zatem wypadki niezależne od sposobu postępowania podatnika, bądź spowodowane działaniem czynników, na które podatnik nie miał wpływu. W rozpoznawanej sprawie organy podatkowe nie zakwestionowały trudnej sytuacji materialnej skarżących, którzy uzyskują wprawdzie dochód 850 zł miesięcznie, ale jak sami wskazują, otrzymują także pomoc finansową od syna, który pokrywa koszty utrzymania i inne niezbędne wydatki jakie ponoszą.. W tej sytuacji , zdaniem Sądu, sytuacja materialna w jakiej znaleźli się skarżący , pozwala na uregulowanie posiadanych zaległości w ratach lub odroczonym terminie płatności, co potwierdza skuteczna egzekucja, która doprowadziła do wyegzekwowania na poczet zaległości w podatku od nieruchomości za 2006 r. w dniu 9 lutego 2009 r. kwoty 311, 80 zł. Wbrew stanowisku skarżących organ podatkowy rozpatrzył sprawę w aspekcie przesłanek powołanego wyżej art. 67 a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, a mianowicie, czy za umorzeniem przedmiotowych zaległości podatkowych przemawiał " ważny interes podatnika" lub " ważny interes publiczny". Do obu tych przesłanek organ II instancji odwołał się i dał temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z jakich jego zdaniem powodów nie zaistniały podstawy dla uznania, iż po stronie skarżących zachodziły przesłanki o jakich mowa wyżej. Podkreślenia wymaga także i to, że dotychczasowe zobowiązania podatkowe skarżących w podatku od nieruchomości, nie były regulowane dobrowolnie, a w 2006 r. zobowiązania za lata 2002-2006 zostały objęte tytułami wykonawczymi i w konsekwencji nieruchomość skarżących przy ul. [...] w B. została zlicytowana, a z uzyskanych środków po potrąceniu zobowiązań wobec wierzycieli i kosztów egzekucyjnych pozostała skarżącym kwota 5.580 zł. Pomimo wiedzy strony o istnieniu zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2006 r., a także posiadaniu środków na zapłatę jej w całości, nie uregulowano tej zaległości chociażby w części. Wskazać przy tym należy, że dochód skarżących, w pewnych okresach 2008 r. wynosił 1850 zł miesięcznie, co niewątpliwie pozwalało na co najmniej zmniejszenie zaległości podatkowej. Poza sporem jest, iż skarżący na poczet zadłużenia w podatku od nieruchomości nie dokonali żadnej wpłaty. Wprawdzie obecna sytuacja skarżących uległa zmianie, co nie oznacza- jak słusznie zauważył organ odwoławczy-, że zaistniały szczególne okoliczności uzasadniające zastosowanie ulgi polegającej na umorzeniu niniejszej zaległości. Ponadto należy podnieść, iż skarżący nie podejmowali żadnych działań w celu spłaty zaległości ani nie wykazywali dobrej woli w ich wykonaniu bez względu na sytuację finansową w jakiej się znajdowali. Takie postępowanie skarżących –zdaniem Sądu- nieodparcie prowadzi do wniosku, iż domagają się oni w rzeczywistości regulowania swoich zobowiązań podatkowych przez państwo, a zatem udzielenie w tych warunkach ulgi polegającej na umorzeniu zaległości podatkowej byłoby - jak zasadnie przyjęły organy podatkowe - sprzeczne z interesem publicznym, rozumianym jako dyrektywa postępowania nakazująca mieć na uwadze przestrzeganie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, słuszność, równość wobec prawa. Sytuacja materialna na którą powołują się skarżący, a która stanowi podstawę wniosku o umorzenie zaległości podatkowej aczkolwiek trudna nie może w każdym przypadku być uznana jako "ważny interes podatnika" skutkujący umorzeniem zaległości podatkowej .Nie można negować, że zapłata zaległości podatkowej stanowić będzie dotkliwość finansową dla skarżących ale zważywszy na fakt pomocy materialnej jaką otrzymują od syna, należy podzielić stanowisko organów podatkowych, iż istnieje możliwość ze strony skarżących wywiązania się z zaległego zobowiązania, chociażby w drodze płatności w ratach. Wskazać należy, iż trafnie skarżący w skardze zauważają, że w oświadczeniu majątkowym z dnia 10 stycznia 2009 r. podali kwotę 150 zł miesięcznie, którą wydatkują na opłaty czynszowe. Organy podatkowe przyjęły tę kwotę jako "wydatki na podstawowe utrzymanie" gdyż tę pozycję wskazali podatnicy w pkt VII składanego oświadczenia o stanie majątkowym, który to punkt dotyczył miesięcznych wydatków na podstawowe utrzymanie. Niewątpliwie – wedle Sądu- organy podaną kwotę 150 zł miesięcznie odniosły do wydatku do jakiego ta kwota została przez skarżących przyporządkowana, skoro analizując te wydatki niezbędne dla egzystencji skarżących uwzględniły również te, które dotyczą należności za leki, utrzymanie i " inne pokrywane przy pomocy materialnej" syna skarżących. W tych okolicznościach -zdaniem Sądu- organy podatkowe właściwie oceniły sytuację skarżących i okoliczności podnoszone przez nią w toku postępowania, uznając w rezultacie, iż brak było podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie zaległości z uwagi na niewystąpienie niezbędnych do tego przesłanek. Dotyczy to zarówno przesłanki ważnego interesu podatnika, jak i interesu publicznego. Sąd nie dopatrzył się także naruszeń przepisów postępowania podatkowego, albowiem organy podatkowe podjęły wszelkie niezbędne działania dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania pełnego materiału dowodowego, a okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione w zakresie istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek przewidzianych w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacja podatkowa, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, a argumentacja przyjęta przez organy mieściła się w granicach zakreślonych przez art. 191 Ordynacji podatkowej. Dotąd powiedziane prowadzi do wniosku, że wobec braku stwierdzenia w sprawie wad procesowych, mających wpływ na wynik sprawy oraz niepotwierdzenia zarzutu naruszenia prawa materialnego skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić po myśli art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ).