I SA/Wr 1279/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dagmara Dominik-Ogińska po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 19 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Wr 1279/17, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 19 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Wr 1279/17. W następstwie wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 3.931 zł, skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika procesowego) wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca powołał się na złą sytuację finansową oraz niskie przychody. Wskazał, że pracuje mimo podeszłego wieku (76 lat), z uwagi na brak zdolności do uzyskania świadczenia emerytalnego. Jednocześnie podkreślił, że stan zdrowia nie pozwala mu na podejmowanie obowiązków zawodowych. Leczenie zapalenia wątroby typu C pozostawiło skutki uboczne w postaci dolegliwości, które są powodem częstych zwolnień lekarskich i obniżonych w związku z tym wypłat wynagrodzenia za pracę. Wynagrodzenie za październik i listopad wnioskodawca otrzymał dopiero [...] grudnia 2017 r. Od 2013 r. wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe z uwagi na ustanowioną z żoną rozdzielność majątkową. Miesięczne koszty utrzymania wynoszą około 3.500 zł i składają się na nie koszty mediów 1.500-1.800 zł (w zależności od sezonu grzewczego), koszty najmu, leczenia ok. 500 zł, artykuły spożywcze około 800 zł, środki higieny 100 zł, inne koszty (odzież, prasa, zakupy okazjonalne) 300 zł. W październiku 2017 r. wnioskodawca otrzymał pożyczkę od spółki, w której jest zatrudniony, celem pokrycia wpisu od skargi w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 926/17. Pożyczkę zobowiązany jest zwrócić do końca bieżącego roku, co dodatkowo obciąża jego miesięczne zobowiązania. Ze względu na wiek nie otrzymał pożyczki ani kredytu. Nie posiada żadnych rzeczy ruchomych ani nieruchomości, które mogłyby być zabezpieczeniem pożyczki. Nie posiada też akcji, oszczędności ani wierzytelności, które mogłyby stanowić źródło zapłaty wpisu sądowego. Jedynym źródłem dochodów wnioskodawcy jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 3.200-3.759,77 zł netto. Nie posiada zobowiązań z tytułu kredytów innych pożyczek lub rat leasingowych. Jako stałe wydatki wymienione zostały: koszty utrzymania mieszkania 500 zł, koszty mediów (e/e, woda, c.o.) około 1.500-1.800 zł, koszty leczenia 500 zł. Do wniosku załączono zestawienie świadczeń medycznych z ostatnich 10 lat (płatnych i nieodpłatnych) na rzecz wnioskodawcy, odcinek z ZUS z wypłaconym świadczeniem chorobowym za okres od [...] października do [...] listopada 2017 r. w wysokości 4.800 zł netto oraz akt notarialny małżeńskiej umowy o rozdzielności majątkowej. Z dokumentów przedłożonych na wezwanie wynika, że wnioskodawca w 2015 r. uzyskał przychody ze stosunku pracy w wysokości 51.973,09 zł, a w 2016 r. wyniosły one (ze stosunku pracy i innych źródeł) 53.689,18 zł. Zgodnie z zaświadczeniem pracodawcy (A Sp. z o.o.), jego wynagrodzenie w okresie od [...] sierpnia 2017 r. do [...] stycznia 2018 r. wyniosło średnio netto 1.740,34 zł, a w okresie od [...] listopada 2017 r. do [...] stycznia 2018 r. 1.253,26 zł. Wnioskodawca oświadczył nadto, iż nie mieszkają z nim inne osoby, w związku z pełnioną funkcją prezesa zarządu w spółkach z o.o. A i B nie pobiera wynagrodzenia, nie posiada żadnych środków transportu. Wskazał, że nie posiada rachunków, ani lokat bankowych. Oświadczył, że w stosunku do nieruchomości w B. przy ul. [...] (adres podawany jako miejsce zamieszkania) posiadał umowę najmu, która obecnie jest w okresie wypowiedzenia, nie została przedłużona, wznowiona ani renegocjowana z powodu braku środków na opłacenie czynszu kosztów utrzymania nieruchomości. Aktualnie wnioskodawca poszukuje nowego lokum. Miesięczne wydatki wnioskodawcy obejmują: wyżywienie 810 zł, środki higieny 176 zł, odzież 436 zł, koszty utrzymania mieszkania 2.000 zł, lekarstwa 150 zł, koszty leczenia 350 zł – łącznie 3.922 zł. Profesjonalny pełnomocnik zastępujący wnioskodawcę w niniejszej sprawie ogranicza swoje czynności tylko do zastępstwa na rozprawie, zaś jego wynagrodzenie będzie płatne dopiero po zakończeniu sprawy. Od 2012 r. wnioskodawca został poddany długotrwałemu leczeniu wirusowego zapalenia wątroby typu C. Dzięki zastosowanej metodzie leczenia na dzień dzisiejszy nie ma zagrożenia życia, ale występują skutki uboczne (zmęczenie, niepokój, depresja, bole stawowo-mięśniowe, itd.). Skarżący podkreślił, że rodzina jest dla niego wsparciem w zakresie zapewnienia godziwego bytu i ochrony zdrowia. Jednocześnie, członkowie rodziny nie posiadają już żadnych środków pieniężnych, które mogłyby stanowić źródło finansowania kosztów sądowych w sprawie. Postanowieniem z dnia 19 lutego 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W jego uzasadnieniu referendarz sądowy wyraził wątpliwości związane z tym, czy udostępnione przez wnioskodawcę dane są zgodne ze stanem rzeczywistym. Z treści tego postanowienia wynika, że wątpliwości referendarza sądowego dotyczyły m.in. źródła pokrycia wydatków przekraczających deklarowane dochody, a także, wiarygodności oświadczenia co do wynajmowania nieruchomości przy ul. [...] w B., zwłaszcza w roku 2015. Wątpliwości referendarza sądowego wynikały z informacji znanych z urzędu z akt sprawy o sygn. akt I SA/Wr 151/16 i odnosiły się do faktu złożenia do akt tej sprawy faktury wystawionej przez A sp. z o.o. na rzecz E. Z., a dotyczącej zapłaty rocznego czynszu najmu za 2015 r. za dom figurujący pod adresem wskazywanym przez skarżącego jako adres jego zamieszkania. Referendarz sądowy wyraził również wątpliwość odnośnie do wysokości otrzymywanego przez wnioskodawcę wynagrodzenia w spółce A sp. z o.o. (wystarczającego na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb socjalnych) w sytuacji gdy ww. spółka jest spółką rodzinną, a jedynym jej wspólnikiem jest syn wnioskodawcy – O. Z. W sprzeciwie wniesionym od tego postanowienia skarżący zarzucił dowolność oceny w zakresie możliwości poniesienia przez wnioskodawcę wymaganych w sprawie kosztów sądowych. Podniósł, że fakt wykazania wyższych kosztów od dochodów nie jest niczym nadzwyczajnym w społeczeństwie, a żaden obywatel nie jest zobowiązany i nie prowadzi księgowości związanych z własnym utrzymaniem. Wyraził pogląd, że wymienione okoliczności nie dają podstaw do konstruowania oceny w zakresie nieuczciwości, czy niewiarygodności obywateli (wnioskodawcy). Zwrócił także uwagę, że wezwanie referendarza sądowego do przedłożenia dowodów poniesionych kosztów miesięcznego utrzymania w terminie 7 dni jest niewykonalne, albowiem nie tylko wnoszący sprzeciw, ale i przeciętny konsument nie kolekcjonuje paragonów, ani innych dowodów potwierdzających ponoszone koszty. W ocenie skarżącego, okoliczność, że nie jest on w stanie detalicznie i w sposób oczekiwany przez referendarza sądowego wymienić, za co się utrzymuje każdego dnia jest bez znaczenia dla wykazania zasadności wniosku. Skarżący zarzucił również, że ocena referendarza sądowego opierała się jedynie na przypuszczeniach co do możliwości finansowych spółki (bez weryfikacji wyników finansowych tego podmiotu). Wyjaśnił także, że zaświadczeniem o zarobkach zostało objęte wynagrodzenie wypłacane przez pracodawcę. W okresie od [...] października do [...] grudnia 2017 r. skarżący przebywał na zwolnieniu lekarskim, tak więc część wynagrodzenia została mu wypłacona przez ZUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, dalej: ppsa), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 ppsa w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Działając w ramach tych uprawnień Sąd nie stwierdził podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Podstawę oceny złożonego przez stronę wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych stanowiły przepisy art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. Zgodnie z powołanymi regulacjami, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Konstrukcja powołanego przepisu prawa nie pozostawia wątpliwości, że to na wnioskodawcy jako zainteresowanym ciąży obowiązek udokumentowania swojej sytuacji finansowej w stopniu, który przekonałby Sąd (referendarza sądowego) o zasadności dochodzonego prawa. W ocenie Sądu, powyższego wnioskodawca w sprawie nie wykazał. Sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie jest bowiem wolna od wątpliwości, które mimo zasygnalizowania ich w zaskarżonym postanowieniu nie zostały wyjaśnione w sprzeciwie. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy istotny jest nie tylko wynik konfrontacji dochodów ubiegającego się o to prawo z wysokością wymaganych w sprawie kosztów sądowych, ale także i rzeczowa ocena, czy podana przez stronę wysokość kosztów niezbędnego utrzymania znajduje pokrycie w deklarowanych dochodach, ewentualnie, w innych źródłach, jak pomoc najbliższej rodziny. Tak rozumiana całościowa ocena sytuacji majątkowej wnioskodawcy podyktowana jest koniecznością zweryfikowania wiarygodności podanych przez niego informacji na temat, z jednej strony, źródeł i wysokości dochodu, z drugiej, kosztów utrzymania, albowiem obie te wartości są następnie uwzględniane przy ocenie, czy obowiązek poniesienia kosztów sądowych będzie stanowić dla wnioskodawcy uszczerbek dla jego niezbędnego utrzymania, czy też nie. Wskazując na powyższe za trafne należy uznać stanowisko referendarza sądowego, który zwrócił uwagę na to, że podane przez stronę dochody za okres od [...] listopada 2017 r. do [...] stycznia 2018 r. oraz od [...] sierpnia 2017 r. do [...] stycznia 2018 r. przewyższały wysokość zadeklarowanych kosztów utrzymania. Z wyjaśnień zawartych w sprzeciwie wynika, że wysokość wynagrodzenia widniejąca na przedłożonych zaświadczeniach o zarobkach związana była z faktem przebywania przez wnioskodawcę na zwolnieniu lekarskim w okresie od [...] października do [...] grudnia 2017 r. Niewątpliwie, okoliczność ta mogła mieć wpływ na wysokość uposażenia wnioskodawcy w tym czasie. Wnioskodawca nie przedstawił jednak dostatecznie wiarygodnych dowodów na to, z czego pokrywał w tym czasie wydatki niezbędnego utrzymania, które, jak trafnie podnosi referendarz sądowy, przekraczały jego deklarowane dochody (z twierdzeń wnioskodawcy wynikało, że świadczenie z ZUS otrzymał z dużym opóźnieniem). Wyjaśnienia wnioskodawcy w tym zakresie, odwołujące się do pomocy rodziny są bardzo ogólnikowe i nie wskazują ani na konkretne kwoty, ani źródło dysponowania przez rodzinę środkami pieniężnymi. Należy wskazać, że w skierowanym do strony wezwaniu z dnia [...] stycznia 2018 r. referendarz sądowy zobowiązał wnioskodawcę do dokładnego wskazania źródeł finansowania ponoszonych wydatków, a zatem jeżeli wnioskodawca utrzymywał, że korzysta ze wsparcia rodziny to powinien tę okoliczność wykazać w sposób bardziej precyzyjny, tak by nie było wątpliwości z czego pokrywane są deklarowane przez niego koszty utrzymania. Trafnie przy tym podnosi referendarz sądowy, że fakt wynajmowania domu w B. od spółki A sp. z o.o. nie został potwierdzony żadnym dokumentem. Dodatkowo, jak zasadnie ustalił referendarz sądowy z urzędu, w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 151/16, w której stroną jest małżonka wnioskodawcy, E. Z. przedłożyła fakturę wystawioną na nią przez A sp. z o.o., a dotyczącą zapłaty rocznego czynszu najmu za 2015 r. za dom przy ul. [...] w B. Okoliczność ta podniesiona w zaskarżonym postanowieniu nie została wyjaśniona w sprzeciwie, a może budzić uzasadnione wątpliwości co do takiego stanu rzeczy skoro małżonkowie nie mieszkają razem, a A sp. z o.o. jest firmą rodzinną, w której aktualnie jedynym wspólnikiem jest syn małżonków – O. Z. Wymaga również zwrócenia uwagi, że ze złożonego w toku postępowania wpadkowego oświadczenia strony wynikało, że skarżący funkcję prezesa w spółce A sp. z o.o. oraz B sp. z o.o. pełni nieodpłatnie. Tymczasem zawarta w sprzeciwie polemika ze stanowiskiem referendarz sądowego budzi wątpliwości co do takiego stanu rzeczy, albowiem sugeruje że za piastowane stanowisko prezesa skarżący jednak prawdopodobnie otrzymywał wynagrodzenie, ale nie za wysokie z uwagi na kondycję spółki. W każdym razie, nie można przyjąć, by treść sprzeciwu stanowiła precyzyjne odniesienie się do zarzutu referendarza sądowego odnośnie do tego, że na przedłożonych zaświadczeniach o zarobkach brak jest informacji o pełnionej przez wnioskodawcę funkcji w A sp. z o.o. Wątpliwości związane ze stanem majątkowym wnioskodawcy jedynie otwierdzają informacje znane Sądowi z urzędu ze sprawy o sygn. akt I SA/Wr 151/16, w której stroną jest małżonka wnioskodawcy – E. Z. Z oświadczenia jakie E. Z. złożyła w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 151/16 wynika, że m.in. to wnioskodawca pomagał jej finansowo w ponoszeniu kosztów sądowych przed tut. Sądem, a zatem musiał posiadać środki pieniężne na ten cel, co wydaje się trudne biorąc pod uwagę dane jakie zostały ujawnione przez wnioskodawcę w sprawie. Potwierdzają je także wyjaśnienia wnioskodawcy związane z okolicznościami uiszczenia wpisu od skargi sprawie o sygn. akt I SA/Wr 926/17. Z wyjaśnień zawartych na formularzu wniosku wynika, że środki pieniężne na uiszczoną opłatę pochodziły z pożyczki udzielonej wnioskodawcy przez spółkę A sp. z o.o. (pracodawcę), z obowiązkiem spłaty do końca 2018 r. Powyższe oznacza, że zaciągając pożyczkę na opłacenie wpisu sądowego w kwocie 14.248 zł skarżący musiał co najmniej liczyć się z możliwością dysponowania środkami pieniężnymi na jej spłatę w przewidzianym terminie. Dodatkowo należy zauważyć, że z dokumentu wystawionego przez A sp. z o.o., obejmującego okres od [...] grudnia 2017 r. do [...] lutego 2018 r. i przedłożonego przez E. Z. do akt sprawy o sygn. akt I SA/Wr 151/16 wynika, że wynagrodzenie skarżącego za styczeń 2018 r. wyniosło kwotę 3.759,77 zł, a za luty 2018 r. kwotę 3.463,86 zł. Uzupełniając dotychczasowe rozważania należy wskazać na obowiązek alimentacyjny dzieci wobec rodziców, który obejmuje także ewentualne koszty sądowe. Z informacji znanych Sądowi z urzędu (z akt sprawy o sygn. akt m.in. I SA/Wr 151/16) wynika, że syn wnioskodawcy O. Z. jest jedynym wspólnikiem spółek – A sp. z o.o. (pracodawcy skarżącego) oraz C sp. z o.o. Z tytułu zatrudnienia w spółce C w roku 2017 osiągnął on dochód w wysokości 22 365, 00 zł. Obydwa wskazane podmioty są aktywne gospodarczo, a z wykonywanej działalności osiągają przychody w wysokości 514.946,05 zł (A) oraz 26.704,62 zł (C sp. z o. o.). Ponadto do spółki A należą nieruchomości, w których zamieszkują rodzice O. Z., tj. mieszkanie we W. przy ul. [...] (również siedziba spółki) oraz w B. przy ul. [...]. W ocenie Sądu, w przypadku rzeczywistego braku środków pieniężnych ze strony skarżącego, O. Z. należy uznać za osobę obowiązaną do wsparcia finansowego w sprawie w ramach obowiązku alimentacyjnego na rzecz ojca. Wypada dodać, że skarżący nie przedstawił dokumentów wykluczających zdolność finansową do poniesienia przez O. Z. takiego obowiązku w sprawie oraz przy uwzględnieniu obciążenia finansowego w spawie o sygn. akt I SA/Wr 926/17, w której wpis od skargi kasacyjnej został wyznaczony na kwotę 7.124 zł. Podsumowując stwierdzić należy, że w sprawie nie zostały wykazane przesłanki do przyznania wnioskowanego prawa pomocy. W konsekwencji, zaskarżone postanowienie nie może zostać uznane za wadliwe. W nawiązaniu do zarzutów sprzeciwu należy wskazać, że wątpliwości dotyczące rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy, które dostrzega także i Sąd kontrolujący zaskarżone postanowienie referendarza sądowego, nie są przejawem dowolności w ocenie wniosku strony, lecz jedynie potwierdzają wybiórczość i sprzeczność informacji jakie ujawnił ubiegający się o prawo pomocy. Podnieść w tym kontekście trzeba, że obowiązkiem wnioskodawcy było rzetelne i możliwie wyczerpujące zobrazowanie swojej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 ppsa Sąd orzekł jak w sentencji.