I SA/Wr 1284/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 maja 2018 r., I SA/Wr 1284/17, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] 2017 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ustalającej wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2015 i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu podnosząc, że nie może uiścić ww. kwoty bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny i nie ma perspektyw na jej zaoszczędzenie. Wyjaśnił, że otrzymywane świadczenie emerytalne w kwocie 291,72 EURO przeznacza na konieczne utrzymanie oraz leczenie. W rubryce formularza dotyczącej majątku podał, że jest właścicielem gruntów rolnych o powierzchni ewidencyjnej około 19 ha obciążonych hipoteką na kwotę 45.000 DM, nieużytków i drogi oraz nieruchomości zabudowanej ([...]) oddanej w nieodpłatne użytkowania stowarzyszeniu. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej "p.p.s.a.") referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia: kserokopii zeznania podatkowego dotyczącego podatku dochodowego od osób fizycznych wraz z załącznikami, ewentualnie rocznego obliczenia podatku albo informacji o dochodach uzyskanych za rok 2016 i 2017; wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za październik, grudzień 2017 r., styczeń i luty 2018 r. oraz informacji o posiadanych lokatach oszczędnościowych i innych formach gromadzenia środków pieniężnych; szczegółowego - określonego kwotowo - zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków gospodarstwa domowego (opłaty: czynsz, media, żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłata kredytów i pożyczek - bankowych i prywatnych, podatki, alimenty, zajęcia komornicze, inne), ze wskazaniem źródeł ich finansowania; odcinka emerytury za marzec 2018 r.; informacji o korzystaniu z Pomocy Społecznej lub innych form wsparcia ze strony państwa; innych dokumentów i informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku. W odpowiedzi skarżący w piśmie z dnia 18 kwietnia 2018 r. podał kolejne informacje dotyczące jego sytuacji osobistej i majątkowej. Nie przedłożył jednak żądanych od niego dokumentów. Postanowieniem z dnia 14 maja 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując, że wnioskodawca został wezwany do nadesłania dodatkowych informacji i dokumentów. W rzeczywistości wezwanie to pozostało bez odpowiedzi. Uchylając się od nałożonego na niego obowiązku, uniemożliwił poczynienie ustaleń dotyczących jego zdolności finansowych. W sprzeciwie skarżący zarzucił naruszenie szeregu przepisów Konstytucji RP, p.p.s.a. i Kodeksu cywilnego, powołał orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka odnoszące się do prawa pomocy oraz podał, iż nie czerpie żadnych środków z tytułu posiadania ruin pałacu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przepisy art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowią zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd wskazuje, że zawarte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie: "gdy wykaże" oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tymczasem dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie są na tyle ogólnikowe i niepełne, że wymagane było wezwanie do dodatkowych wyjaśnień. Wezwanie referendarza sądowego zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, zgodnie z którym: "jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego". Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. W rozpoznawanej sprawie skarżący zignorował wezwanie referendarza i nie przedstawił dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową, na podstawie których możliwa byłaby weryfikacja jego oświadczeń. Prawidłowo zatem w postanowieniu referendarza został stwierdzony brak możliwości weryfikacji możliwości finansowych skarżącego z jego winy - a tym samym prawidłowo odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Sąd wskazuje, że zaczerpnięte z orzecznictwa i przytoczone w sprzeciwie tezy, iż "sądy krajowe mają obowiązek uzasadniania postanowień odmawiających zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy w sprawie" oraz "nie mogą teoretycznie przyjmować, iż informacja o stanie majątkowym strony jest niewiarygodna, jeżeli teza ta nie znajduje oparcia w materiale dowodowym" są co do zasady trafne. Skarżący nie może jednak żądać korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia i obciążenia innych podatników kosztami zainicjowanego przez siebie procesu w sytuacji, w której pomimo ustawowego obowiązku owego materiału dowodowego nie przedkłada. Z tych też przyczyn na podstawie art. 260 w związku z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.