I SA/Wr 1290/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Tkacz-Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 18 maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie podatku od towarów i usług za marzec 2007 r. postanawia: odmówić zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 12 października 2011 r. sygn. akt I SA/Wr 1290/11. W sprawie, postanowieniem z dnia 12 października 2011 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu, po rozpoznaniu wniosku A. z siedzibą w W. (dalej: skarżąca) o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego, zwolnił skarżącą od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi oraz ustanowił dla skarżącej doradcę podatkowego. Jednocześnie odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Odpis postanowienia wraz z jego uzasadnieniem doręczono skarżącej w dniu 3 listopada 2011 r. Wymienione postanowienie stało się prawomocne z dniem 10 listopada 2011 r., albowiem skarżąca nie złożyła od niego środka zaskarżenia (sprzeciwu). Po wydaniu w przedmiotowej sprawie w dniu 27 stycznia 2012 r. wyroku oddalającego skargę, we wniosku o sporządzenie i doręczenie wyroku z uzasadnieniem, skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika - doradcę podatkowego M.P., sformułowała dodatkowy wniosek o zwolnienie jej od kosztów opłaty kancelaryjnej za uzasadnienie wyroku. Następnie, na wezwanie referendarza sądowego, pełnomocnik skarżącej złożył w dniu 23 lutego 2012 r. urzędowy formularz wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podtrzymał wnioski i twierdzenia zawarte w rozpoznanym już wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pismem z dnia 8 marca 2012 r. pełnomocnik skarżącej zawnioskował o przedłużenie terminu do wykonania wezwania referendarza sądowego do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i informacji dotyczących stanu majątkowego i dochodów skarżącej. Termin ten został przedłużony do dnia 21 marca 2012 r., jednakże wezwanie referendarza sądowego nie zostało przez skarżącą wykonane. Postanowieniem z dnia 27 marca 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Orzeczenie to stało się przedmiotem sprzeciwu skarżącej, w treści którego jej pełnomocnik podniósł, że ocena kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy winna nastąpić na podstawie nadal aktualnych informacji i dokumentów przedłożonych do poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym, pełnomocnik wniósł o zwolnienie skarżącej od opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku wraz z jego uzasadnieniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - powoływanej dalej jako: "ppsa"), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 ppsa, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, zgodnie z art. 246 § 2 ppsa następuje w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1) bądź w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postepowania (pkt 2). Podkreślić należy, że zgodnie z art. 211 ppsa koszty sądowe obejmują oprócz zwrotu wydatków, opłaty sądowe, którymi są, stosownie do art. 212 § 1 ppsa, wpis i opłata kancelaryjna. Nie ulega wątpliwości, w świetle przytoczonych regulacji, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Podkreślenia jednak wymaga, że dla rozstrzygnięcia kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, niezwykle istotnym pozostaje prawomocne postanowienie referendarza sądowego z dnia 12 października 2011 r., którym oceniono już wniosek skarżącej w tymże zakresie. Bez znaczenia przy tym jest fakt, że pierwszy wniosek miał szerszy zakres. Obejmował on bowiem również ustanowienie doradcy podatkowego. Zatem, zakres żądania zawartego w drugim wniosku mieści się w granicach żądania zawartego we wniosku pierwszym. Nie mniej jednak, zaistnienie takiej sytuacji, nie pozbawia strony możliwości ponownego ubiegania się o przyznanie prawa pomocy, ponieważ stosownie do art. 243 § 1 zdanie pierwsze ppsa, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Przy czym, zgodnie z art. 170 ppsa, orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Orzeczenia referendarza sądowego, stosownie do art. 259 § 3 ppsa, mają skutki prawomocnego orzeczenia sądu. Zauważyć jednak wypada, że na mocy art. 165 ppsa, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Z powołanej regulacji wynika, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie, a do takich należą postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, mogą być uchylane lub zmieniane jedynie w razie zmiany okoliczności sprawy. Pod pojęciem "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie, jednakże muszą to być takie zmiany okoliczności, które uzasadniają zmianę rozstrzygnięcia wydanego w sprawie. Jeżeli brak jest podstaw do stwierdzenia, że okoliczności sprawy uległy zmianie (tj. że istotnemu pogorszeniu uległa sytuacja materialna), kolejny wniosek dotyczący przyznania prawa pomocy w tym samym zakresie, nie może zostać uwzględniony. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, Sąd stwierdza, że kolejny wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych, potraktować należy jako wniosek o zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia referendarza sądowego z dnia 12 października 2011 r. Jak już wspomniano, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest więc wyczerpujące udokumentowanie stanu majątkowego wnioskodawcy. To samo odnosi się do ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem w świetle art. 165 ppsa, istotna zmiana okoliczności faktycznych sprawy, musi zostać udokumentowana w takim stopniu, by Sąd mógł uznać, że takowa zmiana nastąpiła. Tymczasem, co jednoznacznie wynika z akt sprawy, skarżąca w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy powołuje się na takie same okoliczności, jak we wniosku pierwszym (rozpoznanym ww. postanowieniem). Ponadto, nie złożyła, pomimo wezwania referendarza sądowego, jakichkolwiek innych (niż przedłożone wcześniej) informacji i dokumentów, które potwierdzałyby istotne pogorszenie jej sytuacji finansowej. Przy czym, co należy zaznaczyć, skarżąca miała wydłużony czas na złożenie owych, dodatkowych dokumentów i informacji. Bierność skarżącej w tym zakresie musi zatem prowadzić w konsekwencji do tego, że brak jest możliwości wydania orzeczenia o odmiennej treści, niż prawomocne postanowienie referendarza sądowego z dnia 12 października 2011 r., którym poza ustanowieniem doradcy podatkowego, zwolniono skarżącą jedynie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi, odmawiając zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 260, art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 165 ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia.