I SA/Wr 1290/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania podatkowego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie postanowieniem z dnia 12 października 2011 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu przyznał A z siedzibą w W. prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego od skargi oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Strona skarżąca w dniu 24 lutego 2012 r. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podtrzymała wniosku i twierdzenia zwarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 5 września 2011 r. Pismem z dnia 8 marca 2012 r. reprezentujący skarżącą spółdzielnię doradca podatkowy wniósł o przedłużenie terminu do wykonania wezwania, przesłanego na zarządzenie referendarza sądowego, do przedstawienia, w upływającym w dniu 12 marca 2012 r. terminie, dodatkowych oświadczeń i informacji dotyczących stanu majątkowego i dochodów spółdzielni. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 9 marca 2012 r. termin ten został przedłużony do dnia 21 marca 2012 r. Wezwanie to zawierało pouczenie, że brak odpowiedzi skutkować będzie rozpoznaniem wniosku na podstawie danych wynikających z akt sprawy. Wnioskująca strona nie wykonała wyżej wskazanego wezwania. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osoby prawnej i innej jednostki organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta albo jednostka wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie strona skarżąca w sposób nader lakoniczny umotywowała swoje żądanie, a nadto nie dostarczyła mimo wezwania i przedłużenia terminu do jego wykonania informacji wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego przez nią wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Nie mniej jednak stosownie do pouczenia zawartego w doręczonym stronie wezwaniu jej wniosek zostanie oceniony na podstawie danych znajdujących się w aktach sprawy. Mając na uwadze powołane unormowanie procesowe wynikające z niego zasady oraz treść akt sprawy referendarz sądowy uznał, że nie została w sprawie spełniona przesłanka przyznania skarżącej spółdzielni prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych - wykazania, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Złożone przez skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jej rzeczywistych, aktualnych możliwości płatniczych. Zasadne jest powtórzenie, że to wnioskodawca jest obowiązany do zachowania szczególnej staranności przy wykazaniu zasadności swojego żądania. W rozpoznawanej sprawie tymczasem strona skarżąca mimo wezwania nie przedstawiła dokumentów dotyczących jej obecnej sytuacji materialnej, dzięki któremu możliwe byłoby ustalenie bez wątpliwości możliwości wygospodarowania przez nią kwot koniecznych do uiszczenia należnych kosztów sądowych. W odniesieniu do przyznania skarżącej spółdzielni w sprawie postanowieniem referendarza sądowego prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego od skargi oraz ustanowienie doradcy podatkowego wskazać należy, że wystąpienie przesłanek przyznania prawa pomocy w stanie faktycznym przyjętym na dzień wydania w sprawie wyżej wskazanego orzeczenia referendarskiego – 12 października 2011 r., nie przesądza istnienia tych przesłanek również w aktualnym stanie faktycznym podlegającym badaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 marca 2012 r. Postępowanie prowadzone przez referendarza sądowego w celu ustalenia aktualnego stanu majątkowego skarżącej miało doprowadzić do potwierdzenia albo wykluczenia dalszego trwania tych przesłanek. Brak odpowiedzi na wezwanie uniemożliwiło dokonanie takiego ustalenia. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania A" z siedzibą w W. nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania jej prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.