I SA/Wr 13/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dagmara Dominik-Ogińska po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 kwietnia 2017 r., I SA/Wr 13/17, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od października 2011 r. do marca 2012 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 17 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 13/17. Skarżący, zastępowany przez adwokata, po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 94.266 zł, wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, to jest od ww. wpisu. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie ma dzieci. Od kilkunastu miesięcy jest bezrobotny, poszukujący pracy. Nie posiada jakichkolwiek nieruchomości, mieszka u rodziny. Również dzięki pomocy rodziny wnioskodawca się utrzymuje. Brak pracy jest spowodowany depresją – obecnie wnioskodawca jest pod opieką psychiatry i regularnie zażywa leki. Na jedynym, aktualnie posiadanym rachunku bankowym od dłuższego czasu nie ma wpływów, a rachunek wykazuje saldo ujemne, którego wnioskodawca nie ma możliwości spłaty. Wobec wnioskodawcy prowadzone było postępowanie egzekucyjne, w którym dochodzone są należności wynikające z zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji. Postępowanie to zostało umorzone postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2016 r. Wnioskodawca zaznaczył, że jego sytuacja, ustalona przez organ egzekucyjny, na dzień złożenia przedmiotowego wniosku nie uległa zmianie. W ww. postępowaniu zajęty został rachunek bankowy. Wyjaśniono, że egzekucja skierowana była też do innych banków, przy czym inne konta, jakie wnioskodawca wcześniej posiadał, były już nieaktywne. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada też żadnych oszczędności ani składników majątku, które mogłyby ulec zajęciu. Pozostaje na utrzymaniu rodziców i żony, która ze swoim synem (pasierbem wnioskodawcy) zajmuje mieszkanie będące jej odrębną własnością. Małżonkowie mają ustanowioną rozdzielność majątkową. Wnioskodawca ma udział w 40% we własności samochodu osobowego marki Skoda Octavia, rocznik 2007, którego współwłaścicielem jest jego żona. Wartość jego udziału to około 7.800 zł. Do wniosku załączony został wydruk rachunku bankowego z historią od września 2016 r. do lutego 2017 r., na którym odnotowane są tylko opłaty za jego prowadzenie i ujemne saldo na poziomie około 7.700 zł. Przedłożono również kopię postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. W wyniku wezwania do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, w tym dotyczących żony wnioskodawcy, jego pełnomocnik oświadczył, wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe – użycza jeden pokój i może korzystać z kuchni, z tego tytułu nie musi dokonywać żadnych opłat za lokal czy media. Nie ma wiedzy co do zarobków jego rodziców. Nie zna też zarobków żony, z którą ustanowił rozdzielność majątkową 22 kwietnia 2015 r. Na potwierdzenie przedłożono kopię aktu notarialnego potwierdzającego ustanowienie ustroju majątkowego przed zawarciem małżeństwa. Dalej pełnomocnik wskazał, że przedłożone zeznanie podatkowe wnioskodawcy za 2015 r. wskazuje, że uzyskał on przychód w kwocie 2.198 zł (z tytułu praw autorskich i innych). Dochodów żony wnioskodawca nie zna i nie ma szansy uzyskania jej zeznania podatkowego. W 2016 r. wnioskodawca nie miał również jakiegokolwiek stałego zatrudnienia, poszukiwał pracy bezowocnie, przy czym podejmował różne prace dorywcze, z których uzyskiwał niewielkie dochody. Wnioskodawca nie dysponuje zaświadczeniem o statusie bezrobotnego, gdyż nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy, co wiąże się z faktem, że poszukuje pracy i jednocześnie ma użyczone miejsce, w którym może mieszkać, nie ponosząc żadnych kosztów. Ponosi niewielkie wydatki miesięczne – na konieczne leki 100 zł, opłatę za telefon 70 zł, na higienę 50 zł plus wydatki na odzież w razie konieczności i w kwocie nie wyższej niż 100 zł. Nie ponosi żadnych wydatków za media, mieszkanie i żywność, gdyż korzysta z pomocy rodziny i najbliższych. Rodzina nie pomaga jednak w spłacie powstałych uprzednio zadłużeń, m.in. karty debetowej w wysokości 3.500 zł, pożyczki w ROR w kwocie 8.000 zł oraz w spłacie kredytu firmowego w wysokości 20.000 zł. Z uwagi na zadłużenie i brak możliwości spłaty wnioskodawca nie może zamknąć rachunków bankowych. W związku z tym stale rosną opłaty związane z ich prowadzeniem. Co do rachunków bankowych należących do żony, wnioskodawca nie ma żadnej wiedzy w tym zakresie. Wynagrodzenie dla profesjonalnego pełnomocnika zastępującego skarżącego w niniejszej sprawie zostało pokryte dzięki pomocy rodziców. Przedłożone wydruki rachunków bankowych potwierdzają złożone oświadczenia. Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego, udostępnione przez wnioskodawcę i jego pełnomocnika dane są zbyt wybiórcze, aby można było dokonać oceny zdolności wnioskodawcy w partycypowaniu w opłaceniu wpisu od skargi. Brak jest jakichkolwiek informacji co do sytuacji finansowej żony oraz rodziców wnioskodawcy. Trudno natomiast dać wiarę, aby wnioskodawca takiej wiedzy na ten temat nie miał lub nie miał jakichkolwiek możliwości jej pozyskać. Ustalenia poczynione przez referendarza wskazują, że nie jest zgodne z prawdą, że wnioskodawca pozostaje bez pracy. Na stronach internetowych występuje jako licencjonowany pośrednik nieruchomości z aktualnymi ofertami sprzedaży. Jeśli zaś chodzi o okoliczność zmagania się z depresją i pozostawania pod stałą opieką lekarza psychiatry, to wnioskodawca w żaden sposób tego nie wykazał. W sprzeciwie skarżący powtórzył twierdzenia, iż nie posiada wiedzy o sytuacji finansowej żony i rodziców. Podał, iż ci ostatni są emerytami w podeszłym wieku. Poza skarżącym, pomagają także finansowo chorej córce. Skarżący podtrzymał twierdzenie, iż nie posiada środków finansowych na uiszczenie wpisu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy, uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd wskazuje, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie partycypować w kosztach postępowania. Sąd wskazuje, iż z materiału dowodowego zaoferowanego przez stronę domagającą się przyznania częściowego prawa pomocy, musi wynikać nie tylko, iż nie jest ona w stanie ponieść kosztów w całości, ale musi również wynikać, w jakiej części strona może w kosztach procesu partycypować. W przedmiotowej sprawie z materiału dowodowego, w ocenie Sądu, wynika, że skarżący posiada źródła dochodu, których nie ujawnia. Skarżący jest więc w stanie oprócz kosztów pełnomocnika z wyboru, pokryć także co najmniej część wpisu o skargi. Skarżący nie wykazując, w jakiej części jest w stanie pokryć wpis, naraził się na negatywne konsekwencje procesowe, polegające na utrzymaniu w mocy orzeczenia referendarza. Nie jest bowiem rzeczą rozpoznającego wniosek referendarza oraz rozpoznającego sprzeciw Sądu domyślać się, jakie są faktyczne dochody wnioskującego. Sąd nie dał wiary twierdzeniom skarżącego, iż pozostaje on na utrzymaniu żony i rodziców. Utrzymywanie skarżącego przez wskazane osoby, określono we wniosku lapidarnie jako "pomoc". Owa pomoc musiałaby się jednak oczywiście przejawiać w regularnym przekazywaniu skarżącemu stałej kwoty pieniędzy wskazanej we wniosku (ok. 250 zł miesięcznie) oraz finansowaniu wyżywienia, co łącznie generuje kwotę ok. 1000 zł. Skarżący w żaden sposób nie wykazał, iż żona i rodzice mają środki, aby łożyć na niego miesięcznie taką kwotę. Przy czym, w ocenie Sądu, co najmniej przedłożenie dowodów przelewu emerytur rodziców, z którymi, jak twierdzi, skarżący mieszka, było możliwe. Dopiero skonfrontowanie wysokości dochodu rzekomo utrzymujących skarżącego osób, z kosztami jego i ich utrzymania, pozwoliłoby na uprawdopodobnienie, iż skarżący pozostaje osobą bezrobotną, na utrzymaniu osób trzecich. Brak jest też dowodów, iż skarżący mógłby mieć długotrwałe problemy ze znalezieniem zatrudnienia z powodu stanu zdrowia. Wobec nieprzedłożenia na tą okoliczność żadnych dowodów, Sąd nie dał wiary twierdzeniom skarżącego także w tym zakresie. Z drugiej zaś strony wydatki skarżącego czynione za pomocą karty bankowej (wydruk operacji k. 120-124), nie są charakterystyczne dla osoby bezrobotnej, bez własnego źródła utrzymania, zmuszonej liczyć się z wydatkami (płatności w lokalach takich jak A, B, klubie C we Wrocławiu, kinie D, płatność w serwisie internetowym [...], na stacji benzynowej). Nadto, jak ustalił referendarz, na stronach internetowych skarżący występuje jako licencjonowany pośrednik nieruchomości z aktualnymi ofertami sprzedaży. Skarżący nie odniósł się w sprzeciwie do tych ustaleń. Z uwagi na powyższe, w ocenie Sądu, skarżący posiada źródła dochodu (których jednak nie ujawnia), które pozwalają mu na pokrycie co najmniej części wpisu. Wobec nieujawnienia wysokości dochodu i niewykazania dokumentami kosztów utrzymania, przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym jest niemożliwe. W rezultacie Sąd postanowił utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 17 kwietnia 2017 r., o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.