I SA/Wr 1304/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Tkacz Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi S. A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. O/Z w L. z dnia [...] sierpnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2004 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. S. A. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego na dwóch odrębnych formularzach wniosku wskazując, że jego sytuacja finansowa jest chwiejna ze względu na brak stałej pracy. Obecnie pracuje dorywczo i nie zawsze jest zachowana ciągłość zarobkowania. Wskazał, że posiadany majątek w istocie jest znaczny, niemniej nie ma możliwości spieniężenia go, gdyż została na nim ustanowiona hipoteka w celu zabezpieczenia zobowiązania podatkowego ustalonego zaskarżoną decyzją. Podniósł, że posiada lokal mieszkalny, na zakup którego został zaciągnięty kredyt oraz 5 ha gruntów rolnych, które w części stanowią łąki. Grunty obecnie są wydzierżawiane, z czego dochód roczny wynosi 500 zł od 1 ha. Wskazał, że wydatki na czynsz, media, żywność, kredyt bankowy i inne cele związane z życiem codziennym, pochłaniają większość uzyskanych dochodów, które nie zawsze są wystarczające i konieczne jest zaciąganie pożyczek u znajomych lub rodziny. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i córką (ur. w 2008 r.). Posiada budynek wolnostojący (240 m2) z działką (675 m2), lokal mieszkalny (65 m2) i nieruchomość rolną (5 ha). Poza tym nie dysponuje żadnym zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. Jako dochody wymienił wynagrodzenie żony w kwocie 1.500 zł brutto i swoje wynagrodzenie z pracy dorywczej – 800 zł brutto. W innych danych, które skarżący uznał za istotne, wymienione zostały koszty związane z utrzymaniem budynku wolnostojącego – energia, woda, ogrzewanie gazowe, roczne środki czystości, oraz środki pielęgnacji działki wokół budynku. W treści zażalenia z dnia 20 grudnia 2010 r., które zostało potraktowane jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, powtórzona została powyższa argumentacja. Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w skrócie p.p.s.a., nadesłane zostały: zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia żony skarżącego, decyzja ustalająca podatek rolny za 2010 r., faktura za wodę za wrzesień 2010 r., dowód przelewu za energię, faktura za gaz za listopad i grudzień 2010 r., faktura za usługi telekomunikacyjne, faktura za energię za okres od stycznia do lipca 2010 r., dowody przelewów zapłaty za czynsz i raty kredytu oraz akty notarialne potwierdzające tytuł własności do lokalu mieszkalnego i do nieruchomości o powierzchni 2,93 ha i zawiadomienie o wpisie hipoteki przymusowej zabezpieczającej zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych. Z dokumentów tych wynika, że wysokość wynagrodzenia netto żony skarżącego wynosi 2.031,61 zł, podatek rolny w 2010 r. wynosił 477 zł i był rozłożony na cztery raty, miesięczne wydatki, po zsumowaniu kwot z dowodów opłat w skali miesiąca, wynoszą około 1.300 zł. Hipoteką przymusową został obciążony grunt z budynkiem. Ponadto wnioskodawca oświadczył, że nie posiada rachunków za żywność i leki, ponieważ nie spodziewał się, że będą one stanowić dokument potwierdzający ciężką sytuację finansową. Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2011 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od tego orzeczenia skarżący wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu wskazał, że samo postanowienie przedstawia teoretyczną treść , bez przełożenia na stan faktyczny. Podniósł, iż nie może zaciągnąć kredytu, gdyż kredyt już posiada i nie ma zdolności kredytowej. Nie może też zbyć gruntów rolnych albowiem związany jest umową dzierżawy na okres kilku lat. Z kolei zbycie nieruchomości utrudnia obciążenie ją hipoteką. Nie może też zaciągnąć pożyczek u znajomych i rodziny ponieważ przy tak niskich zarobkach nie jest w stanie ich spłacać. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Wniosek strony nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej p.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu zostało on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu sprecyzowane zostały w treści art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 163, poz. 1270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.). Oceniając w myśl w/w kryteriów wniosek strony Sąd nie stwierdził podstaw do uznania, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy, w zakresie przez niego udokumentowanym, odpowiada hipotezie całkowitego (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) lub częściowego (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) zwolnienia w ramach instytucji prawa pomocy. Przesłanką przyznania prawa pomocy, tak w zakresie całkowitym, jak i częściowym jest trudna sytuacja materialna wnioskodawcy, uniemożliwiająca, bądź to poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (zwolnienie całkowite), bądź to pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego wnioskodawcy i jego rodziny (zwolnienie częściowe). W stanie majątkowym opisanym we wniosku oraz przy uwzględnieniu stopnia w jaki wniosek ten został udokumentowany przez skarżącego nie można było – w ocenie Sądu – stwierdzić, że wnioskodawca jest osobą ubogą, dla której wymagany w sprawie wpis od skargi w kwocie 1.500 zł byłby obciążeniem finansowym nie do wykonania, bądź też zagrażałby podstawom egzystencji jego rodziny. Oprócz ogólnego stanu mienia jaki posiada skarżący (lokal mieszalny, 5 h gruntu rolnego, budynek wolnostojący wraz z działką) u podstaw takiej oceny możliwości majątkowych wnioskodawcy legło z jednej strony przekonanie Sądu, że skarżący, wbrew zarządzeniu z dnia 22 grudnia 2010 r., świadomie nie przedstawił wszystkich żądanych dokumentów, a tym samym nie udokumentował w pełni rzeczywistych zdolności płatniczych tak swoich, jak i małżonki, z drugiej zaś prosta kalkulacja, że deklarowane przez skarżącego dochody 800 zł brutto i małżonki w kwocie 1.500 zł brutto nie znajdują pełnego pokrycia w niezbędnych wydatkach utrzymania trzyosobowej rodziny. Wprawdzie strona ponoszone wydatki zadeklarowała na poziomie ok. 1300 zł, nie mniej, nie może budzić wątpliwości, że miesięczne koszty utrzymania rodziny skarżącego de facto przewyższają tę kwotę, albowiem oprócz wydatków za prąd, wodę, telefon i czynsz niewątpliwie należy jeszcze dodać – nie ujęte przez wnioskodawcę - wydatki na żywność, środki higieny, ubrania. Wedle wniosku, przy deklarowanych przez skarżącego dochodach w kwocie 800 zł brutto i małżonki 1.500 zł brutto skarżący ponosi koszty utrzymania niezbędnego siebie i rodziny (w tym niespełna 3 letniego dziecka), koszty utrzymania nieruchomości wraz z budynkiem, koszty podatku od nieruchomości oraz spłaca kredyt bankowy, który zależnie od kursu walutowego wynosi pomiędzy 500 a 700 zł miesięcznie. Nawet przy przyjęciu raty czynszu dzierżawnego w kwocie 500 zł (za rok) oraz uwzględnienia pomocy finansowej ze strony najbliższych (czego skarżący w żaden sposób nie wykazał poza samą deklaracją otrzymywania takiej pomocy) przedłożona przez stronę część wydatków (bez uwzględnienia kosztów wyżywienia, wydatków na środki higieny i ubrania trzyosobowej rodziny), pozostawia wątpliwość co do realnej sytuacji majątkowej strony. Jednocześnie, samo tylko zestawienie niezbędnych wydatków z wysokością obu wynagrodzeń nie daje jednoznacznej odpowiedzi co do rzeczywistej sytuacji majątkowej strony, skoro sam zainteresowany, pomimo wezwania, nie przedłożył deklaracji podatkowych swoich i małżonki za rok 2009, nie ujawnił kont rachunków bankowych, a nawet nie sporządził szczegółowego zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków (wydatki na żywność, ubrania i środki higieny Sąd szacował uwzględniając przeciętne ceny tych artykułów). Nie podjął nawet próby wyjaśnienia przyczyn dla których żądane dokumenty nie zostały przedłożone. Jedynie na etapie sprzeciwu wnioskodawca ogólnikowo stwierdził, że "nie było sposobu [...] gromadzenia rachunków mających ciągłość". Gwoli ścisłości należy wyjaśnić, iż zgodnie z przedłożonym zaświadczeniem o wysokości miesięcznego wynagrodzenia A. A., kwota zarobków małżonki wnioskodawcy wynosi nie 1.500 zł brutto, lecz 2.821,59 zł brutto (2.031.61 netto). Okoliczność wyższych aniżeli deklarowane zarobków żony wydaje się być okolicznością istotną w sprawie, zwłaszcza na poziomie tak niskich dochodów małżonków jak deklarowane we wniosku. Pomimo tego faktu, skarżący konsekwentnie we wszystkich pismach procesowych podawał zarobki żony na poziomie 1.500 zł brutto. Należy w tym miejscu podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Wnioskodawca musi zatem wykazać, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły W świetle powyższego, mając na uwadze charakter postępowania o przyznanie prawa pomocy nie ulega wątpliwości, że to rzeczą wnioskodawcy jest staranne udokumentowanie wniosku tak, by oceniana sytuacja majątkowa była wolna od wątpliwości. W stanie faktycznym sprawy, wobec wybiórczego dokumentowania twierdzeń wniosku, rzeczywista weryfikacja zdolności płatniczych strony nie była możliwa, co nie pozwalało na pozytywne rozpoznanie wniosku nie tylko w zakresie całkowitego zwolnienia, ale i w zakresie zwolnienia częściowego, albowiem w oparciu o materiał dowodowy pozostawiony do oceny Sądu trudno uznać ponad wszelką wątpliwość, że kwota 1500 zł tytułem wymaganego wpisu od skargi stanowi zagrożenie o jakim mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając na uwadze wskazane okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.