I SA/Wr 1307/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 26 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy potrącenia wierzytelności z zaległością podatkową w podatku od gier za styczeń 2011 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.000 zł "A" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej, prowadzone są wobec niej liczne postępowania egzekucyjne, w ramach których doszło do zajęcia jej rachunków bankowych oraz "praktycznie" całego jej majątku oraz że wprowadzenie zmiany obowiązującego prawa "wymusiło" na spółce znaczne ograniczenie działalności, skutkujące pogorszeniem jej sytuacji finansowej. W oświadczeniu o majątku i dochodach podała strona skarżąca, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi – 1.117.500zł, wartość jej środków trwałych – 21.546.013,40 zł, strata za ostatni rok obrotowy według bilansu – 3.627.945,39 zł, natomiast stan jej rachunku bankowego – (-)21.412,87 zł. Z przesłanych w załączeniu do wniosku dokumentów wynika, ponad dane wskazane we wniosku, że w stosunku do wnioskującej spółki prowadzone jest postępowanie egzekucyjne dotyczące zobowiązań publicznoprawnych w łącznej kwocie 5.431.974,20 zł. Natomiast z dokumentów przesłanych na wezwanie wynika, że strona w roku 2009 osiągnęła dochód w kwocie 5.480,722,17 zł (przy przychodach w kwocie 577.232.543,02 zł), w roku 2010 poniosła stratę w kwocie 2.660.156,54 zł (przy przychodach w kwocie 223.516.354,06 zł), natomiast w kwietniu, maju i czerwcu 2011 r. zrealizowała dostawę towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 13.854.955zł, 13.759.636zł i 12.291.666 zł; w pierwszym półroczu 2011 r. spółka poniosła stratę w kwocie 2.710.841 zł (przy przychodach w kwocie 82.699.694 zł i kosztach ich osiągnięcia w kwocie 85.136.132 zł, do których zaliczyła amortyzację w kwocie 2.257.902 zł), na dzień 30 czerwca 2011 r. realizowała ona inwestycje długoterminowe o wartości 19.929.537 zł i inwestycje krótkoterminowe o wartości 842.409,01 zł, posiadała wierzytelności z tytułu pożyczek udzielonych na łączną kwotę 1.674.537 zł, jej kapitał (fundusz) zapasowy miał wartość 37.348.731 zł, natomiast pozostałe kapitały (fundusze) rezerwowe – 1.965.434 zł. Z urzędu wskazać trzeba, że w aktualnie toczących się przed Sądem postępowaniach ze skargi spółki (sygn. akt od I SA/Wr 1088/11 do I SA/Wr 1091/11) uiściła ona wpis sądowy od skargi w łącznej kwocie 2.000 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. W tym miejscu należy stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Wskazać powinno się także, iż użyte w przytoczonym przepisie pojęcie "środki" ma znaczenie szersze aniżeli środki finansowe lub wolne pieniądze na koncie, brak których wykazała strona skarżąca, co z kolei miało uzasadniać jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Pod pojęciem środków w znaczeniu art. 246 § 2 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozumieć wszelkie aktywa strony, w tym także realizowane inwestycje i posiadane rezerwy. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, referendarz sądowy doszedł do przekonania, iż skarżąca spółka nie wykazała, że nie jest obecnie zdolna wygospodarować środków na opłacenie należnych w sprawie kosztów sądowych. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że spółka taką zdolność posiada. Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia przede wszystkim fakt dalszego prowadzenia przez nią działalności gospodarczej na dużą, wynikająca z przedłożonych kserokopii deklaracji VAT skalę, która nie znajduje jednak odzwierciedlenia w obrotach na jej rachunku bankowym wedle przedłożonego wyciągu, i to mimo deklarowanego przez stronę pogorszenia się jej sytuacji finansowej. Skoro strona postępowania sądowoadministracyjnego wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykazała dokonywanie dostaw towarów i świadczenie usług, za które otrzymała w kwietniu, maju i czerwcu 2011 r. zapłatę w kwocie łącznie 39.906.257 zł, tzn. że była i nadal jest w posiadaniu kwoty pieniężnej koniecznej do uiszczenia aktualnie wymaganych od niej kosztów sądowych, wykluczona zostaje realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dane wynikające z ww. deklaracji wnioskodawcy świadczą bowiem o tym, że dysponuje on w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej takimi środkami. Potwierdza to wysokość prowadzonych inwestycji długo- i krótkoterminowych, które wymagają od strony realizowania na bieżąco płatności. Świadczy o tym również fakt uiszczenia przez spółkę w ww. sprawach wpisu sądowego w łącznej kwocie 2.000 zł, identycznej z kwotą wpisu sądowego od skargi należną w sprawie. Wobec takich stwierdzeń nieuzasadnione było dalsze badanie wystąpienia w stanie faktycznym, wynikającym z oświadczeń i dokumentów złożonych przez spółkę, przesłanki zwolnienia jej z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych związanych z jej udziałem w tym postępowaniu. Zdaniem referendarza sądowego posiadanie środków pieniężnych znacznie przekraczających wysokość kosztów sądowych w danej sprawie sądowoadministracyjnej pozwala na przyznanie prawa pomocy jedynie w sytuacji, gdy wnioskodawca przedstawi istotne powody przeznaczenia posiadanych środków pieniężnych na inne cele niż opłacenie kosztów sądowych. Tymczasem w sprawie skarżąca spółka takich okoliczności nie przedstawiła. Nie stanowi zaś takiej okoliczności wskazane w toku postępowania ponoszenie kosztów związanych z prowadzeniem przez stronę skarżącą działalności gospodarczej. Stanowi ono naturalną i przewidywalną cechę tej aktywności podmiotu gospodarczego, jakim jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Przy tym zauważyć trzeba, że koszty spółki z tytułu amortyzacji wyniosły w pierwszym półroczu 2011 r. 2.257.902 zł. Podkreślenia wymaga, że amortyzacja jest kosztem niepieniężnym, tzn., że nie pociąga za sobą wydatków w bieżącym okresie. Jest także źródłem finansowania inwestycji restytucyjnych. Z pomocą amortyzacji nakłady na zakup czy wytworzenie środka trwałego są stopniowo zaliczane w koszty poszczególnych okresów, co pozwala, przynajmniej teoretycznie, zgromadzić fundusze na zakup nowych środków trwałych po całkowitym zamortyzowaniu starych. Nadto, jak wynika ze złożonych dokumentów mimo ujemnego wyniku finansowego za ostatni rok obrotowy realizuje ona inwestycje o łącznej wartości 20.771.946,01 zł i posiada fundusze zapasowe i rezerwowe w łącznej kwocie 39.314.165 zł. Świadczy to o dysponowaniu przez nią wolnymi środkami, co należy podkreślić, o wartości wielokrotnie przewyższającej koszty sądowe i to pomimo pogorszenia się jej sytuacji finansowej. Na marginesie powyższych stwierdzeń wskazać należy, iż aktualna sytuacja finansowa spółki nie pozwala na przyjęcie, iż uzasadnia ona uwzględnienie jej wniosku. W sprawie nie może mieć bowiem decydującego znaczenia ujemny wynik działalności gospodarczej spółki w ostatnim okresie rozliczeniowym, jako że uczestniczenie w obrocie gospodarczym nie zakłada uzyskiwania dodatniego wyniku finansowego w każdym okresie rozliczeniowym. Nadto wyniki finansowe skarżącej spółki w latach poprzednich pozwalały na poczynienie oszczędności z przeznaczeniem na koszty bieżącej działalności spółki w latach następnych, do których zaliczyć koszty prowadzonych przez nią sporów prawnych (sądowych). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2) w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.