I SA/Wr 1307/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Lidia Błystak po rozpoznaniu w dniu 24 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy potrącenia wierzytelności z zaległością podatkową w podatku od gier za styczeń 2011 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.000,00 zł skarżąca A spółka z ograniczoną odpowiedzialności z siedzibą w W., prowadząca działalność m.in. w zakresie działalności wydawniczej, produkcji gier, zabawek, w zakresie gier losowych i zakładów wzajemnych, sprzedaży hurtowej żywności, napojów i wyrobów tytoniowych, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania podała, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, przeciwko spółce toczą się liczne postępowania egzekucyjne, w których zajęto jej rachunki bankowe oraz praktycznie cały majątek. W oświadczeniu o majątku i dochodach strona skarżąca podała, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 1.117.500 zł, wartość jej środków trwałych 21.546.013,40 zł, strata za ostatni rok obrotowy według bilansu 3.627.945,39 zł, natomiast stan jej rachunku bankowego (-)21.412,87 zł. Z przesłanych w załączeniu do wniosku dokumentów wynika, ponad dane wskazane we wniosku, że w stosunku do wnioskującej spółki prowadzone jest postępowanie egzekucyjne dotyczące zobowiązań publicznoprawnych w łącznej kwocie 5.431.974,20 zł. Na wezwanie referendarza strona skarżąca przesłała bilans na dzień 30 czerwca 2011 r., z którego wynika, że na dzień sporządzenia bilansu aktywa spółki równoważyły pasywa i wynosiły 51.402.459,41 zł, rachunek zysków i strat na dzień 30 czerwca 2011 r., z którego wynika, że spółka za pierwsze półrocze 2011 r. przy przychodach 82.699.694,00 zł poniosła stratę w wysokości 2.710.841 zł oraz deklaracje podatku VAT za ostatnie 3 okresy rozliczeniowe, z których wynika, że spółka w kwietniu, maju i czerwcu 2011 r. zrealizowała dostawę towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 13.854.955 zł, 13.759.636 zł i 12.291.666 zł, deklaracje CIT-8, z których wynika, że strona w roku 2009 osiągnęła dochód w kwocie 5.480,722,17 zł (przy przychodach w kwocie 577.232.543,02 zł), w roku 2010 poniosła stratę w kwocie 2.660.156,54 zł (przy przychodach w kwocie 223.516.354,06 zł). Pomimo wezwania skarżąca nie przedłożyła szczegółowych wyciągów lub wykazów z posiadanych przez spółkę rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące. Postanowieniem z dnia 26 września 2011 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Powyższe orzeczenie referendarskie stało się przedmiotem wniesionego w terminie sprzeciwu, w którym skarżąca spółka wniosła o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu strona skarżąca podniosła, że nie zgadza się z poglądem wyrażonym w uzasadnieniu postanowienia referendarza, iż zwolnienie od kosztów postępowania stanowi formę kredytowania podmiotów gospodarczych oraz podniosła, że okoliczność dalszego prowadzenia działalności gospodarczej nie może stanowić wystarczającej przesłanki odmowy przyznania prawa pomocy. Zdaniem skarżącej nie można również uznać za przekonującej tezy, że jej ujemny wynik finansowy w ostatnim rocznym okresie nie ma w kwestii przyznania prawa pomocy decydującego znaczenia. Wskazała nadto, że do trudnej sytuacji finansowej spółki doprowadziła niemożliwa do przewidzenia zmiana przepisów. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jak wynika z powołanego unormowania skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego na podstawie samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości Sądu. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie żądanie w nim sformułowane, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W konsekwencji zgłoszone w sprzeciwie żądanie zmiany postanowienia referendarskiego z dnia 26 września 2011 r. nie może odnieść skutku w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wywiedziona w sprzeciwie polemika z uzasadnieniem postanowienia z dnia 26 września 2011 r. stanowi zaś uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego przez Sąd wniosku. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, Sąd stwierdził, iż skarżąca spółka nie wykazała, że nie posiada obecnie i nie jest zdolna wygospodarować dostatecznych środków na opłacenie należnych w sprawie kosztów sądowych. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że spółka taką zdolność posiada. Z załączonych do wniosku dokumentów (rachunku zysków i strat na dzień 30 czerwca 2011 r.) wynika, iż A Sp. z o.o. z siedzibą w W. prowadzi działalność gospodarczą dużych rozmiarów, o czym świadczy przychód osiągnięty przez pierwsze półrocze 2011 r. w wysokości ponad 80 mln zł. Z przedłożonych dokumentów (bilansu na dzień 30 czerwca 2011 r. oraz deklaracji VAT-7) wynika, że skarżąca prowadząc działalność gospodarczą posiada płynność finansową, jest w stanie na bieżąco regulować zobowiązania krótkoterminowe w wysokości ponad 12 mln zł, w tym z tytułu pożyczek i kredytów w wysokości blisko 6 mln zł. W kontekście skali działalności gospodarczej skarżącej i osiąganych przychodów, koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania stanowi wpis w wysokości 2.000,00 zł (który zwykle stanowi najwyższy koszt sądowy w postępowaniu sądowoadministracyjnym), stanowią kwotę znikomą i niewątpliwie przez skarżącą możliwą do poniesienia. Skarżąca nie wykazała także, szczególnie zważywszy na zdolności obsługi kredytów w wysokości blisko 6 mln zł, iż nie jest w stanie np. uzyskać kredytu w rachunku bieżącym. W istocie rzeczy prawo pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania sądowego ze środków publicznych i przez to zwolnienie z obowiązków ponoszenia kosztów postępowania sądowego powinno się sprowadzać wyłącznie do przypadków, w którym zdobycie przez stronę środków do sfinansowania udziału w tym postępowaniu jest niemożliwe (tak też post. z 9 marca 2009 r. WSA we Wrocławiu sygn. akt II SAB/Wr 32/08, LEX nr 603148). Niemożliwość uiszczenia wpisu w wysokości 2.000,00 zł oznaczałaby, iż spółka obecnie nie posiada żadnych przychodów lub zdolności kredytowej na minimalnym poziomie i nie jest w stanie prowadzić żadnej działalności z powodu utraty płynności finansowej. Jak jednak wyżej wskazano, z treści dokumentów oraz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wynika, iż spółka prowadzi działalność gospodarczą dużych rozmiarów i nie grozi jej utrata płynności finansowej. Dla tych względów, na podstawie powołanych przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł jak w sentencji.