I SA/Wr 1318/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Semiczek po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności byłego członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z tytułu nienależnego zwrotu podatku od towarów i usług za luty 2004 r. wraz z odsetkami za zwłokę i koszty postępowania egzekucyjnego wskutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 grudnia 2010 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. G. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu dziesięć skarg na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej (sprawy o sygn. akt I SA/Wr 1314 - 1323/10), w których łączna wysokość wpisów wyniosła 5.000 zł. Skarżąca uiściła z tego tytułu 1.558 zł. Pismem z dnia 25 listopada 2010 r. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego żądania strona skarżąca wskazała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie posiada oszczędności, które pozwoliłyby jej na uiszczenie wpisu bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania. Dalej podała, że z tytułu świadczonej pracy uzyskuje wynagrodzenie w kwocie 5.640,07 zł (netto) miesięcznie, zaś kwotę 880 zł (netto) tytułem dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej, która w roku 2009 przyniosła stratę. Uzyskiwaną w ten sposób kwotę skarżąca przeznacza na spłatę kredytu w ratach w kwocie ok. 1.300 zł miesięcznie (łączna kwota kredytu 40.000 zł), własne utrzymanie, w tym czynsz za wynajem mieszkania w kwocie 1.200 zł (pismo opatrzone datą 12 grudnia 2010 r.). Nadmieniła także, iż pozostaje jej do uregulowania zaległość podatkowa w kwocie ok. 36.000 zł. W treści pisma procesowego z dnia 12 grudnia 2010 r. pełnomocnik procesowy skarżącej podał, że w celu uzyskania środków finansowych na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika skarżąca zaciągnęła pożyczki u członków swojej rodziny i rozszerzyła do granic możliwości finansowych już wcześniej zaciągnięty kredyt konsumencki, a nadto, że jego mandant korzysta z rozłożenia na raty zaległości podatkowych, wynikających z decyzji podatkowych zaskarżonych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Miesięczne wydatki skarżącej określił na kwotę 8.184,81 zł, na którą składają się m.in. kwota 1000 zł wydatkowana na żywność, 500 zł wpłat na fundusze inwestycyjne, wpłaty na rzecz "B" (361,79 zł), ubezpieczenie zdrowotne (233,32 zł), kwota 1.424,70 zł spłaty kredytu oraz kwota 2.600zł tytułem spłaty należności podatkowej, a które G. S. ponosi z uzyskiwanego dochodu oraz kwot pieniężnych uzyskiwanych od osób najbliższych. Z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego wynika, że poza wskazanymi przez stronę dochodami posiada ona jeszcze dodatkowe źródło dochodu, tj. spłata pożyczki przez E. M., a miesięczna kwota przychodu z tytułu świadczonych usług przekracza 2.000 zł (w miesiącu sierpniu 2.096,01 zł). Za okres od 12 września 2010 r. do 8 listopada 2010 r. skarżąca przedłożyła paragony na kwotę 1.970 zł dotyczącą zakupu odzieży, w tym trzech par butów (łącznie 527 zł) i płaszcza (kwota 930 zł). Z przedstawionych dokumentów wynika ponadto, że wartość jednostek udziałowych w funduszach inwestycyjnych stanowiących własność skarżącej wynosi 14.746,90 zł. W roku 2009 uzyskała ona dochód w łącznej kwocie 98,679,79 zł. Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2010 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. W sprzeciwie z dnia 3 stycznia 2010 r. skarżąca podniosła, że jej aktualne wydatki przekraczają uzyskiwane dochody i to nawet przy pominięciu tych wydatków, które nie zostały uznane przez referendarza sądowego za niezbędne dla utrzymania gospodarstwa domowego. Dalej wskazała, że w obecnej sytuacji nie może uiścić jednorazowo całości zaległego wpisu, w wysokości 3.442 zł, nawet przy dochowaniu najwyższej staranności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wniosek skarżącej (wnioskodawczyni) o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że w myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej ppsa) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza, od którego został wniesiony sprzeciw, traci moc, a sprawa będąca jego przedmiotem podlega rozpoznaniu przez sąd. Stosownie do art. 245 § 1 ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Ocena zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych w części oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności ustalone w sprawie, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ppsa. Ocena ta zaś musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli oraz interesu strony skarżącej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, a zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia lub sposobu uzyskiwania takich środków. Przy tym ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobowiązania cywilno- i publicznoprawne. Zwolnienie strony z kosztów sądowych w sytuacji, gdy reguluje ona inne swoje zobowiązania pieniężne, naruszałoby natomiast zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, Sąd doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja materialna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Nie sposób bowiem przyjąć, że strona, która posiada stałe źródło dochodu w kwocie 6.520,07 zł netto miesięcznie (a jak wynika z wyciągu z rachunku bankowego ponad 7.500 zł) nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sytuacja materialna strony nie pozwala również na przyjęcie iż nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy przy tym przypomnieć, iż kwota należnego wpisu we wszystkich sprawach strony toczących się przed tutejszym Sądem wynosi 5.000 zł, z czego uiszczone zostało 1.558 zł. Do powyższych wniosków prowadzi analiza poziomu dochodów uzyskiwanych przez stronę, jak też sposób ich wydatkowania. Przede wszystkim należy stwierdzić, że uzyskiwany przez stronę dochód stanowi blisko trzykrotność średniego wynagrodzenia za pracę w Polsce. Pozwala on również na gromadzenie oszczędności, co też skarżąca czyni poprzez nabywanie jednostek funduszy. Już wartość tychże oszczędności – jak podaje strona 14.746,90 zł – pozwala na swobodne uiszczenie należnego wpisu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego strony, a przeciwne twierdzenie strony pozostaje w oczywistej sprzeczności z tym ustaleniem. Nie sposób również pominąć znacznych wydatków strony, rażąco odbiegających od dokonywanych przez inne gospodarstwa domowe. Podstawę do takiego stwierdzenia stanowią wyniki badań Głównego Urzędu Statystycznego obejmujące badanie budżetów gospodarstw domowych za rok 2009 (http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_wz_sytuacja_gosp_dom_2009.pdf). Zgodnie z wynikami tego badania przeciętny nominalny dochód rozporządzalny na 1 osobę wyniósł 1114 zł. Z kolei wydatki na żywność i napoje przypadające na jedną osobę w przeciętnym gospodarstwie domowym wynoszą około 280 zł na osobę, podczas, gdy strona wskazuje, iż wydatkuje na ten cel kwotę 1.000 zł. Niewątpliwie świadczy to o jej dobrej sytuacji ekonomicznej. Do podobnej oceny prowadzi fakt wydatkowania na odzież kwoty blisko 2.000 zł, a zatem niewiele mniej aniżeli przeciętne miesięczne wynagrodzenie za pracę netto, w okresie niespełna 2 miesięcy, obejmującym okres po doręczeniu decyzji organu II instancji, jak też po wniesieniu skargi. Już sama oszczędność w tym zakresie pozwoliłaby na opłacenie pełnych kwot wpisów w czterech sprawach. Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, iż sytuacja materialna strony, pomimo obciążających ją zobowiązań, pozwala na wygospodarowanie kwot pieniężnych w celu poniesienia kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego strony. Przeciwno stanowisko wymagałoby pominięcia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli oraz interesu strony skarżącej, a w rezultacie stanowiłoby przeniesienie ciężaru należności strony skarżącej na pozostałych obywateli, których średni poziom życia – jak wynika z powyższych ustaleń – jest zdecydowanie niższy aniżeli wnioskodawczyni. W szczególności w oczywistej opozycji z decyzją o przyznaniu stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie pozostaje okoliczność, iż strona posiada zgromadzone środki w wysokości kilkakrotnie przekraczającej pozostały do opłacenia wpis od skargi. Z powyższych względów, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ppsa, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł jak w sentencji.