I SA/Wr 1324/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Chołuj po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2012r. na posiedzeniu niejawnym z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi T. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie rozliczeń w podatku od towarów i usług za 2006 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący T. B. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazał, że nie uzyskuje dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej, posiada zaległości wobec ZUS, biura rachunkowego, banku "A" i innych instytucji finansowych (potwierdzone tytułami wykonawczymi, wypowiedzeniem umowy, wezwaniami do zapłaty). Do przedstawionej wyżej sytuacji doszły jeszcze problemy zdrowotne i skutki wypadku samochodowego, któremu uległ wnioskodawca, przebywający obecnie na zwolnieniu chorobowym nieodpłatnym ze względu na zaległości w ZUS. W związku z tym też nie zarobkuje. W 2010 r. organ egzekucyjny dokonał zabezpieczenia majątku przez obciążenie posiadanych nieruchomości hipoteką, blokadę rachunków bankowych, licytację środków trwałych firmy. Czynności te spowodowały niemożność dokończenia inwestycji (budowę stacji demontażu pojazdów), kredytowania przedsięwzięcia. Dodatkowo spadek cen metali żelaznych, które sprzedaje hurtowo, spowodował straty w działalności. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną, dwiema córkami (ur. w 1992 i 1987 r.) i synem (ur. w 1994 r.). Posiada dom ([...] m2) zabezpieczony hipoteką na rzecz banku i Urzędu Skarbowego i działkę inwestycyjną z niedokończoną stacją demontażu pojazdów. Jako posiadane przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro wymienił samochód dostawczy "B", rocznik 2001, będący środkiem trwałym w prowadzonej działalności gospodarczej. Posiada w leasingu ładowarkę teleskopową. Poza tym nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi, to jest oszczędnościami, czy papierami wartościowymi. Jako dane istotne skarżący wskazał, że w postępowaniu zabezpieczającym zajęto dom i działki, na których znajduje się niedokończona stacja demontażu pojazdów. Dochody rodziny wnioskodawcy pochodzą z wynagrodzenia córki z umowy o pracę w kwocie 1.500 zł i z działalności gospodarczej, w której odnotowana jest dochód roczny za 2011 r. w kwocie 1.322,07 zł. Korzystają z pomocy rodziny, m.in. matki, która pomaga finansowo w wydatkach na żywność. Do wniosku załączone zostało – poza podanymi wyżej dokumentami zestawienie należnego podatku dochodowego za lipiec 2011 r. Ponadto na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), nadesłane zostały: zeznanie podatkowe skarżącego za 2010 r., zestawienie należnego podatku dochodowego za wrzesień, październik i listopad 2011 r., zestawienie miesięcznie ponoszonych wydatków przez rodzinę skarżącego, oświadczenie jego matki o udzieleniu pożyczki synowi w okresie od stycznia do grudnia 2011 r. w łącznej wysokości 10.000 zł, dowody bieżących opłat, pisma bankowe potwierdzające zadłużenia, wydruki z księgi podatkowej za miesiące październik, listopad i grudzień 2011 r. Z przedłożonych dokumentów wynika, że wnioskodawca w 2010 r. uzyskał przychód w wysokości 1.089.518,95 zł i poniósł stratę w kwocie 10.870,88 zł. W 2011 r. przychód wyniósł 2.807.918,59 zł i dochód 1.322,07 zł. Z wydruku księgi podatkowej wynika, że koszty podatkowe tworzą wydatki związane głównie z korzystaniem samochodu (paliwo, ubezpieczenie, ryczałt za wykorzystywanie samochodu prywatnego do celów służbowych), odpisami amortyzacyjnymi. Zobowiązania wobec banków wynoszą: 878,23 zł (na dzień 28 listopada 2011 r.), 580.520,55 zł (stan na 11 stycznia 2012 r.). Ponadto wnioskodawca złożył w trzecim banku wniosek o restrukturyzację zadłużenia już windykowanego. Wobec biura rachunkowego firma skarżącego ma zaległości płatnościach od kwietnia 2011 r. w łącznej wysokości 3.963 zł. Uwzględniono też, jako znane z urzędu, dane wynikające z wydruków historii rachunku bankowego związanego z działalnością gospodarczą za okres od 3 października do 30 grudnia 2011 r., przedłożonych w sprawie I SA/Wr 2/12. Na rachunku tym, będącym kredytem w rachunku biznesowym, odnotowane są transakcje uznaniowe odsetek naliczanych automatycznie za niewykorzystany limit kredytowy. Rodzina skarżącego miesięcznie wydatkuje 2.624,83 zł, w tym m.in. na spłatę karty kredytowej 500 zł, kredytu gotówkowego 111 zł i dwóch pożyczek "C" 200 zł. Niespłacane raty kredytowe wynoszą łącznie 7.091,00 zł. Wnioskodawca ponadto oświadczył, że żona ze względu na stan zdrowia nie pracuje i nie pobiera żadnych świadczeń i że zobowiązanie w "A" nie zostało uregulowane. Postanowieniem z dnia 8 lutego 2012 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Powyższe orzeczenie referendarskie stało się przedmiotem wniesionego w terminie sprzeciwu. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że wysoki przychód jak i koszty, osiągnięte w 2011r., są specyfiką handlu hurtowego złomu, minimalne marże w wysokości 2-3% powodują pokrycie kosztów i bardzo minimalny zysk. Nie poprawnym jest porównywanie przychodu do osiągniętego dochodu, bo firmy, które generują straty winny być zamykane wraz z wykazaniem tej straty. Podniósł również, że w grudniu 2011r. uległ wypadkowi samochodowemu i z tego powodu ma obecnie ograniczone możliwości zarobkowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na podstawie art. 245 § 2 i art. art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazać należy również, że regulacja zawarta z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1) bądź w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Podkreślenia wymaga, że regulacja prawna art. 246 § 1 pkt 1 i 2 powoływanej ustawy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Tak więc, przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Należy także pamiętać, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, określonych w ustawie. Tym samym, przyznanie prawa pomocy oznacza w istocie obciążenie kosztami postępowania pozostałych podatników. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Swoje prawo do przyznania ze strony Skarbu Państwa prawa pomocy uzasadnił złą kondycją prowadzonej działalności gospodarczej i brakiem dochodów z nią związanych, brakiem wolnych środków pieniężnych oraz brakiem możliwości ich uzyskania. Jednak, jak wynika z akt sprawy, skarżący z prowadzonej działalności gospodarczej polegającej na hurtowym handlu złomem osiąga znaczne przychody, które wyniosły odpowiednio nieco ponad 1 mln zł i nieco ponad 2,8 mln zł w 2010r. i 2011r. Pomimo deklarowanej straty w 2010r. i jedynie symbolicznego dochodu w 2011r. (1.322,07 zł), a także znacznego zadłużenia, skarżący prowadzi normalną działalność gospodarczą, a z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy i sprzeciwu – pomimo przedłożonych dokumentów wykazujących znaczne zadłużenia skarżącego - nie wynika, iż skarżącemu grozi utrata płynności finansowej i zaprzestanie działalności gospodarczej, nie wynika, że zaprzestał regulowania swoich zobowiązań w stosunku do kontrahentów, którzy odmówili mu dalszej sprzedaży towaru, toczą się przeciwko niemu postępowania komornicze, uniemożliwiające dalsze prowadzenie działalności. Należy podkreślić, że koszty sądowe są pokrywane z przychodu, a nie dochodu, zatem nawet strata z działalności operacyjnej nie uzasadnia twierdzeń o braku środków na pokrycie opłat sądowych. W ocenie Sądu brak jest przeszkód, aby skarżący osiągając ww. przychód, ograniczył koszt prowadzonej działalności, a zaoszczędzoną kwotę przeznaczył na uiszczenie opłaty sądowej (5,1 tys. zł) oraz wynagrodzenie adwokata z wyboru, które to koszty w relacji z jego przychodem (2,8 mln zł) stanowią kwotę znikomą. Na marginesie już tylko można wskazać na sprzeczności w podanych przez skarżącego danych dotyczących kosztów utrzymania rodziny. Na formularzu PPF (k. 26) podał jako łączny dochód rodziny 2,2 tys. zł, podczas gdy w zestawieniu miesięcznych wydatków rodziny (k. 62) podał 2,6 tys. zł – a więc kwotę przenoszącą deklarowane dochody. Z zestawienia wydatków rodziny wynika, że skarżący nie płaci rachunków za zużywaną w domu o powierzchnie [...] m2 energię elektryczną, a rodzina nie ponosi wydatków związanych z ubraniem i kulturą. W przeciwieństwie do twierdzeń skarżącego o spadku cen złomu, biznesowe i finansowe portale internetowe oraz organizacje branżowe (Izba Przemysłowo-Handlowa Gospodarki Złomem (IPHGZ)) podają, że złom staje się obecnie towarem deficytowym, obrót i pozyskiwanie złomu z rynku w 2011 roku były na wyższym poziomie w porównaniu do 2010 roku, a jego ceny są w 2012r. rekordowe ( http://tech.money.pl/rosnie-popyt-na-zlom-0-1002776.html ). Powyższe potwierdza w ocenie Sądu, że skarżący nie ujawnia swoich rzeczywistych możliwości finansowych. W istocie rzeczy prawo pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania sądowego ze środków publicznych i przez to zwolnienie z obowiązków ponoszenia kosztów postępowania sądowego powinno się sprowadzać wyłącznie do przypadków, w którym zdobycie przez stronę środków do sfinansowania udziału w tym postępowaniu jest niemożliwe (tak też postanowienie Wsa we Wrocławiu z dnia 2009-03-09 sygn. akt II SAB/Wr 32/08, LEX nr 603148). Skarżący nie wykazał zaś, iż nie jest w stanie zaoszczędzić środków na pokrycie kosztów sądowych, które w postępowaniu sądowoadministracyjnym zwykle ograniczają się do wpisu sądowego (w niniejszej sprawie – 5.111,00 zł) oraz nie jest w stanie zgromadzić środków na pokrycie kosztów adwokata z wyboru. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.