I SA/Wr 1331/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 26 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za wrzesień, październik, listopad i grudzień 1998 r. postanawia 1. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnić ją od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę 100 zł (słownie: sto złotych), 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł A.O. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Argumentował, że jego sytuacja materialna jest "niełatwa", ponieważ jego jedynym źródłem utrzymania jest renta w kwocie 3.554,48 zł (brutto), prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe w mieszkaniu komunalnym o powierzchni 43 m², którego koszty miesięcznego utrzymania wynoszą 974,81 zł, i obejmują m. in. kwotę 139,81 zł opłaty za telefon stacjonarny. Do kosztów swojego koniecznego utrzymania wnioskodawca zaliczył nadto wydatki na leczenie w kwocie od 250 do 400 zł miesięcznie, miesięczne wydatki na środki higieny osobistej, odzież, prasę lub książkę w kwocie przeciętnie 150-200 zł oraz na wyżywienie w kwocie 500-600 zł. Nadto wnioskodawca podał, że przekazuje kwotę "rzędu 300-600 zł" miesięcznie synowi, który prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych. W konsekwencji wywiódł skarżący, że wydatki konieczne dla utrzymania własnego i najbliższej rodziny w całości pochłaniają dochody uzyskiwane ze świadczenia rentowego. Z przesłanych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie dokumentów wynika, ponad podane we wniosku fakty, że w roku 2010 A. O. uzyskał dochód ze świadczenia rentowego w łącznej kwocie 32.853,36 zł, umorzono jego zaległości z tytułu należności związanych z zajmowanym lokalem mieszkalnym w łącznej kwocie 13.053,62 zł oraz że posiada on zaległość w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2010 w kwocie 2.255 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy procesowej), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady oraz zasady logicznego myślenia oraz doświadczenia życiowego, jakimi należy się kierować rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy, jak i stan faktyczny sprawy, referendarz sądowy nie stwierdził w sprawie podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony w całości. Za odmową przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przemawia fakt, że posiada on źródło przychodów w postaci renty w kwocie brutto 3.554,48 zł, którą przeznacza na utrzymanie siebie oraz syna. Należy przy tym zauważyć, że za koszt ich koniecznego utrzymania, którym obciążona jest ww. kwota renty wnioskodawcy, nie można uznać wydatków ponoszonych przez skarżącego w związku pomocą materialną udzielaną jego bezrobotnemu synowi na skutek prowadzenia przez tego ostatniego osobnego gospodarstwa domowego oraz w całości wydatku w kwocie 139,81 zł z tytułu opłaty za telefon stacjonarny. Zdaniem referendarza sądowego ograniczenie tych wydatków nie stanowi uszczerbku dla koniecznego utrzymania skarżącego i jego rodziny oraz pozwoli na wygospodarowanie kwot koniecznych do ponoszenia kosztów sądowych. Stwierdzenia w tym miejscy wymaga, że nie zmienia powyższej oceny fakt zalegania przez A. O. z płatnościami z tytułu jego zobowiązań podatkowych, którym nie można dać pierwszeństwa w regulowaniu w zestawieniu innymi ciężarami publicznoprawnymi, w tym kosztami sądowymi. Nie można też uznać kwot wydatkowanych ewentualnie na uregulowanie tych zaległości podatkowych za wydatki związane z koniecznym utrzymaniem wnioskodawcy i jego rodziny. Mając jednak na względzie wysokość kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania stanowi wpis od skargi wynoszący 500 zł oraz obecne - wykazane - możliwości finansowe strony, stan jej zdrowia i sytuację życiową, stwierdzić należy podstawy dla przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych - wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę 100 zł. Strona skarżąca jest bowiem w stanie zgromadzić środki i uiścić tytułem należnego od skargi wpisu kwotę 100 zł, bez – jak to wyżej zostało wskazane - uszczerbku koniecznego utrzymania, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy, działając na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.