I SA/Wr 1342/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędziowie Sędzia WSA Marta Semiczek, Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), Protokolant Anna Kruś, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi L. N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutu do opisu i szacowania nieruchomości z uwagi na uchybienie terminu do jego wniesienia oddala skargę. Zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. wydane zostało w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. wszczął wobec L. N. egzekucję z nieruchomości położonej w K. , przy ul. [...]. Zawiadomił stronę o jej zajęciu i wezwał do zapłaty w terminie 14 dni zaległego podatku wraz odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania nieruchomości. Zobowiązany nie dokonał żądanej wpłaty, w związku z tym organ egzekucyjny przystąpił do opisu i oszacowania wartości nieruchomości, a o terminie rozpoczęcia tych czynności poinformował wszystkich znanych mu uczestników postępowania egzekucyjnego. Termin zakończenia ww. czynności wyznaczono na dzień 7 lutego 2013 r. i podano do publicznej wiadomości obwieszczeniem z dnia 21 stycznia 2013 r. Z kolei uczestnicy postępowania i zobowiązany o terminie tym zostali zawiadomieni odrębnymi pismami datowanymi na 21 stycznia 2013 r. Zawiadomienie doręczono zobowiązanemu w dniu 5 lutego 2013 r. Opis i oszacowanie wartości nieruchomości zakończono w wyznaczonym terminie, a protokół z tych czynności doręczono zobowiązanemu w dnu 25 lutego 2013r. Pismem z dnia 11 marca 2013 r. zobowiązany wniósł zarzuty do opisu i oszacowania nieruchomości. Postanowieniem z dnia 20 marca 2013 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. odmówił uwzględnienia ww. zarzutów, stwierdzając, że wniesiono je z uchybieniem 14-dniowego terminu. Rozpoznając sprawę na skutek wniesionego przez stronę zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej we W., zaskarżonym postanowieniem, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego. W uzasadnieniu powołał treść art. 110u § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm. – dalej: u.p.e.a.), wskazując, że dla ustalenia terminu do wniesienia zarzutu co do oszacowania wartości nieruchomości bez znaczenia jest data doręczenia skarżącemu protokołu z tej czynności, gdyż termin ten biegnie od dnia zakończenia opisu i szacowania wartości nieruchomości. Czynność ta następuje z momentem podpisania przez organ egzekucyjny protokołu z ww. czynności. Organ II instancji zwrócił uwagę, że stosowne pouczenie o trybie i terminie wnoszenia zarzutów zawarto w protokole doręczonym stronie, zaś termin zakończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości podano do publicznej wiadomości obwieszczeniem z dnia 21 stycznia 2013 r., a nadto wszyscy uczestnicy postępowania byli o tym terminie pisemnie zawiadomieni. Zobowiązany otrzymał zawiadomienie w tym przedmiocie w dniu 5 lutego 2013 r. Fakty te dowodzą, że zobowiązany był skutecznie informowany o czynnościach związanych z opisem i oszacowaniem nieruchomości, a mimo to nie brał w nich udziału. Nie był obecny w miejscu położenia nieruchomości w dniach wyznaczonych przez organ egzekucyjny, nie wykazywał też woli uczestnictwa w czynnościach, ponadto utrudniał rzeczoznawcy majątkowemu sporządzenie operatu szacunkowego nieruchomości, nie udostępniając wejścia na teren nieruchomości na wezwania organu egzekucyjnego. Ponadto organ odwoławczy zwrócił uwagę, że art. 110o u.p.e.a. nie nakłada obowiązku zawarcia pouczenia o prawie wniesienia zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości w obwieszczeniu, czy w zawiadomieniu o terminie dokonania tej czynności. Nie zgodził się też z twierdzeniem zobowiązanego, że był on pozbawiony prawa do czynnego udziału w postępowaniu. Zauważył przy tym, że zobowiązany był uprawniony ustanowić pełnomocnika do udziału w czynnościach, w których sam nie mógł uczestniczyć, miał również prawo zapoznać się w każdym czasie z aktami sprawy. W skardze strona zarzuciła naruszenie art. 8, art. 9 i art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) w związku z art. 110o u.p.e.a. i brak pouczenia o terminie wniesienia zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości w piśmie z dnia 21 stycznia 2013 r. – pouczenie zawarte w protokole przedmiotowej czynności doręczone zostało już po terminie do wniesienia środka zaskarżenia. W ocenie skarżącego powołane przepisy zostały naruszone również przez pozbawienie go czynnego udziału w postępowaniu, nieinformowanie w terminie o przysługujących mu prawach i środkach zaskarżania na czynności podejmowane przez organ egzekucyjny. Podniesiony został też zarzut naruszenia art. 110 u § 1 u.p.e.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 9 i art. 10 k.p.a., poprzez przyjęcie, iż termin do wniesienia zarzutów od opisu i oszacowania nieruchomości biegnie od dnia ukończenia opisu, a nie od daty doręczenia protokołu zobowiązanemu. Organ, doręczając w dniu 25 lutego 2013 r. protokół opisu i oszacowania nieruchomości – 17 dni po zakończeniu czynności, pozbawił w rzeczywistości zobowiązanego skutecznego formułowania zarzutów, gdyż uniemożliwił mu zapoznanie się z treścią protokołu. Końcowo skarżący zarzucił naruszenie art. 112 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. – nie mógł bowiem zastosować się do pouczenia, które nie istniało. W sprawie brak pouczenia nie może zaś szkodzić stronie, która posiadając wiedzę o środkach zaskarżenia mogłaby z nich skorzystać w terminie. W uzasadnieniu skargi powtórzono, że pouczenie co do możliwości wniesienia zarzutu zostało zawarte w protokole dokonania opisu i oszacowania wartości nieruchomości, który był doręczony skarżącemu już po terminie wniesienia tego środku zaskarżenia. Takie działania organu egzekucyjnego skarżący ocenił jako naruszające zasadę praworządności, pogłębiania zaufania do organów i zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu. Zwrócił uwagę, że organ administracji, jako silniejsza strona stosunku administracyjnoprawnego, winien stać na straży praworządności oraz przestrzegania ogólnych zasad postępowania administracyjnego tak, aby zobowiązany nie poniósł dodatkowej szkody z uwagi na nieznajomość prawa. Skarżący zauważył też, iż organ egzekucyjny błędnie obliczył termin wskazując jako ostatni jego dzień 21 lutego 2013 r. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych aktów administracyjnych z prawem. W wyniku tej kontroli decyzja, a w rozważanym przypadku postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm. powoływana dalej jako p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie Sąd stwierdził naruszenie przepisów prawa procesowego, jednakże nie w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia podjętego przez organ administracyjny. Wskazać bowiem trzeba, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Spór między stronami dotyczy w istocie ustalenia czy wniesienie przez stronę w dniu 11 marca 2013 r. zarzutów do opisu i oszacowania nieruchomości nastąpiło w ustawowym terminie, a zatem czy zasadnie organ egzekucyjny odmówił ich rozpoznania. Stanowisko organu podatkowego, wsparte na treści art. 110u § 1 u.p.e.a., jednoznacznie wskazuje, że strona przekroczyła 14 dniowy termin wskazany w tym przepisie. Zdaniem skarżącego nie doszło do uchybienia ww. terminowi, choć stanowisko przedstawione w skardze i pismach procesowych nie jest konsekwentne. Z jednej bowiem strony skarżący uważa (odmiennie niż organ egzekucyjny), że termin do wniesienia ww. środków zaskarżenia biegnie od dnia doręczenia mu protokołu z czynności opisu i oszacowania, z drugiej zaś strony uważa, że uchybienie terminowi spowodowane było brakiem pouczenia o trybie i terminie składania zarzutów. Rozstrzygając tę kwestię konieczne jest odwołanie się do treści powoływanego przez organ egzekucyjny przepisu art. 110u § 1 u.p.e.a. Stanowi on, że zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości mogą być wnoszone przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości przysługuje zażalenie. Brzmienie przywołanej normy nie budzi jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych, termin na złożenie zarzutów wynosi 14 dni i liczony jest od dnia ukończenia opisu i oszacowania, nie zaś od innego momentu np. doręczenie protokołu z tej czynności. W rozpoznawanej sprawie, jak słusznie dowodzi organ egzekucyjny czynność ta nastąpiła z chwilą sporządzenia protokołu z opisu i oszacowania nieruchomości tj. w dniu 7 lutego 2013 r. (podkreślenie Sądu), o czym strona została skutecznie powiadomiona odrębnym pismem z dnia 21 stycznia 2013 r., doręczonym jej w dniu 5 lutego 2013 r. Tak więc czternastodniowy termin do wniesienia zarzutów upłynął skarżącemu w dniu 21 lutego 2013 r., składając je 11 marca 2013 r. uchybił zatem terminowi do ich wniesienia określonemu w powołanym wyżej przepisie art. 110u u.p.e.a. Tym samym rację ma organ egzekucyjny odmawiając rozpoznania zarzutów złożonych po terminie. Podnoszone przez skarżącego argumenty w tym zakresie nie mogły być zatem uwzględnione. Do oceny pozostają zatem pozostałe zarzuty skargi, a więc problem czy w toku prowadzonego postępowania organy egzekucyjne naruszyły zasady procedowania, w szczególności zasadę informowania stron wyrażoną w art. 9 k.p.a. oraz – co istotne – czy naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia podjętego przez organy administracji. O ile na pierwsze pytanie należy odpowiedzieć twierdząco, to druga kwestia musi być oceniona negatywnie. W zakresie naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, Sąd stwierdza, że wbrew argumentacji zawartej w zaskarżonym postanowieniu organy egzekucyjne uchybiły zasadzie informowania stron wyrażonej w art. 9 k.p.a. Przepis ten stanowi, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Zawarte w tej normie wskazanie jest jasne i precyzyjne, nakłada na organy administracji obowiązek informowania stron postępowania "o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego". W rozpoznawanej sprawie poprzez odesłanie zawarte w art. 18 u.p.e.a. znajdzie zastosowanie także w postępowaniu egzekucyjnym. Zalecenie to nie może mieć charakteru iluzorycznego, wszelkie informacje istotne dla strony – zwłaszcza dotyczące trybu i terminów składania środków zaskarżenia (odwoławczych) – winny być jej przekazywane w taki sposób aby zapewnić jej możliwość ich otrzymania i podjęcia działań. Inaczej zasada wyrażona w art. 9 k.p.a. będzie fikcją, czego przykładem może być rozpoznawana sprawa. Obowiązki organu administracji są w omawianym zakresie szerokie, co uzasadnia charakter postępowania administracyjnego wspartego na dojmującej roli organu je prowadzącego. Z posiadanej przewagi nie może on jednak korzystać, wykluczają to m.in. zasady ogólne postępowania, które winny być respektowane w najszerszym zakresie. Organ administracji musi zatem dołożyć należytej staranności nie ograniczając się jedynie do mechanicznego stosowania prawa, w pewnych sytuacjach konieczne jest szersze spojrzenie na sprawę celem zapewnienia stronie pełnej realizacji jej gwarancji procesowych. Odnosząc te teoretyczne uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy nie sposób uznać za przekonujące argumentów organu nadzoru, że żaden przepis nie nakładał obowiązku pouczenia strony o trybie wniesienia zarzutów w piśmie z dnia 21 stycznia 2013 r., taki wymóg można bowiem wyczytać z powołanego art. 9 k.p.a. Zwłaszcza, że odmiennie niż w przypadku innych środków odwoławczych w przypadku zarzutów wnoszonych w trybie art. 110u § 1 u.p.e.a. termin biegnie od daty dokonania czynności a nie doręczenia protokołu opisującego podjęte działania. Zawierając stosowne pouczenie – zwłaszcza wobec strony działającej bez profesjonalnego pełnomocnika – organ egzekucyjny dochowałby ustawowych obowiązków. Jego brak skutkuje naruszeniem powołanego przepisu, w konsekwencji należy przyjąć, że strona nie została prawidłowo pouczona o trybie i terminie złożenie zarzutów. Uchybie ww. przepisom nie mogło jednak mieć wpływu na wynik rozpoznawanej sprawy, której przedmiot dotyczy oceny czy został dochowany termin na złożenie zarzutów opisany w art. 110u u.p.e.a. W tym postępowaniu nie są zatem badane przyczyny uchybienia terminowi ale jedynie to czy został on zachowany. Wątpliwość ta została rozstrzygnięta na niekorzyść strony, co już wyjaśniono. Brak pouczenia o trybie wnoszenia środków odwoławczych (zaskarżenia) nie powoduje bowiem, jak wskazuje skarżący, możliwości złożenia ich w każdym czasie. Prowadziłoby to bowiem do całkowitego zachwiania regułami procesowymi, takimi jak bezpieczeństwo i trwałość działań organów administracji, zwłaszcza tam gdzie występuje więcej niż jedna strona postępowania. Przyjęcie odmiennego poglądu oznaczałoby całkowitą destabilizację, prowadzącą do tego, że strona w każdym czasie, nawet po upływie 10 lat mogłaby składać środki odwoławcze. Stąd ustawodawca przewidując takie sytuacje wskazał na szczególny tryb naprawczy zapewniający sprawność i bezpieczeństwo procedowania tj. postępowanie w przedmiocie przywrócenia terminu. I tylko w tym trybie mogą uchylane skutki braku pouczenia o trybie zaskarżenia rozstrzygnięć administracyjnych. Pogląd ten jest utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych, przykładowo wskazać tu można na tezę wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 1304/12 stwierdzającą, że ochrona udzielana na podstawie art. 112 k.p.a. jest dość szeroka, ale nie ma charakteru absolutnego. Błędna informacja (w tym brak w ogóle pouczenia) co do prawa, trybu i terminu złożenia przysługujących środków prawnych nie może wprawdzie powodować dla strony negatywnych dla niej konsekwencji, ale też nie może też dawać stronie żadnych specjalnych uprawnień naruszających ustalone prawem zasady postępowania. Mylne informacje organu co do przysługujących stronie środków prawnych nie wpływają na bieg terminu do wniesienia takich środków i tym samym nie oznaczają, że termin do złożenia stosownych środków zaskarżenia nie rozpoczyna w ogóle biegu. (orzeczenie dostępne na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Nie znajdują uzasadnienia natomiast pozostałe zarzuty skargi tj. art. 10 k.p.a. Na gruncie rozpoznawanej sprawy okoliczności związane z wcześniejszym postępowaniem organu egzekucyjnego – tj. w toku czynności egzekucyjnych nie mają znaczenia dla oceny czy termin do wniesienia zarzutów w trybie art. 110u u.p.e.a. został zachowany. Podobnie jak zarzut naruszenia art. 112 k.p.a w związku z art. 18 u.p.e.a., bowiem jak wskazano ochrona wynikająca z tego przepisu nie może mieć charakteru absolutnego. Zastosowanie przepisu art. 112 k.p.a. nie może powodować, że błędnie pouczona strona podlegać będzie innym niż pozostali uczestnicy obrotu prawnego rygorom związanym z terminami wnoszenia skarg, odwołań czy też powództw. Wykładnia taka prowadziłaby do niedopuszczalnej sytuacji, w której błędne pouczenie organu wyłączałoby zastosowanie przepisu ustawy. Oznacza to, że art. 112 k.p.a. stanowi dla błędnie pouczonej strony gwarancję skutecznego uchylenia się od skutków uchybienia terminu stanowiącego skutek zastosowania się do błędnego pouczenia, ale przy zastosowaniu środków prawnych przewidzianych w danym postępowaniu, pozwalających na uniknięcie negatywnych konsekwencji uchybienia terminu. W przypadku procedury administracyjnej środkiem takim jest wniosek o przywrócenie terminu do złożenia środka zaskarżenia, który organ administracji zobowiązany jest uwzględnić stwierdzając, że do uchybienia terminu doszło bez winy strony. Jako brak winy należy zaś ocenić uchybienie terminu do dokonania czynności procesowej, stanowiące skutek barku pouczenia o właściwym trybie do dokonania tej czynności. Należy jednak zauważyć, że postępowanie administracyjne jest postępowaniem sformalizowanym, a organ administracyjny nie może rozstrzygnąć wniosku o przywrócenie terminu, jeżeli wniosek taki nie został złożony przez stronę. (por postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2012 r. sygn. akt I OSK 1987/12, orzeczenie dostępne na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Wbrew zarzutom skargi organ II instancji prawidłowo wskazał, że termin złożenia zarzutów upłynął w dniu 21 lutego 2013 r., czynność opisu i oszacowania została dokonana w dniu 7 lutego 2013 r., co i tak nie ma istotnego znaczenia dla sprawy, skoro zarzuty wniesione zostały w dniu 11 marca 2013 r. Uznając zatem, że naruszenie przepisów prawa procesowego przez organy podatkowe nie miało wpływu na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.