I SA/Wr 1358/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 14 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2007 od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. E. P., reprezentowana w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu przez adwokata, wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że z prowadzonej działalności gospodarczej, której rozmiary uzależnione są od czynników sezonowych, uzyskuje miesięcznie dochód w kwocie 4.404 zł (brutto), z którego opłaca podatki, koszty utrzymania nieruchomości, opłaty za media i spłaca kredyty, nadto ponosi koszty swojego utrzymania oraz zatrudnienia pracowników. Nadto wskazała, że jest właścicielką mieszkania o powierzchni 54 m² oraz dwóch nieruchomości o powierzchni 1.693 m² i 6.923 m². Z dokumentów przesłanych na wezwanie wynika, że w roku 2012 skarżąca uzyskała dochód w kwocie 52.853,03 zł przy przychodzie w kwocie 476.854,32 zł, natomiast w czerwcu, lipcu i sierpniu 2013 r. dokonała dostawy towarów i świadczył usługi o wartości odpowiednio 45.016 zł, 84.345 zł i 47.269 zł oraz nabyła towary i usługi o wartości odpowiednio 28.728 zł, 25.418 zł i 15.698 zł. Koszty utrzymania swojego określiła skarżąca w łącznej kwocie 4.246,99 zł, obejmującej spłatę kredytu ratami w łącznej kwocie 3.018,91 zł. W sprawach zawisłych przed Sądem ze skargi E. P.pod sygn. akt I SA/Wr 1356/13, I SA/Wr 1357/13 i I SA/Wr 1358/13 Zastępca Przewodniczącego Wydziału I Sądu wyznaczył wpis sądowy od złożonego środka prawnego w kwocie odpowiednio 1.500 zł, 1.729 zł i 371 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowa-niu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częścio-wym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nale-ży zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypad-ku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobo-wiązania cywilno-i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących do-chodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospo-darczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego wynikające z przedstawionych przez stronę dokumentów uszczuplenie jej za-sobów w rezultacie regulowania dobrowolnego jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie czę-ściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś oce-na ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa po-mocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz inte-resu strony skarżącej. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz na podstawie doświadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja materialna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy, tj., iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Po pierwsze wskazać należy, że prowadzenie działalności gospodarczej na skalę odpowiadającą kwocie przychodów skarżącej z tego tytułu w roku 2012 oraz obrotowi gospodarczemu wykazanemu w deklaracjach VAT za czerwiec, lipiec i sierpień 2013 r., bez względu na jej wynik, bez zabezpieczenia środków finansowych przeznaczonych na koszty postępowań sądowych związanych z tą działalnością jest konsekwencją samodzielnej decyzji wnioskodawcy i obciąża jego zdolność wszczynania postępowań sądowych dotyczących jego indywidualnego interesu prawnego o charakterze publicznym i cywilnym poprzez uiszczanie opłat sądowych proporcjonalnych do wartości dochodzonych praw i roszczeń związanych z prowadzoną działalnością. Istotne jest także dalsze prowadzenie przez stronę skarżącą tej działalności bez zabezpieczenia środków na wyżej wskazaną opłatę sądową. Brak takiego zabezpieczenia wynikający z autonomicznej decyzji skarżącej w zakresie planowania wydatków nie może, w ocenie referendarza sądowego, prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej indywidualnego interesu prawnego. Po drugie, E.P. uzyskała w roku 2012 z prowadzonej działalności gospodarczej o dużych rozmiarach, wynikających z kwoty przychodów z tego źródła i kosztów ich uzyskania kwoty, których posiadanie, zdaniem referendarza sądowego, pozwala na przyznanie prawa pomocy jedynie w sytuacji, gdy wnioskodawca przedstawi istotne, obiektywne i wyjątkowe powody przeznaczenia zgromadzonych środków pieniężnych na inne cele niż opłacenie kosztów sądowych. Tymczasem w sprawie skarżąca takich okoliczności nie przedstawiła. Nie zalicza się do tych okoliczności dobrowolnego wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych strony, powstałych w rezultacie czynności podjętych samodzielnie przez skarżącą. I po trzecie, strona skarżąca samodzielnie podjęła decyzję o sfinansowaniu udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wnoszonej skargi. Istotny w tym zakresie jest fakt, że dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem referendarza sądowego nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą w wyżej wskazanym zakresie, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie m. in. wpisu sądowego od skargi. Oceny tej nie zmienia fakt opłacania przez skarżącą usług adwokata ze środków pieniężnych pochodzących z kredytu. Zdolność kredytowa strony świadczy bowiem o dobrej sytuacji materialnej strony, ocenionej przez inny niż referendarz sądowy podmiot, udzielający kredytu. Reasumując, w sytuacji majątkowej wynikającej oświadczeń skarżącej oraz do-kumentów złożonych do akt sprawy, referendarz sądowy ocenił, że poniesienie przez skarżącą opłat sądowych w łącznej kwocie 3.600 zł nie spowoduje uszczerbku w jej ko-niecznym utrzymaniu. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy.