I SA/Wr 1364/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi AS Sp. z o.o. z/s we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy za październik 2013 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca spółka, po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100.000 zł, wniosła o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że w latach 2013-2014 dokonywała sprzedaży wewnątrzwspólnotowej towarów, które wcześniej były nabywane w kraju. Na skutek wszczęcia postępowania kontrolnego w sprawie zasadności deklarowanych przez spółkę zwrotów w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące ww. lat, właściwy Naczelnik Urzędu Skarbowego wstrzymał zwrot podatku na rzecz spółki w kwocie ponad 60.000.000 zł. W konsekwencji sytuacja finansowa spółki uległa pogorszeniu – musiała ograniczyć swoją bieżącą działalność do minimum ze względu na brak środków finansowych na jej prowadzenie. Obecnie spółka nie prowadzi działalności i nie uzyskuje przychodów. Skarżąca spółka zwróciła uwagę, że w zaistniałej sytuacji znalazła się bez swojej winy – postępowania kontrolne toczyły się przez kilkanaście miesięcy. Wszystkie wymienione przez stronę skarżącą rachunki bankowe wykazują bilans zerowy lub ujemny, a ponadto zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Bilans spółki wykazuje stratę na poziomie 771.343,79 zł. Na dzień złożenia wniosku jej zobowiązania z tytułu zaciągniętych pożyczek na prowadzenie działalności gospodarczej wynosiły 24.980.499,32 zł. Strona skarżąca wyjaśniła, że nie dysponuje żadnymi zapasowymi środkami finansowymi, które mogłaby przeznaczyć na opłacenie wpisu od skargi w kwocie 100.000 zł. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 129.125.000 zł, wartość środków trwałych 1.588,95 zł, a strata według bilansu za ostatni rok 771.343,79 zł. Strona wymieniła cztery rachunki bankowe, których saldo wynosiło na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku kolejno (-)1.394.19 zł, (-)852,45 zł, (-)3.054,41 zł i 0 zł. Podała dodatkowo, że spółka nie prowadzi kasy gotówkowej, ma zaciągnięte pożyczki w wymienionej wyżej kwocie ponad 20.000.000 zł oraz zaległość podatkową określoną zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją w wysokości 12.398.492 zł. Z przedłożonych dokumentów finansowych wynika, że w okresie od 1 stycznia 2015 r. do 31 marca 2016 r. spółka odnotowała przychody netto w kwocie 917.964,89 zł, od kwietnia 2016 r. do końca listopada 2016 r. nie miała już żadnych przychodów. Na koniec listopada 2016 r. jej kapitał własny był ujemny na poziomie 3.554.991,07 zł, a kapitał zapasowy wynosił 19.853.070,25 zł. Zobowiązania krótkoterminowe wynosiły 26.786.186,28 zł, należności krótkoterminowe 4.442,76 zł. Według deklaracji Vat-7 za październik i listopad 2016 r., spółka dokonała w tych miesiącach dostaw towarów i usług odpowiednio na kwoty 302 zł i 130 zł oraz zakupów związanych z działalnością opodatkowaną na kwoty 6.862 zł i 6.679 zł. Przedłożona została nadto umowa spółki w aktualnym brzmieniu oraz wydruki sześciu rachunków bankowych, z czego potwierdzenia zamknięcia trzech z nich w grudniu 2016 r. Saldo rachunków było ujemne. W ocenie referendarza sądowego, wniosek skarżącej spółki nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą rozpoznania przedmiotowego wniosku jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z brzmieniem tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w przypadku osób prawnych może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zaznaczyć trzeba, że pojęcie "środków" użyte w przytoczonej regulacji nie obejmuje wyłącznie środków pieniężnych. Gdyby taki był zamysł ustawodawcy, pojęcie to zostałoby w ten sposób doprecyzowane. Chodzi tutaj jednak zarówno o środki finansowe, jak i majątkowe. Wywieść to należy z treści art. 252 § 1 i art. 255 p.p.s.a. Pierwszy z nich stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, zaś zgodnie z treścią art. 255, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się nadto, że poza stanem posiadania, dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy istotna też jest jego zdolność do zgromadzenia środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie (przykładowo: postanowienia NSA z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II OZ 107/14, publ. LEX nr 1452885, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 1535/13, publ. LEX 1450453 i z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 821/14, publ. LEX nr 1479183). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanego wniosku, zdaniem referendarza sądowego, skarżąca spółka była w stanie zgromadzić środki na opłacenie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Jakkolwiek zgodzić się należy ze stroną skarżącą, że ogólna sytuacja finansowa i majątkowa spółki wynikająca z przedłożonych dokumentów finansowych nie jest dobra, to jednak w opinii referendarza, za odmową zwolnienia od kosztów sądowych przemawiają dwie istotne kwestie: wartość posiadanego kapitału zapasowego oraz przewidziane w umowie spółki postanowienia dotyczące dopłat przez udziałowców. Odnośnie kapitału zapasowego, który zgodnie z bilansem sporządzonym na dzień 30 listopada 2016 r. wynosił 19.853.070,25 zł, wypada przytoczyć pogląd tutejszego Sądu wyrażony m.in. w sprawie I SA/Wr 915/16, w postanowieniu z dnia 7 listopada 2016 r. (publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W orzeczeniu tym WSA we Wrocławiu zwrócił uwagę, że kapitał zapasowy jest tworzony na pokrycie ewentualnych strat. Powstaje przede wszystkim z nadwyżki ceny sprzedaży nad wartością nominalną akcji (w spółce akcyjnej) lub przez zatrzymywanie przez spółkę część zysku netto. Na podstawie art. 396 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.) jego utworzenie jest obowiązkowe jedynie w spółkach akcyjnych. Zgodnie z art. 396 k.s.h. na pokrycie straty należy utworzyć kapitał zapasowy, do którego przelewa się co najmniej 8% zysku za dany rok obrotowy, dopóki kapitał ten nie osiągnie co najmniej jednej trzeciej kapitału zakładowego (§ 1). Do kapitału zapasowego należy przelewać nadwyżki, osiągnięte przy emisji akcji powyżej ich wartości nominalnej, a pozostałe – po pokryciu kosztów emisji akcji (§ 2). Do kapitału zapasowego wpływają również dopłaty, które uiszczają akcjonariusze w zamian za przyznanie szczególnych uprawnień ich dotychczasowym akcjom, o ile te dopłaty nie będą użyte na wyrównanie nadzwyczajnych odpisów lub strat (§ 3). Statut może przewidywać tworzenie innych kapitałów na pokrycie szczególnych strat lub wydatków [kapitały rezerwowe] (§ 4). O użyciu kapitału zapasowego i rezerwowego rozstrzyga walne zgromadzenie; jednakże części kapitału zapasowego w wysokości jednej trzeciej kapitału zakładowego można użyć jedynie na pokrycie straty wykazanej w sprawozdaniu finansowym (§ 5). Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz osobowe, a więc także skarżąca, nie mają obowiązku tworzenia funduszy zapasowych i rezerwowych. Często jednak tworzą je dobrowolnie. W przeciwieństwie do spółki akcyjnej, pozostałe spółki nie są ograniczone co do sposobu wykorzystania kapitału zapasowego. Nie istnieje bowiem dotyczący ich przepis, analogiczny do ww. art. 396 § 5 k.s.h. (zob. np. Kidyba Andrzej, Komentarz aktualizowany do art. 1-300 Kodeksu spółek handlowych, opubl.: LEX/el. 2016, art. 154; Kidyba Andrzej, Komentarz aktualizowany do art. 301-633 Kodeksu spółek handlowych Komentarz aktualizowany do art. 301-633 Kodeksu spółek handlowych, publ.: LEX/el. 2016, art. 396; Prezentacja kapitałów (funduszy) własnych w bilansie wg załącznika nr 1 do ustawy o rachunkowości – Zeszyty Metodyczne Rachunkowości; Rutkowski A., Zarządzanie finansami, PWE, 2003 s. 46-47). Powyższe wskazuje zatem, że kapitał zapasowy powinny więc tworzyć realne środki finansowe. Strona może podnosić, że pozyskanie środków pieniężnych z tego źródła wymagałoby znacznego czasu. Należy jednak mieć na uwadze, iż ponoszenia kosztów swego udziału w sprawie wszczętej wniesieniem skargi należy się spodziewać najpóźniej z dniem jej wniesienia. W niniejszej sprawie zaś skarga datowana jest na 22 września 2016 r. . Ponadto, jak zostało to już wyżej zaakcentowane, spółka może pozyskać środki w sposób przewidziany w art. 177 k.s.h. Stosownie do treści tego przepisu, umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. W doktrynie wskazuje się, że dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Ze względu na to, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, przyjąć należy, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2012 sygn. akt II FZ 799/11). W przypadku strony skarżącej, dopłaty zostały przewidziane w umowie spółki, która w § 4 stanowi, że wspólnicy spółki mogą zostać zobowiązani w drodze uchwały do wniesienia dopłat do wysokości dwustukrotności wartości nominalnej udziału na każdy udział. Jak wynika z danych Krajowego Rejestru Sądowego, jedynym udziałowcem jest A S.A. Zaś faktem powszechnie znanym jest, że jest to jedna z największych sieci sklepów RTV i AGD w Polsce. Tak zajęte stanowisko co do przedmiotowego wniosku podyktowane jest wyjątkowym charakterem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa. Jej celem jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, gdyż co do zasady, która została wyrażona w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1189/14, publ. LEX nr 1503696). Mając zatem na uwadze powyższe, w ocenie referendarza sądowego, skarżąca spółka nie wykazała przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W tym stanie rzeczy, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji postanowienia.