I SA/Wr 1369/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Semiczek po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 marca 2017 r., I SA/Wr 1369/16, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od listopada 2011 r. do października 2012 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 7 marca 2017 r., I SA/Wr 1369/16. Skarżący, zastępowany przez radcę prawnego, po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 19.930 zł, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że w 2012 r., prowadząc jednoosobową działalność gospodarczą, padł ofiarą zorganizowanej grupy przestępczej, w wyniku czego wszystko stracił. Stracił również zdolność do spłacania zobowiązań z tytułu kredytów, wobec urzędów oraz alimentów. W związku z tym jego majątek został obciążony zajęciami komorniczymi na łączną kwotę 2.184.574,99 zł. Wszystkie rachunki bankowe zostały zablokowane, wnioskodawca nie posiada też żadnych oszczędności ani majątku. Spółka, w której jest udziałowcem, została poddana procesowi upadłości, dlatego też nie uzyskuje wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia. Wnioskodawca nie ma pracy, ma depresję, którą leczy psychiatrycznie, ma czwórkę dzieci i brak środków do życia. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że dzieci (ur. w 2003, 2008, 2011 i 2016 r.) pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawca nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Również dzieci nie posiadają żadnego majątku. Z żoną wnioskodawca jest po rozwodzie. Podał, że nie ma żadnych dochodów, a jako zobowiązania i stałe wydatki wymienił kwoty trzech kredytów, zaległe alimenty w wysokości około 91.000 zł oraz miesięczne wydatki: na mieszkanie 300 zł, media 200 zł, koszty leczenia 300-400 zł, alimenty na dzieci 4.000 zł. Do wniosku załączony został wydruk bankowy potwierdzający kwotę zajęcia egzekucyjnego i alimentacyjnego. Z dokumentów przedłożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że wnioskodawca w 2015 r. uzyskał z działalności gospodarczej i ze stosunku pracy przychód w wysokości 915.677,08 zł i dochód 91.700,96 zł. W pierwszym i drugim kwartale 2016 r. dokonał dostawy towarów i usług o wartości odpowiednio 3.028 zł i 9.023 zł oraz dokonał zakupów związanych z działalnością opodatkowaną na kwoty 80 zł i 13 zł. Przedłożone zostały też deklaracje VAT-7 za rok 2015. Do czerwca 2016 r. przychód z działalności gospodarczej wyniósł 12.051 zł, a wydatki poniesione na jego uzyskanie – 1.430 zł. Działalność została zawieszona z dniem 14 czerwca 2016 r. Wnioskodawca oświadczył, że mieszka sam, natomiast w związku z rozwodem i zawartą ugodą, co drugi tydzień od piątku do poniedziałku oraz co tydzień we wtorek mieszka z nim dwoje dzieci ze związku małżeńskiego i co drugi tydzień od piątku do poniedziałku dzieci ze związku pozamałżeńskiego. Wnioskodawca wyjaśniła, że jedynym jego źródłem dochodu są prace dorywcze, wsparcie pieniężne udzielane przez rodziców oraz sprzedaż rzeczy osobistych. Nie może podjąć pracy z uwagi na leczenie psychiatryczne. Mieszkanie wynajmuje i nigdy nie było jego własnością. W zestawieniu miesięcznie ponoszonych wydatków wnioskodawca w pierwszej kolejności podał źródła dochodów: wsparcie rodziców 600 zł, prace dorywcze 1.300 zł, sprzedaż rzeczy osobistych 445 zł – łącznie 2.345 zł. Wskazał, że ze sprzedaży rzeczy osobistych uzyskał kwotę 4.450 zł w ciągu ostatnich 10 miesięcy. Sprzedaż obejmowała telefon, sprzęt narciarski, rower, kajak pontonowy, pozostały sprzęt sportowy, stare ubrania, komputer. Wydatki natomiast obejmują: wyżywienie 600 zł, wynajęcie pokoju 300 zł, opłaty za media 200 zł, środki higieny 40 zł, odzież 50 zł, komunikację miejską 200 zł oraz wydatki na dzieci (atrakcje, wyżywienie, odzież, lekarstwa, koszty leczenia) w sumie 850 zł. Wnioskodawca oświadczył nadto, iż nie posiada żadnych środków transportu oraz że nie zapłacił wynagrodzenia pełnomocnikowi, gdyż nie posiada źródła finansowania. Przedłożył wydruki rachunków bankowych z ujemnym saldem oraz kopię ugody mediacyjnej na potwierdzenie opieki nad dziećmi. Postanowieniem z dnia 7 marca 2017 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw od ww. orzeczenia, w którym ponownie wskazywał, iż nie ma możliwości poniesienia opłat sądowych w sprawie. Zdaniem strony przedstawione dowody i oświadczenia uprawniają do ubiegania się o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika, przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Jak wynika z akt sprawy skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Sąd rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 marca 2017 r. uznał, mając na uwadze przedłożone przez skarżącego oświadczenia i dokumenty, a także całokształt okoliczności faktycznych wynikających z akt niniejszej sprawy, że wniosek strony o przyznanie prawa pomocy zasługiwał na uwzględnienie jedynie w części określonej w postanowieniu referendarza sądowego. Zwrócić należy uwagę, iż treść powyższej regulacji wyraźnie wskazuje, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania okoliczności, które uzasadniałyby jego żądanie. Rola Sądu w tym względzie, na mocy art. 255 p.p.s.a., ogranicza się do wezwania do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, gdy informacje podane na urzędowym formularzu okażą się niewystarczające dla oceny faktycznej sytuacji finansowej i majątkowej strony lub budzą wątpliwości. W takich też okolicznościach – danych niewystraczających dla oceny zasadności wniosku – referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów. Ich brak w rezultacie uniemożliwił dokonanie oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dane wynikające z formularza i dokumentów, które skarżący przedłożył – jak zostało wyżej powiedziane – budzą wątpliwości co do faktycznych możliwości płatniczych skarżącego. W pierwszej kolejności wskazać należy, że podstawowym źródłem utrzymania skarżącego są wskazywane przez niego ogólnikowo "prace dorywcze", z których uzyskuje dochód w wysokości 1300 zł miesięcznie. Skarżący nie popiera jednak tych twierdzeń żadnymi dokumentami ani nawet oświadczeniami co do charakteru oraz rodzaju wykonywanych prac. Nie przedstawia również jakiegokolwiek zaświadczenia ani też umowy na podstawie których wykonuje pracę zarobkową. Niejasne jest również to, iż z jednej strony wnioskodawca zaznacza, że prace mają charakter dorywczy z drugiej zaś podaje, iż uzyskuje z tytułu ich wykonywania dochód w stałej wysokości 1300 zł miesięcznie. Tym samym – w ocenie Sądu – kwestia źródeł utrzymania strony skarżącej nie została przez wnioskodawcę wyjaśniona w sposób pozwalający dać wiarę twierdzeniom strony. Po drugie, niewyjaśniona dla Sądu pozostaje kwestia niezdolności skarżącego do podjęcia stałej pracy zarobkowej z powodu objęcia leczeniem psychiatrycznym. Ta okoliczność również nie została przez stronę w jakikolwiek sposób uprawdopodobniona, chociażby poprzez przedłożenie zaświadczenia lekarskiego. Niezrozumiałe jest tym samym z jednej strony świadczenie pracy dorywczej o niewyjaśnionym charakterze, z drugiej zaś oświadczenie o braku możliwości podjęcia przez stronę zatrudnienia z powodu choroby. Po trzecie, wątpliwości budzi fakt, iż skarżący – zastępowany w postępowaniu sądowym przez profesjonalnego pełnomocnika – nie podjął próby wyjaśnienia okoliczności szeroko opisanej w uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego a dotyczącej miejsca zamieszkania wnioskodawcy. Budzące sprzeczności oświadczenia skarżącego i dane wynikające z dokumentów odnośnie tytułu prawnego do miejsca zamieszkania strony nie mają co prawda bezpośredniego wpływu na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy, jednakże ich istnienie oraz zaniechanie ich wyjaśnienia w złożonym sprzeciwie wpływa na ogólną ocenę wiarygodności wnioskodawcy i składanych przez niego oświadczeń. W rezultacie, wobec powzięcia szeregu wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawcy Sąd postanowił utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 7 marca 2017 r., o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.