I SA/Wr 1377/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędzia WSA Ewa Kamieniecka - sprawozdawca, Protokolant Anna Terlecka, po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2011 r. w Wydziale I na rozprawie sprawy ze skargi H.D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 2 marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 r. oddala skargę. Postanowieniem z dnia 13 września 2010 r. nr [...]Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. wszczął z urzędu wobec H.D. postępowanie podatkowe w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2004. W piśmie z dnia 25 października 2010 r. (wpływ do organu w dniu 29 października 2010 r.) podatniczka odwołała dotychczasowego pełnomocnika w sprawie W.W. Natomiast pismem z dnia 2 listopada 2010 r. (wpływ do organu w dniu 4 listopada 2010 r.) podatniczka poinformowała organ podatkowy o wyjeździe do F. na okres około 4 tygodni ze względu na "zły stan zdrowia i postępującą chorobę serca" oraz wniosła o niekierowanie do niej w tym czasie korespondencji. Pismem z dnia 8 listopada 2010 r. organ podatkowy zawiadomił podatniczkę, że informacja o wyjeździe nie wywołuje skutku prawnego w postaci odroczenia bądź zawieszenia postępowania podatkowego (z uwagi na nieobecność adresata zawiadomienie to zostało pozostawione na okres 14 dni w placówce pocztowej). Decyzją z dnia 3 grudnia 2010 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego określił podatniczce zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2004 (z uwagi na nieobecność adresata przesyłkę pozostawiono na okres 14 dni w placówce pocztowej). Następnie pismem z dnia 1 grudnia 2010 r. (wpływ do organu w dniu 13 grudnia 2010 r.) podatniczka poinformowała organ podatkowy o przedłużeniu pobytu we F. do końca roku, ponieważ jej "stan zdrowia nie uległ poprawie". Pismem z dnia 5 stycznia 2011 r. (wpływ do organu w dniu 5 stycznia 2011 r.) podatniczka poinformowała organ podatkowy o powrocie do kraju w dniu 1 stycznia 2011 r. Jednocześnie w dniu 5 stycznia 2011 r. stawił się w Urzędzie Skarbowym W. W. celem zapoznania z materiałem dowodowym zebranym w sprawie, przedkładając pełnomocnictwo udzielone przez podatniczkę w dniu 5 stycznia 2011 r. W dniu 7 stycznia 2011 r. (wpływ do organu w dniu 10 stycznia 2011 r.) podatniczka, zastępowana przez pełnomocnika, wniosła odwołanie od decyzji z dnia 3 grudnia 2010 r. określającej zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2004 wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji. Strona wskazała, że decyzji z dnia 3 grudnia 2010 r. nie można uznać za doręczoną podatniczce. Jednak z uwagi na odmienne stanowisko organu podatkowego w tej kwestii strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania z powodu faktycznej nieobecności w kraju z przyczyn zdrowotnych (postępująca choroba nowotworowa i choroba serca). Niedotrzymanie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez winy strony i było spowodowane wyjazdem na okres niecałych dwóch miesięcy poza granice Polski, o czym strona dwukrotnie powiadomiła organ podatkowy. Jeżeli strona przebywała poza granicami Polski mniej niż dwa miesiące, to nie musiała ustanawiać pełnomocnika do spraw doręczeń oraz nie następuje sankcja w postaci uznania pisma za doręczone. Przy piśmie z dnia 7 lutego 2011 r. podatniczka przedłożyła skierowanie do poradni specjalistycznej kardiologicznej z dnia 29 października 2010 r. oraz wynik badania histopatologicznego (data rozpoznania 30 października 2010 r.) jako dowód problemów zdrowotnych strony, uzasadniających pilny wyjazd do F. na początku listopada 2010 r. Pismem z dnia 21 lutego 2011 r. strona wniosła o przesłuchanie w charakterze świadka B.B., zamieszkałego pod tym samym adresem co strona oraz H.B., zamieszkałą we F. na okoliczność, kłopotów zdrowotnych strony, wyjazdu i pobytu strony we F., załączając oświadczenie B. B. i H. D. na okoliczność wyjazdu do F. samochodem do siostry B. B. Postanowieniem z dnia 2 marca 2011 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej we W. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 3 grudnia 2010 r. Organ podatkowy wyjaśnił, że doręczenie decyzji z dnia 3 grudnia 2010 r. nastąpiło w dniu 17 grudnia 2010 r. w trybie art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej, natomiast odwołanie wpłynęło do Urzędu Skarbowego w dniu 10 stycznia 2011 r. Organ podatkowy wskazał, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której wnioskodawca nie mógł usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej strona nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do złożenia odwołania nastąpiło bez jej winy. Niemożności dokonania czynności procesowych nie usprawiedliwia powołanie się przez stronę na zły stan zdrowia. Odwołanie pełnomocnika dokładnie na czas wyjazdu z kraju świadczy o braku dołożenia należytej staranności przez stronę i braku racjonalności przez świadome pozbawienie się możliwości udziału w postępowaniu podatkowym. Podatnik może bowiem ustanowić pełnomocnika, nawet jeśli wyjeżdża za granicę na okres krótszy niż dwa miesiące. Jednocześnie potwierdzony przez B. B. fakt nie odbierania kierowanej do strony korespondencji podczas jej pobytu za granicą, mimo zamieszkiwania pod jednym adresem, wskazuje na brak zainteresowania strony udziałem w toczącym się postępowaniu. Zdaniem organu strona nie uwiarygodniła swojej staranności i nie wykazała, że wykorzystała wszelkie możliwości w celu przezwyciężenia przeszkód uniemożliwiających dokonanie czynności procesowej. Strona nie wykazała także, że przeszkoda była od niej niezależna. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zarzucając naruszenie: - art. 147 § 1 i § 4 w związku z art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej przez przyjęcie, że decyzja organu pierwszej instancji została doręczona w dniu 17 grudnia 2010 r. w trybie art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej, - art. 223 § 2 w związku z art. 147 § 1 i § 4 i art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej, bowiem do dnia wniesienia odwołania stronie nie doręczono decyzji organu pierwszej instancji, - art. 191 Ordynacji podatkowej przez niewłaściwą ocenę materiału dowodowego i przyjęcie rzekomego niedbalstwa strony, - art. 122 w związku z art. 191 Ordynacji podatkowej przez przyjęcie tez nie mających związku ze zgromadzonym materiałem dowodowym, m.in. tezę o obowiązku domownika pełnienia funkcji pełnomocnika strony, - art. 120, art. 121 § 1, art. 122 w związku z art. 147 § 1 i § 4 i art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej przez pominięcie skutków wyjazdu strony za granicę i bezprawne przyjęcie, że decyzja organu pierwszej instancji została doręczona, - art. 180, art. 181, art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej przez oddalenie wniosków dowodowych strony, - art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej przez odmowę przywrócenia terminu do złożenia odwołania. W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że decyzji organu pierwszej instancji nie doręczono jej do dnia wniesienia odwołania i złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Nie można bowiem przyjąć, że decyzja została doręczona w trybie art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej w dniu 17 grudnia 2010 r. z uwagi na wyjazd strony za granicę na okres nie przekraczający dwóch miesięcy. Sposób doręczania z art. 150 nie może być stosowany wobec osób wskazanych w art. 147 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej, ponieważ przebywając za granicą nie mogą podjąć w tym czasie pism kierowanych do nich na adres w kraju. Dla tych osób tryb doręczania pism jest unormowany odrębnie w art. 147 Ordynacji podatkowej. Zatem odwołanie strony zostało złożone w terminie. Strona niewątpliwie nie miała obowiązku w świetle art. 147 Ordynacji podatkowej powołania pełnomocnika. Z ostrożności procesowej strona nie zgodziła się z podstawą oddalenia wniosku o przywrócenie terminu – rzekomym niedbalstwem strony. Sam fakt przebywania strony poza granicami Polski z powodu poważnych problemów zdrowotnych, brak świadomości, że organ podatkowy pomimo powiadomienia go o wyjeździe za granicę będzie nadal przesyłał korespondencję na dotychczasowy adres wskazuje na brak winy strony w rzekomym niedotrzymaniu terminu do złożenia odwołania. Organ podatkowy czekał z wszczęciem postępowania podatkowego do końca 2010 r., wykorzystując to jako pretekst do "nadzwyczajnej szybkości" postępowania. Poza tym organ podatkowy oddalił wnioski dowodowe strony, twierdząc że zgadza się z tezami dowodowymi, co jednak nie znajduje uzasadnienia w wydanym postanowieniu o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej we W. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec nie stwierdzenia powyższych naruszeń prawa w niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Spór pomiędzy stronami dotyczy kwestii przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że kwestia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji była przedmiotem kontroli przez WSA w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1376/11, który w wyroku z dnia 20 grudnia 2011 r. oddalił skargę na postanowienie organu stwierdzające uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Stąd też nieuzasadnione jest powoływanie się przez stronę w niniejszym postępowaniu na naruszenie art. 147 § 1 i § 4 w związku z art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej oraz art. 223 § 2 w związku z art. 147 § 1 i § 4 i art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej. Jak wynika z uzasadnienia wyroku w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1376/11 decyzja została skarżącej doręczona, w trybie art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej, w dniu 17 grudnia 2010 r. Zgodnie z art. 223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Zatem termin ten w przedmiotowej sprawie upłynął w dniu 31 grudnia 2010 r. Odwołanie zostało natomiast przez skarżącą wniesione w dniu 7 stycznia 2011 r. (data stempla pocztowego na kopercie). Instytucją procesową, której celem jest ochrona strony przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu do dokonania określonej czynności procesowej jest uregulowana w art. 162 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) instytucja przywrócenia terminu. Stosownie do art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Z treści powołanego wyżej przepisu prawa wynika, że przywrócenie terminu uzależnione jest w szczególności od uprawdopodobnienia przez osobę zainteresowaną braku jej winy w uchybieniu terminu. Uprawdopodobnienie stanowi środek zastępczy dowodu w znaczeniu ścisłym, nie dający pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) o jakimś fakcie (S. Babiarz i inni, Ordynacja podatkowa, Komentarz, Lexis Nexis, Warszawa 2007, Wydanie 4, str. 578). Ciężar wykazania, że istotnie zaistniała taka przeszkoda faktyczna, która wykluczyła możność terminowego dokonania czynności procesowej spoczywa na stronie. Uprawdopodobnienie jest środkiem zwolnionym od ścisłych formalności, ale jego zadaniem jest przekonanie organu orzekającego o prawdziwości graniczącej niemalże z pewnością co do formułowanych we wniosku o przywrócenie terminu twierdzeń. Oceniając, czy strona dopuściła się uchybienia terminu bez swojej winy należy odwołać się do obiektywnych mierników staranności. Należy zgodzić się z organem podatkowym, że o braku winy można mówić wówczas, gdy nawet przy użyciu przez stronę największego w określonym stanie faktycznym wysiłku, nie była ona w stanie przezwyciężyć przeszkody, która uniemożliwiła jej dokonanie czynności w terminie. Ponadto zauważyć należy, że art. 162 Ordynacji podatkowej nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia. Oznacza to, że każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji (wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2006 r., sygn. I FSK 374/06, dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpatrywanej sprawie organ podatkowy prawidłowo ocenił, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Nie wykazała bowiem, że w okresie biegu terminu do wniesienia odwołania, tj. w okresie od 17 grudnia do 31 grudnia 2010 r. zaistniały niezależne od niej przyczyny, które stanowiłyby przeszkodę w dokonaniu czynności procesowej w terminie. Jako okoliczność uniemożliwiającą zachowanie terminu do wniesienia odwołania skarżąca podała fakt wyjazdu do F. na okres nie przekraczający dwóch miesięcy z przyczyn zdrowotnych (postępująca choroba nowotworowa i choroba serca). Jako dowód problemów zdrowotnych strony, uzasadniających pilny wyjazd do F. na początku listopada 2010 r., podatniczka przedłożyła skierowanie do poradni specjalistycznej kardiologicznej z dnia 29 października 2010 r. oraz wynik badania histopatologicznego (data rozpoznania 30 października 2010 r.). Zarówno pobyt skarżącej na terenie F. we wskazywanym przez nią okresie, jak i występowanie problemów zdrowotnych u skarżącej, nie były kwestionowane przez organ podatkowy, stąd też nieuzasadniony jest zarzut strony odnośnie naruszenia art. 180, art. 181, art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej przez niesłuszne oddalenie wniosków dowodowych strony na okoliczność wykazania pobytu we Francji i problemów zdrowotnych. Istotnym w sprawie było ustalenie czy skarżąca miała możliwość i czy poczyniła starania o zadbanie o swoje interesy, innymi słowy czy wystąpiła przeszkoda nie do przezwyciężenia, uniemożliwiającą jej złożenie odwołania w terminie. Przede wszystkim należy wskazać, że stan chorobowy strony wnioskującej o przywrócenie terminu nie zawsze świadczy o braku winy w uchybieniu terminu. Zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, którą podziela Sąd w składzie rozpoznającym tę sprawę, choroba może przemawiać za brakiem winy w uchybieniu terminu, gdy jest to choroba nagła, obiektywnie całkowicie uniemożliwiająca podjęcie działań, w tym odebranie decyzji i wniesienie odwołania albo wyręczenie się inną osobą (zob. wyrok WSA z dnia 29 października 2004 r., sygn. III SA 2967/03, Lex nr 164436; wyrok NSA z dnia 19 września 2000 r., sygn. akt I SA 1072/00, Lex nr 55307 i z dnia 1 marca 1999 r. sygn. akt II SA 45/99, Lex 46785). Jednakże taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Podatniczka miała pełną świadomość, że prowadzone jest wobec niej postępowanie podatkowe w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 r., a jednak podjęła decyzję o wyjeździe za granicę, nie podejmując przy tym właściwych starań o zabezpieczenie swoich interesów w trakcie toczącego się postępowania podatkowego. Wprawdzie podatniczka zawiadomiła w piśmie z dnia 2 listopada 2010 r. organ podatkowy o swoim wyjeździe do F. na okres około 4 tygodni ze względu na "zły stan zdrowia i postępującą chorobę serca" oraz wniosła o niekierowanie do niej w tym czasie korespondencji, to jednak nie poinformowała się w organie podatkowym, czy takie zawiadomienie jest wystarczające, aby organ podatkowy przerwał prowadzenie postępowania podatkowego. Należy też zauważyć, że skarżąca nie uprawdopodobniła konieczności wyjazdu przed zakończeniem postępowania podatkowego, i to wyjazdu spowodowanego nagłym pogorszeniem stanu zdrowia, a jedyne udokumentowała występowanie przewlekłych problemów zdrowotnych. Poza tym skarżąca nie wskazała celu wyjazdu do F. do siostry B. B. i nie wykazała związku tego wyjazdu ze złym stanem zdrowia, np. stosowną dokumentacja lekarską. Prawidłowo organ podatkowy podniósł, że skarżąca przed wyjazdem za granicę, winna zadbać o odbiór kierowanej do niej korespondencji. Właśnie obowiązek zachowania należytej staranności nakazywał, w przypadku wyjazdu na nieokreślony dokładnie z góry okres, podjęcie działań w zakresie zabezpieczenia odbioru korespondencji. W przypadku, gdy wyjazd za granicę planowany jest na dłuższy okres istnieje wprost obowiązek wyznaczenia pełnomocnika do doręczeń, o czym stanowi art. 147 Ordynacji podatkowej. Uregulowanie to nie stoi jednak na przeszkodzie, aby podatnik powołał pełnomocnika w przypadku krótszego niż 2 miesiące wyjazdu. Natomiast skarżąca postąpiła wręcz odwrotnie, albowiem przed wyjazdem odwołała dotychczasowego pełnomocnika w sprawie W. W. i co znamienne po powrocie ponownie powołała tę samą osobę na pełnomocnika. Nie powołanie na okres pobytu za granicą pełnomocnika, który mógł zadbać o interes skarżącej w trakcie toczącego się postępowania świadczy o braku staranności w prowadzeniu swoich spraw i świadomym pozbawieniu się możliwości działania przed organem podatkowym. Należy więc stwierdzić, że organ dokonał właściwych ustaleń faktycznych w sprawie i prawidłowo przeprowadził subsumpcję ustalonych okoliczności faktycznych do przepisów obowiązującego prawa. Zasadnie odmówił stronie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, jako że przytoczona przez nią argumentacja nie wskazywała na istnienie niezawinionej przyczyny uchybienia terminu. Okoliczności faktyczne sprawy nie wskazują bowiem na to, że skarżąca dokonała możliwie największego wysiłku umożliwiającego zachowanie terminu do wniesienia odwołania. Nieuzasadniony jest więc zarzut naruszenia przez organ podatkowy art. 120, art. 121 § 1, art. 122 w związku z art. 147 § 1 i § 4 i art. 150 § 2, art. 191 i w konsekwencji art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej Natomiast nie można się zgodzić ze stwierdzeniem organu podatkowego, że fakt nie odbierania kierowanej do strony korespondencji podczas jej pobytu za granicą przez B. B., mimo zamieszkiwania pod jednym adresem, wskazuje na brak zainteresowania strony udziałem w toczącym się postępowaniu. Jednakże pogląd ten nie miał decydującego wpływu na wynik sprawy. Z powyższych względów uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione i nie stwierdzając naruszenia prawa, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.