I SA/Wr 138/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Zbigniew Łoboda po rozpoznaniu w dniu 04 maja 2009 r. we Wrocławiu na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi T. M.-K. i W. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r. postanawia: przyznać prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych. W skardze na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...], skarżący T. M.-K. i W. K. zawarli wniosek o przyznanie im w całości prawa pomocy. W uzasadnieniu podali, że nie stać ich na poniesienie kosztów postępowania. Utrzymują się bowiem z niewielkich świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie posiadając przy tym żadnych oszczędności ani rachunków bankowych. Do wniosku załączyli oświadczenie "o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania" podając, że W. K. na dzień sporządzenia wniosku, to jest [...], otrzymywał świadczenie emerytalne w wysokości 1351 zł (netto) natomiast T. M.-K. pobierała rentę w wysokości 482,87 zł (netto). Wspólne miesięczne wydatki małżeństwa wynosiły 1.591 zł miesięcznie. Skarżący przedstawili do akt sprawy na poparcie swoich oświadczeń odpowiednie decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] i [...]. Podali także, że są właścicielami domu o powierzchni 100 m2, garażu a także nieruchomości rolnej o pow. [...] ha. Nie posiadali żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] wpis w sprawie został ustalony na kwotę 2000 zł (k. 17). Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 12 marca 2009 r. skarżący zostali wezwani do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu według wzoru stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245) w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia ich wniosku bez rozpoznania. Zostali także zobowiązani do przedstawienia w tym samym terminie dodatkowych dokumentów na poparcie swoich twierdzeń (między innymi przedłożenie najnowszych odcinków emerytury i renty, stanu posiadanych kont, oświadczenia o sposobie wykorzystania posiadanej nieruchomości rolnej). W dniu [...] skarżący uzupełnili braki wniosku poprzez złożenie go na wymaganym formularzu urzędowym, ograniczając swoje żądanie do zwolnienia ich od kosztów sądowych. Oboje oświadczyli, że pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. Podali, że są właścicielami nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha oraz domu o powierzchni 109 m2. Nie posiadają oszczędności ani przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3000 euro. Odnośnie swoich dochodów skarżący wskazali, że W. K. otrzymuje emeryturę w kwocie 1635,37 zł miesięcznie, natomiast jego żona T. M.-K. pobiera rentę w wysokości 549 zł, do końca [...]. Oboje uzyskują także miesięcznie 130 zł z tytułu jednolitych dopłat obszarowych. Natomiast ich miesięczne koszty utrzymania wynoszą 2.130 zł. Skarżący załączyli do wniosku także dwie decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W.: a) z dnia [...], ustalającą T. M.-K. prawo do renty do dnia [...] w wysokości 548,89 zł (482.87 zł netto); b) z dnia [...] że od dnia [...] wysokość emerytury W. K. wynosi 1482.18 zł (1382.98 netto) oraz, że przysługuje mu dodatek pielęgnacyjny do dnia [...] w wysokości 153.19 zł. Ponadto przedstawili wydruki z posiadanych przez siebie rachunków bankowych za okres od grudnia 2008 r. do lutego 2009 r.: a) banku [...] - z dnia [...] z saldem w kwocie 30,71 zł; - od dnia [...] do [...] z saldem w kwocie 34,94 zł; - od dnia [...] do [...] z ujemnym saldem w wysokości 183,02 zł b) banku [...] za okres od [...] do dnia [...] z saldem w wysokości 34,36 zł. Postanowieniem z dnia 30 marca 2009 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy uznając, że nie udowodnili oni aby nie byli wstanie ponieść kosztów postępowania. W uzasadnieniu wskazał, że w sprawie zachodziły także wątpliwości co do wiarygodności oświadczeń o ich stanie majątkowym stron. Wynikały one z rozbieżności w złożonych do akt sprawy dokumentach i niezastosowania się w pełni przez skarżących do wezwania z dnia [...]. W sprzeciwie z dnia [...] oboje skarżący zarzucili temu rozstrzygnięciu błędne ustalenie stanu faktycznego oraz naruszenia art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 252 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), polegającego na odmowie zwolnienia ich od opłat sądowych i wydatków. Podnosząc powyższe wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i wydanie orzeczenia o przyznaniu im prawa pomocy w zakresie częściowym, to jest przyznania zwolnienia od opłat sądowych i wydatków. W uzasadnieniu podnieśli, że spełnili warunki przyznania im prawa pomocy. Przedstawili do akt sprawy wymagane przez Sąd dokumenty. Uzupełnili także brak formalny wniosku poprzez jego złożenie na wymaganym formularzu. Brak było zatem podstaw do negatywnej oceny przedstawionych oświadczeń o stanie majątkowym. Zdaniem skarżących nie uwzględniono także należycie faktu prowadzenia przez nich przed tut. Sądem szeregu postępowań oraz tego, że renta dla T. M.-K. była przyznana tylko do dnia [...] i obecnie nie posiada ona żadnego źródła dochodu, oczekując na nowe orzeczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wskazali ponadto, że ich gospodarstwo rolne ma powierzchnię niespełna 5 ha, z czego 76 arów stanowi las a pozostała część jest łąką. Z tego tytułu skarżący otrzymują dopłaty obszarowe, stanowiące jedyny dochód z ziemi. Przy czym do ich obowiązków należy utrzymywanie gruntu w dobrym stanie z czym są związane dodatkowe koszty. Skarżący są stroną postępowania łącznie w pięciu sprawach o sygn. akt 137-141/09. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Wniosek T. M. -K. oraz W. K. zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a prawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. W oparciu o art. 245 § 1 w zw. z § 3 p.p.s.a. należy stwierdzić, że istotą prawa pomocy jest zapewnienie realnego dostępu do sądu tym osobom, których nie byłoby stać na samodzielne poniesienie kosztów postępowania sądowo-administracyjnego. Jako takie, stanowi ono zatem istotny wyłom w ogólnej zasadzie procesowej, zgodnie z którą strony same ponoszą opłaty sądowe i wydatki. W ustawie prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasada ta jest wyrażona w art. 214 § 1. Zgodnie z treścią powołanego przepisu do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Prawo pomocy stanowi zatem instytucję służącą do zachowania swoistej równowagi pomiędzy interesem społecznym, wyrażonym poprzez powszechny obowiązek uiszczania przez strony opłat i wydatków, oraz interesem indywidualnym - prawem do rozpoznania sprawy przez sąd. Natomiast zapewnienie realnego dostępu do sądu powinno być nadrzędną zasadą jego stosowania. W oparciu o akta sprawy należy stwierdzić, że skarżący nie będą w stanie uiścić wszystkich kosztów prowadzonych przez nich przed tut. Sądem postępowań. Wynika to już z samego porównania miesięcznych przychodów skarżących do łącznej wysokości wpisów we wszystkich prowadzonych przez nich sprawach. Są to odpowiednio kwoty 2.314 zł i 5.400 zł. Nie można przy tym zapominać, że skarżący ponoszą koszty utrzymania, które pochłaniają zdecydowaną większość środków pozostających do ich dyspozycji. Oczywistym jest zatem, że wysokość wszystkich wpisów wielokrotnie przekracza ich możliwości płatnicze. Brak jest także podstaw do przyjęcia, że będą mogli oni w toku dalszego postępowania pokryć pozostałe opłaty i wydatki. Wobec czego w oparciu o art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.