I SA/Wr 1384/08

Dnia 20 maja 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Malinowska-Grakowicz, Sędzia WSA Zbigniew Łoboda (sprawozdawca), Protokolant Paulina Wódka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi T. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane, III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej we W. na rzecz T. B. kwotę 340 (słownie: trzysta czterdzieści) zł – tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi T. B. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu było postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W. z dnia [...], nr [...], którym organ ten utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego – Dyrektora Oddziału w W. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [....] w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W., wszczął w dniu [...] egzekucje administracyjną do majątku T. B. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] o numerach od [...] do [...], obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od grudnia 2000 r. do stycznia 2002 r., poprzez zajęcie wynagrodzenia za pracę. Odpisy tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami o zajęciu, doręczono zobowiązanemu w dniu [...]. Pismem z dnia [...]. T. B. wzniósł zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, na podstawie art. 33 pkt 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wskazując na niedopuszczalność egzekucji z uwagi na brak podstawy prawnej należności, to jest brak w obrocie prawnym decyzji ZUS, a także na podstawie art. 33 pkt 10 tej ustawy podnosząc, że w tytułach wykonawczych błędnie został wskazany przepis prawa określający obowiązek podlegający egzekucji. Wymienionym wyżej postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny uznał zarzuty za nieuzasadnione. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że egzekucja administracyjna obejmuje należności ZUS za okres od grudnia 2000 r. do stycznia 2002 r., natomiast nie obejmuje świadczeń za pozostałe okresy (od lutego do kwietnia 2002 r.), jakie wynikały z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. z dnia [...], a to zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Świdnicy (z dnia 19.07.2006 r., sygn. VII U 2570/05), który zmienił wymienioną decyzję jedynie w części obciążenia T. B. zaległymi składkami za okres od lutego do kwietnia 2002 r., natomiast w pozostałym zakresie odwołanie oddalił. Wprawdzie Sąd nakazał wierzycielowi wyliczenie należności z tytułu zaległych składek za okres od 1.12.2000 r. do 31.01.2002 r., to takiego wyliczenia dokonano w upomnieniu z dnia [...], odebranym przez zobowiązanego. Gdy zaś chodzi o wymogi tytułu wykonawczego, to w poz. 29 tytułów wskazano nie tylko ustawę z dnia 29 czerwca 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 50 ze zm.), ale też przepis art. 108 § 1 tej ustawy, który stanowi podstawę prawną określającą formę orzekania o odpowiedzialności osoby trzeciej. Po rozpatrzeniu wniesionego zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W., postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego. Odnosząc się do wymogów tytułu wykonawczego, o których mowa w art. 27 § 1 pkt 3 ustawy egzekucyjnej, organ nadzoru stwierdził, że wskazanie prawidłowej podstawy prawnej obowiązku jest zachowane wtedy, gdy umieszczono w tytule zarówno odpowiedni przepis prawa, jak i wskazano decyzję stanowiąca podstawę dochodzenia należności. Wystawione względem T. B. tytuły wykonawcze zawierały oba te elementy, a gdy chodzi o przepisy prawa, to wystarczające było powołanie art. 108 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, który ma charakter ogólny i obejmuje swoim zakresem wszystkie przypadki odpowiedzialności osób trzecich, w tym art. 115 tej ustawy, na podstawie którego orzeczono w drodze decyzji o odpowiedzialności T. B. Według Dyrektora Izby Skarbowej, nie był także uzasadniony zarzut oparty na przepisie art. 33 pkt 6 ustawy egzekucyjnej, gdyż pomimo tego, że Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił decyzję ZUS, to odnosiło się to należności za okres nie objęty postępowaniem egzekucyjnym, natomiast nakazanie wierzycielowi wyliczenia należności z tytułu zaległych składek za okres grudzień 2000 r. – styczeń 2001 r., nie oznaczało, wyeliminowania przedmiotowej decyzji z obrotu prawnego. Wykonując w tym zakresie wyrok, ZUS dokonał stosownego wyliczenia należności za wymieniony obok okres, co zostało wykazane w upomnieniach. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego T. B. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, któremu zarzucił naruszenie art. 33 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przyjęcie, że egzekucja administracyjna jest dopuszczalna w związku z istnieniem podstawy prawnej należności składkowych w postaci decyzji ZUS, gdy tymczasem w obrocie prawnym nie istnieje żadna decyzja administracyjna w tym zakresie, a także naruszenie art. 33 pkt 10 w związku z art. 27 § 1 pkt 3 tej ustawy, poprzez przyjęcie, że postępowanie egzekucyjne jest prowadzone na podstawie niewadliwych tytułów wykonawczych, gdy tymczasem w tytułach tych błędnie podano podstawę prawną obowiązku podlegającego egzekucji. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że powołany w tytułach wykonawczych przepis art. 108 § 1 Ordynacji podatkowej, nie stanowi materialnoprawnej podstawy obowiązku podlegającego egzekucji, gdyż nie wynika z niego żaden obowiązek, albowiem statuuje jedynie zasady odpowiedzialności osób trzecich. Dopiero wskazanie jednego z przepisów art. 110 – 117a Ordynacji w związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, czyniłoby zadość wymogom tytułu wykonawczego. Skarżący podniósł też, że decyzja ZUS z dnia [...] (nr [...]) została usunięta z obrotu prawnego, gdyż taki skutek wynika z charakteru orzeczenia Sądu Okręgowego – Sądy Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Świdnicy, zmieniającym wymienioną decyzję. Poza tym nakazanie w wyroku, ażeby ZUS wyliczył należności z tytułu zaległych składek oznaczało w istocie obowiązek wydania nowej decyzji, czego nie uczyniono. W przypadku wydania nowej decyzji strona mogła by domagać się weryfikacji decyzji w trybie odwołania. W odpowiedzi na skargę Dyrektor izby Skarb owej wniósł o jej oddalenie. W piśmie procesowym z dnia [...] (błędnie oznaczonym datą - [...]), skarżący podtrzymał dotychczasowe stanowisko powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20.03.2009 r., sygn. akt II UK 304/08, wydany w jego sprawie, z którego wynika, że skutkiem wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 12.09.2007 r. (sygn. akt III AUa 2647/06, oddalającym apelację od powołanego wyżej wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19.07.2006 r.) jest konieczność wydania przez organ rentowy nowej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje: Skarga była uzasadniona. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym w administracji są środkiem zaskarżenia, który służy w fazie początkowej wszczęcia tego postępowania. Zarzuty wnosi się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego (art. 27 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm., zwanej dalej również "ustawą egzekucyjną"). Podstawy zarzutów taksatywnie wymienione zostały w art. 33 wskazanej ustawy, a pośród nich określono "niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego" (art. 33 pkt 6), a także "niespełnienie wymogów określonych w art. 27" (art. 33 pkt 10). Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia art. 33 pkt 10 ustawy egzekucyjnej, to nie był on uzasadniony. W tym bowiem zakresie oceny wymagało to, czy tytuły wykonawcze wystawione wobec skarżącego odpowiadały wymogom określonym w art. 27 ustawy egzekucyjnej. Chodzi tu o wymogi formalne tytułu, dane które powinien zawierać. Według § 1 pkt 3 (art. 27), tytuł egzekucyjny zawiera: treść podlegającego egzekucji obowiązku, podstawę prawną tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny, a w przypadku egzekucji należności pieniężnej – także określenie jej wysokości, terminu, od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, oraz rodzaju i stawki tych odsetek. Spośród wymienionych wymogów, zdaniem skargi, tytuły egzekucyjne nie zawierały wskazania podstawy prawnej egzekwowanego obowiązku, albowiem nie powołano właściwego przepisu prawa. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z dnia 27.02.2007 r. stwierdził, że analiza treści art. 27 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nie pozwala na stwierdzenie, że poprzez wskazanie podstawy prawnej obowiązku będącego przedmiotem egzekucji należy rozumieć wskazanie jednocześnie decyzji i aktu prawnego, na podstawie którego ową decyzję wydano. Skoro bowiem egzekwowany obowiązek wynikał z decyzji administracyjnej, za prawidłowe należało uznać stanowisko, iż powołanie jako podstawy prawnej obowiązku, samej tylko decyzji, spełniało wymóg określony w art. 27 § 1 pkt 3 cytowanej ustawy (sygn. akt II FSK 304/06, publ. LEX nr 314389). Należy bowiem zauważyć, że art. 27 § 1 pkt 3 ustawy egzekucyjnej wymagając wskazania podstawy prawnej obowiązku, nie precyzuje dalej jego źródła (obowiązku). Przy tym, za oczywistą należy uznać konkluzję, że niewskazanie podstawy prawnej obowiązku, oznacza brak wymogów tytułu wykonawczego. Według art. 3 § 1 wymienionej ustawy, egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów, albo – w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego – bezpośrednio z przepisu prawa, chyba że przepis szczególny zastrzega dla tych obowiązków tryb egzekucji sądowej. Wynika stąd, że podstawą prawną dochodzonego obowiązku może być (ogólnie) zarówno decyzja (postanowienie) właściwego organu, jak i przepis prawa, gdy określony obowiązek (podlegający wykonaniu) bezpośrednio z niego wynika. Jeżeli zatem przedmiotem przymusowego wykonania jest obowiązek wynikający z decyzji właściwego organu, tak jak to było w niniejszej sprawie i decyzja ta została wskazana w tytule wykonawczym, to nie można było stwierdzić, ażeby tytuł wykonawczy nie spełniał wymogu formalnego, o którym mowa w art. 27 § 1 pkt 3 ustawy egzekucyjnej. Natomiast słuszna była pretensja skargi, związana z zarzutem egzekucyjnym, o którym mowa w art. 33 pkt 6 ustawy. Niedopuszczalności egzekucji może być powodowana przesłankami natury podmiotowej, jak i przedmiotowej. Gdy chodzi o ten drugi rodzaj przesłanek, to odnoszą się do przedmiotu egzekucji i jego podstaw. W tym przeto zakresie wymagało rozstrzygnięcia, czy podstawą przymusowego dochodzenia obowiązków mogła być decyzja ZUS z dnia [...] (nr [...]). Należy przypomnieć, że wyrokiem z dnia 19.07.2006 r. (sygn. akt VII U 2570/05) Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Świdnicy zmienił wymienioną decyzję w ten sposób, że nie obciążył T. B. obowiązkiem zapłaty zaległych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami za okres od dnia 1.02.2002 r. do dnia 30.04.2002 r., a w związku z tym zobowiązał Sąd organ rentowy do wyliczenia kwoty zaległości za okres od dnia 1.12.2000 r. do dnia 31.01.2002 r., co wynika z pkt-u I. sentencji wyroku. Zmiana decyzji z dnia [...] oraz nakazanie organowi wyliczenia zaległości za inny okres niż to zostało przyjęte w zaskarżonej do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych decyzji, obligowało ZUS do wydania nowej decyzji. Należy zwrócić uwagę, że na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw, dotyczących w szczególności ustalania wymiaru składek i ich poboru, co odnosi się również do odpowiedzialności osób trzecich (art. 31 ustawy systemowej). Tak więc w niniejszej sprawie, obowiązku wydania nowej decyzji nie mogło zastąpić określenie zaległości składkowych w trybie upomnienia, o jakim mowa w art. 27 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ubocznie trzeba odnotować, że w sytuacji takiej, jaka miała miejsce w przypadku T. B., od nowej decyzji przysługiwać będzie odwołanie, zgodnie z regułą wyrażoną w art. 83 ust. 2 ustawy systemowej (odwołanie przysługuje od każdej decyzji ZUS, z wyjątkiem o którym mowa w art. 83 ust. 4 – w terminie i według zasad określonych w K.p.c.). Przedstawione powyżej ocena zgodna jest ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, zapadłym w sprawie skarżącego. W uzasadnieniu wyroku z dnia 20.03.2009 r. (sygn. akt II UK 304/08) Sąd ten stwierdził, że skutkiem zaskarżonego wyroku jest konieczność wydania przez organ rentowy nowej decyzji określającej wysokość zaległości z tytułu należności składkowych, obciążających T. B. W świetle powyżej sformułowanych uwag uzasadniony okazał się zarzut skargi naruszenia art. 33 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, albowiem niedopuszczalne było przymusowe dochodzenie obowiązku na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. z dnia [...]. Ponieważ w sumie skarga okazała się uzasadniona, zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzeczenie w pkt-ach II. oraz III. sentencji, miało swoje umocowanie - odpowiednio - w art. 152 i 200 wymienionej ustawy.