I SA/Wr 1384/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 14 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. D. i B. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia I. przyznać B. D.prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnić skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej 2.000 (słownie: dwa tysiące 00/100) złotych; II. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia kwoty 35.326 zł tytułem wpisu sądowego od skargi I. D. i B. D., reprezentowanych przez doradcę podatkowego, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na wyżej oznaczoną decyzję skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wnioskodawca podał, że postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2007 r. organ kontroli skarbowej wszczął postępowanie kontrolne, które nie zostało jeszcze zakończone. W dniu 27 marca 2008 r. organy podatkowe dokonały zabezpieczenia na wszystkich rachunkach bankowych na poczet przyszłego zobowiązania podatkowego. Spowodowało to, że A wypowiedział umowę franczyzy i zażądał zapłaty 432.277,30 zł za niezapłacone faktury za dostarczone paliwo i łącznie 600.000 zł z tytułu kary umownej. Bank wypowiedział umowę kredytu i wystawił weksel do wykupu na kwotę 500.000 zł. Obroty firmy wnioskodawcy spadły w 2008 r., co spowodowało, że zmuszony został zaprzestać prowadzenia działalności gospodarczej. Obecnie jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Nie jest w stanie regulować należności podatkowych z uwagi na zajęcie w postępowaniu egzekucyjnym rachunków bankowych. Postanowieniem z [...]2012 r., na skutek licytacji, Sąd Rejonowy orzekł o wydaniu zlicytowanego mieszkania, dotychczas zamieszkałego przez rodzinę skarżącego, nowym nabywcom. Z dokumentów przesłanych na wezwanie wynika, ponad wcześniej wskazane okoliczności, że wnioskodawca w 2012 r. poniósł w ramach prowadzonej działalności gospodarczej stratę w kwocie 16.841,93 zł (przy przychodach w kwocie 5.500 zł). Od dnia 5 grudnia 2012 r. jest zarejestrowany jako bezrobotny. W piśmie procesowym z dnia 1 października 2013 r. skarżący oświadczył, że jest na utrzymaniu córki. Z urzędu wskazać trzeba, że w sprawie o sygn. akt. I SA/Wr 1518/12 strona skarżąca w dniu 25 marca 2013 r. uiściła w kasie Sądu kwotę 2.000 zł tytułem wpisu sądowego do skargi. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Ocena zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności ustalone w sprawie, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ocena ta zaś musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, a zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie sposób bowiem przyjąć, że strona, która korzysta z pomocy materialnej rodziny w zakresie kosztów jej utrzymania oraz ponoszenia kosztów sądowych, nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Skarżący, jak wynika ze zgromadzonego materiału aktowego, nie jest pozbawiony możliwości zarobkowych, nie podejmuje pracy i jednocześnie realizuje inne swoje zobowiązania, takie jak opłacanie profesjonalnego pełnomocnika procesowego oraz kosztów sądowych (wpis od skargi w kwocie 2.000 zł w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1518/12). W rezultacie referendarz sądowy przyjął, że skarżący obecnie dysponuje, wbrew jego wcześniejszym twierdzeniom, zasobami majątkowymi, bez względu na ich pochodzenie, pozwalającymi na ponoszenie kosztów sądowych, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie. Jednocześnie wskazać należy, że to skarżący samodzielnie podjął decyzję o sfinansowaniu udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisów sądowych od wnoszonych skarg. Istotny w tym zakresie jest fakt, że dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem referendarza sądowego nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez skarżącego w wyżej wskazanym zakresie, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie wpisu sądowego od skargi. Z tych przyczyn orzeczono jak w pkt II. sentencji postanowienia. Natomiast badając sytuację materialną i rodzinną skarżącego z punktu widzenia ustawowych warunków przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych obejmującego zwolnienie od wpisu sądowego od skargi referendarz sądowy stwierdził, że w sprawie zaistniały ustawowe wymogi konieczne dla częściowego zwolnienia wnioskodawcy z kosztów sądowych, tj. zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie przekraczającej 2.000 zł. Rozstrzygnięcie w tym zakresie znalazło wyraz w pkt I. sentencji. Skarżący wykazał w sprawie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych, na które składa się na aktualnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wpis sądowy od skargi w kwocie 35.326 zł, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie, również z pomocą rodziny. Świadczą o tym, z jednej strony, aktualny status bezrobotnego wnioskodawcy, i z drugiej - łączna kwota egzekwowanych od skarżącego zobowiązań publiczno-i cywilnoprawnych, jego sytuacja rodzinna oraz dotychczasowa jego zdolność generowania kwot pieniężnych z przeznaczeniem na koszty sądowe. Mając jednak na uwadze ustalenia faktyczne poczynione w sprawie, w tym na podstawie informacji znanych z urzędu, referendarz sądowy stwierdził, że będzie skarżący w stanie uiścić w niniejszej sprawie kwotę 2.000 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Skarżący nie wykazał bowiem okoliczności, które powodowałyby utratę tej zdolności od dnia 25 marca 2013 r., tj. od dnia uiszczenia wpisu sądowego w sprawie o sygn. akt ISA/Wr 1518/12. Rozstrzygnięcie zawarte w sentencji postanowienia znajduje podstawę prawną w art. 245 § 1, 2 i 3, art. 246 § 1 pkt 2) oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.