I SA/Wr 1388/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Lidia Błystak, Sędziowie Sędzia WSA Marek Olejnik, Sędzia WSA Maria Tkacz-Rutkowska (sprawozdawca), Protokolant Edyta Luniak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 2 lutego 2011 r. sprawy ze skargi L. S. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektora Izby Celnej we W. uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego we W. z dnia [...] r., nr [...] o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku podatnika o ustanowienie pełnomocnika z urzędu oraz o przeprowadzenie badań lekarskich celem wydania opinii sądowo-lekarskiej i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania. Z akt sprawy wynika, że postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2010 r. (doręczone 6.08.2010 r.) Naczelnik Urzędu Celnego wszczął z urzędu wobec "A" spółki cywilnej spółek z ograniczoną odpowiedzialnością "B" i "C" postępowanie podatkowe w celu określenia wysokości zobowiązania w podatku akcyzowym z tytułu obrotu wyrobami akcyzowymi ropopochodnymi za okres od dnia 1.11.2009 r. do dnia 31.07.2010 r. W ramach tego postępowania L. S., pełniący funkcję prezesa zarządu sp. z o.o. "B", która jest współwłaścicielem s. c. A z siedzibą we W. wystąpił o: - ustanowienie, zgodnie z obowiązującymi przepisami, dla niego, jako osoby niewidomej, pełnomocnika (uprawnionego prawnika) z urzędu, - przeprowadzenie niezbędnego badanie lekarskiego L. S., jako osoby 76 letniej, ciężko chorej i inwalidy I grupy, przez Zakład Medycyny Sądowej AM we W., celem wydania opinii sadowo-lekarskiej, która określi jego stan zdrowia i ustali czy może uczestniczyć w postępowaniu podatkowym i na jakich warunkach. Uzasadniając wniosek wyjaśnił, że ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest niezbędne, aby jako osoba niewidoma mógł uczestniczyć w postępowaniu podatkowym zgodnie z art. 123 § 1 i art. 173 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r., nr 8, poz. 60 ze zm.) – dalej: O.p. Zastrzegł jednocześnie, że jego podpis, jako osoby niewidomej, na dokumentach postępowania podatkowego, ma moc prawną tylko wówczas gdy zostanie potwierdzony przez ustanowionego pełnomocnika lub złożony u notariusza w akcie notarialnym. Stwierdził także, że zastrzega sobie prawo do osobistego uczestniczenia w postępowaniu podatkowym, a rolę pełnomocnika z urzędu pragnie ograniczyć do doradztwa i pomocy osobie niewidomej, gdyż przypadkowy pełnomocnik nie może mieć z góry jego zaufania. Podniósł także, że jego niepełnosprawność nie może być przeszkodą do, wynikającego z przepisów, prawa uczestniczenia w prowadzonym postępowaniu podatkowym. Odmowa ustanowienie pełnomocnika i przeprowadzenia badań będzie oznaczać faktyczne pozbawienia go tych praw zagwarantowanych przepisami Ordynacji podatkowej. Jednocześnie wskazał, że sp. z o.o. "B" nie ma możliwości ustanowienia dla prezesa zarządu pełnomocnika z wyboru, ze względu na brak przychodów – nie prowadzi działalności gospodarczej, a prezes zarządu L. S. utrzymuje się wyłącznie z renty inwalidzkiej i także nie ma środków umożliwiających ustanowienia pełnomocnika. Naczelnik Urzędu Celnego we W., w związku z wnioskiem L.. S., wezwał go do wskazania podstawy prawnej, na jakiej organ winien rozpoznać wniosek w ramach postępowania podatkowego, wyznaczają 7 dniowy termin pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Jako podstawę prawną wskazał art. 169 § 1 O.p. Odpowiadając na wezwanie, L. S. wyjaśnił, że jego udział w postępowaniu jest konieczny, bowiem wyznaczony przez współwłaścicieli pełnomocnik s. c. "A" E. N. został odwołany w dniu 26.06.2010 r., gdyż nadużył ich zaufania i rozpoczął działanie, które mogły narazić współwłaścicieli na szkody majątkowe. Jednak sytuacja finansowa uniemożliwia opłacenie lektora (pełnomocnika) z wyboru. Taki pełnomocnik, zdaniem wnioskodawcy, przysługuje mu na podstawie art. 78 i 79 Kodeksu postępowania karnego. Jednocześnie stwierdził, że wezwanie o określenia trybu, w jakim winien być rozpoznany wniosek traktuje jako nieporozumienie, gdyż w tym zakresie wiedzę i kompetencje mają urzędnicy organu, do którego wystąpił. Naczelnik Urzędu Celnego we W. postanowieniem z dnia [...] r. pozostawił wniosek L.. S. bez rozpoznania, powołując jako podstawę prawną art. 169 § 4 O.p. i stwierdzając, że odpowiedź wnioskodawcy na wezwanie organu nie została udzielona w wyznaczonym terminie, co zgodnie z art. 169 § 1 O.p. powoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania. W zażaleniu na to postanowienie L. S. stwierdził, że działanie organu jest wyjątkowo biurokratyczne. Podniósł, że organ z góry zakłada, iż chce się uchylić od udziału w postępowaniu podatkowym, podczas gdy faktycznie problemem jest jego niepełnosprawność oraz wiek i choroba. Dyrektor Izby Celnej we W. uchylił, na podstawie art. 233 § 2 O.p., zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Stwierdził, że przedmiotem sporu w sprawie jest kwestia czy organ winien rozpoznać wnioski L. S. Wyjaśnił, że art. 169 O.p. normuje kwestie związane z brakami formalnymi podań wnoszonych do organów podatkowych oraz skutkami nieusunięcia tych braków w wyznaczonym terminie, które polegają na pozostawieniu podania bez rozpoznania. Dalej organ wskazał, że zgodnie z art. 168 § 2 O.p. podanie winno zawierać co najmniej żądanie, wskazania osoby od której pochodzi oraz jej adres, a także czynić zadość innym wymogom ustalonym w przepisach szczególnych. Oznacza to, że na organie, do którego podanie wpłynie spoczywa obowiązek określenia jego charakteru i zakresy zawartego w nim żądania. Organ odwoławczy stwierdził, że, wniosek L. S. spełniał wymogi formalne określone w art. 168 § 2 O.p, a zatem to organ winien określić zarówno charakter, jak i zakres żądania zawarte w tym wniosku. Strona nie ma obowiązku wskazywania podstawy prawnej żądania. Nawet gdyby wniosek ten potraktować jako niepełny nie mógłby zostać zastosowany art. 169 § 4 O.p., gdyż żaden z przepisów prawa nie zobowiązuje strony do wskazania trybu w jakim wniosek ten winien być rozpoznany. Fakt złożenia przez stronę pisma wyjaśniającego jeden dzień po upływie wyznaczonego przez organ terminu nie dawał podstaw do pozostawienia wniosku strony bez rozpoznania. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy stwierdza, że w ponowienie prowadzonym postępowaniu organ I instancji winien precyzyjnie określić rolę L. S. w postępowaniu podatkowych prowadzonym wobec s. c. "A" w sprawie podatku akcyzowego. Wskazał też, że powoływane w piśmie strony przepisy art. 78 i 79 K.p.k. nie maja zastosowania w postępowaniu podatkowym, gdyż w postępowaniu podatkowym stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej, które nie przewidują instytucji pełnomocnika z urzędu. Ponadto stwierdził, że skoro L. S., mimo wskazanych w jego pismach ograniczeń, pełni funkcję prezesa zarządu sp. z o.o. "B" i dokonuje w imieniu tej spółki czynności prawnych (np. zawarcie umowy spółki cywilnej) to musi posiadać osobę zaufaną, która pełni funkcję lektora (pełnomocnika). W związku z tym nie powinien zasłaniać się czynnikami, które dotychczas nie przeszkadzały mu w prowadzeniu działalności. Wyjaśnił też, że organy podatkowe nie ponoszą odpowiedzialności za brak uregulowań prawnych oczekiwanych przez stronę. L. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na ww. postanowienie, zarzucając błędną interpretację prawa, w szczególności w zakresie postanowień Kodeksu postępowania cywilnego, polegającą utrzymaniu stanowiska dotyczącego odmowy ustanowienia pełnomocnika z urzędu, z powodu braku uregulowań prawnych w tym zakresie. Podniósł, że takie działania wymusza na stronie ponoszenia kosztów, na które jej nie stać, albo rezygnację z obrony. Skarżący zarzucił także spowodowanie przez organy podatkowe zagrożenia dla zdrowia wnioskodawcy, przez odrzucenie wniosku o przeprowadzenia badania przez biegłego lekarza Zakładu Medycyny Sądowej AM, mające na celu ustalenie czy wnioskodawca może i na jakich warunkach uczestniczyć w postępowaniu. Tłumaczenie tej odmowy brakiem uregulowań prawnych, skarżący uznał za niewiarygodne w demokratycznym państwie prawa, Ponadto zarzucił, wydanie postanowienia, które w swoim założeniu nie brało pod uwagę, że ostateczne rozstrzygnięcie dotyczące ustanowienie pełnomocnika z urzędu i sporządzenia opinii sądowo-lekarskiej winno należeć do dwuinstancyjnych sądów administracyjnych, a nie do urzędników. Zaskarżone postanowienie doprowadziło do pominięcie przysługującej stronie drogi odwoławczej przed sądem i wydania ostatecznego postanowienia przez Naczelnika Urzędu Celnego we W., w którym odrzucono możliwość ustanowienia pełnomocnika i sporządzenia opinii sądowo-lekarskiej, informując stronę o braku możliwości zaskarżenia tego postanowienia. Do skargi dołączono postanowienia Naczelnika Urzędu Celnego we W. z dania 29.10.2010 r. odmawiające stronie ustanowienia pełnomocnika i przeprowadzania badań. W pouczeniu, zawartym w tym postanowieniu, stwierdzono, że nie służy na nie zażalenie, zgodnie z art. 237 O.p strona może je zaskarżyć w odwołaniu od decyzji. Skarżący wniósł o jednoznaczną interpretację sądową – wykładnię prawną dotyczącą: - trybu i podstaw prawnych powołania i ustanowienia pełnomocnika z urzędu dla strony w postępowaniu podatkowym, która jest osoby niewidomą, inwalidą I grupy i której nie stać na ustanowienie pełnomocnika z wyboru, - trybu i podstaw prawnych sporządzenia opinii sądowo-lekarskiej dla osoby uczestniczącej jako strona postępowania podatkowego w celu uniknięcia zagrożenia dla zdrowia strony, a w efekcie uniknięcie odpowiedzialności za zagrożenia zdrowia strony w postępowaniu podatkowy. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej we W. wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumentację zawarta w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiąc w przepisie art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie zaskarżonego postanowienia może nastąpić w sytuacji, gdy jego wydanie nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 – zwanej dalej P.p.s.a.). Oceniając zaskarżone postanowienie w świetle powyżej wskazanych kompetencji należy stwierdzić, że nie narusza ona ani przepisów prawa procesowego, ani przepisów prawa materialnego. Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie wydane w trybie art. 233 § 2 O.p., tj. postanowienie uchylające orzeczenie ograni I instancji i przekazujące sprawę do ponownego rozpoznania przez ten organ. W orzeczeniu tym organ odwoławczy nakazał Naczelnikowi Urzędu Celnego we W. merytoryczne rozpoznanie wniosku skarżącego o przyznanie pełnomocnika z urzędu i o wydanie opinii sądowo –lekarskiej w celu ustalenia czy stan zdrowia wnioskodawcy umożliwia mu i na jakich zasadach udział w postępowaniu. Sąd badając legalność tego postanowienia ustala, czy zgodnie z obowiązującymi przepisami Ordynacji podatkowej Dyrektor Izby Celnej we W. uznał za nieprawidłowe, niezgodne z przepisami prawa, rozstrzygnięcie Naczelnika Urzędu Celnego we W. o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku strony o ustanowienie pełnomocnika z urzędu i o wydanie opinii sadowo-lekarskiej. Będący postawą rozstrzygnięcia art. 233 § 2 O.p. w związku z art. 239 O.p. stanowi, że organ odwoławczy może uchylić w całości orzeczenie organu I instancji (decyzję lub postanowienie) i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez ten organ, jeśli stwierdzi, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części. W rozpoznawanej sprawie niewątpliwie wystąpiły przesłanki do zastawania przepisu art. 233 § 2 O.p., bowiem Naczelnik Urzędu Celnego we W., uchylając się od merytorycznego rozpoznania wniosku podatnika, pozostawił ten wniosek bez rozpoznania, nie mając ku temu podstaw prawnych. Wniosek, jak stwierdzono w zaskarżonym postanowieniu, nie zawierał żadnych braków formalnych, co za tym idzie nie wystąpiła konieczność ich uzupełnienia w wyznaczonym przez organ I instancji terminie. Przekroczenie przez składającego wniosek terminu wyznaczonego przez organ nie dawało podstaw do zastosowania art. 169 § 4 O.p. i pozostawienie wniosku bez rozpoznania. Ze względu na treść rozstrzygnięcia organ I instancji nie podjął żadnych czynności zmierzających do merytorycznego rozpoznania wniosku. Mając na uwadze zasadę dwuinstancyjności postępowania podatkowego (art. 127 O.p.), postępowanie w zakresie rozpoznania wniosku należało przeprowadzić w całości. Konieczność przeprowadzenia postępowania w całości jest przesłanką do zastawania art. 233 § 2 O.p. Zaskarżone postanowienie nie narusza zatem przepisów prawa, tym samym nie było podstaw do wyeliminowania tego postanowienia z obrotu prawnego. Zgłoszone przez skarżącego żądanie dokonania przez Sąd wykładni prawa w zakresie: trybu i podstaw prawnych do ustanowienia pełnomocnika z urzędu w postępowaniu podatkowym oraz podstaw prawnych do sporządzenia opinii sadowo-lekarskiej dla osoby uczestniczącej, jako strona postępowania podatkowego wykracza poza zakres przedmiotowy sprawy. Jak słusznie zdefiniował to organ odwoławczy, przedmiotem sporu między stronami jest kwestia czy organ winien rozpoznać wniosek L.. S., czy pozostawić wniosek bez rozpoznania. Sąd nie może zatem wychodzi poza zakres przedmiotowy zaskarżonego postanowienia i wskazywać w jaki sposób winien zostać rozpoznany wniosek strony. Sąd nie rozpoznaje bowiem sprawy dotyczącej podstaw prawnych do przyznania stronie w postępowaniu podatkowym pełnomocnika z urzędu, czy też sporządzenia w takim postępowaniu opinani sadowo-lekarskiej której celem jest ustalenie czy stan zdrowia składającego wniosek pozawala mu na udział w postępowaniu podatkowym. To organy podatkowe powołane są do rozpoznawania zarówno spraw z zakresu ustalania i określania wysokości zobowiązań podatkowych, jak i kwestii incydentalnych, jakie występują w toku prowadzonych postępowań podatkowych. Sądy administracyjne badają jedynie legalność działań organów w zakresie, w jakim kwestionowane są rozstrzygnięcia organów podatkowych. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązane granicami skargi nie oznacza jednak, że sąd przedmiotem swych ocen może czynić wszystkie aspekty sprawy, bez względu na treść zaskarżonego aktu. Sąd jest bowiem zawsze związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona. Dlatego swoimi ocenami prawnymi nie może wkraczać w sprawę nową w stosunku do tej sprawy, która była przedmiotem postępowania przed organ podatkowym i wydanych aktów. Z tych względów Sąd w rozpoznawanej sprawie nie dokonywał wykładni prawa w zakresie trybu i podstaw prawnych rozpoznania wniosku przez organ I instancji po wydaniu zaskarżonego postanowienia. Nie mógł także badać legalności dołączonego do skargi postanowienia Naczelnika Urzędu Celnego we W. z dnia z dnia 29.10.2010 r. Uwzględniając powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę jako bezzasadną oddalił.