I SA/Wr 1391/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Tkacz-Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia [...] października 2010 r. Nr L[...] w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za kwiecień 2010 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł skarżący A. B. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata uzasadniając, że jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku, w związku z czym nie stać go na ponoszenie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, nie posiada żadnych nieruchomości, żadnych oszczędności ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Do formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący załączył zaświadczenie z dnia 11 października 2010 r. o pozostawaniu jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku od 30 marca 2009 r., dowody opłat za telefon na kwotę 106,75 zł, za telefon, telewizję i Internet 93,90 zł oraz za czynsz mieszkaniowy 318,26 zł i 401,74 zł. Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w skrócie p.p.s.a., wnioskodawca odpowiedział, że zaświadczenie o statusie bezrobotnego wskazuje, iż nie prowadzi działalności gospodarczej, dlatego wezwanie do przedłożenia zeznania podatkowego za 2009 r., kopii z księgi przychodów i rozchodów oraz historii posiadanych rachunków bankowych, lokat oraz kart kredytowych w tym związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą było bezzasadne. Wymienione dokumenty bowiem nie istnieją. Wnioskodawca nie posiada rachunków bankowych, nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów, dlatego też nie składał zeznania podatkowego za 2009 r. Podał, że mieszkanie, które zajmuje, należy do spółdzielni mieszkaniowej "A" w G. Jego miesięczne wydatki wynoszą łącznie 800 zł, w tym na czynsz za mieszkanie około 400 zł, rachunek z Telefonii około 100 zł i miesięczny koszt wyżywienia około 300 zł. Wszystkie te wydatki pokrywane są z emerytur rodziców (oboje w podeszłym wieku). Postanowieniem z dnia 3 stycznia 2011 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazując, że strona nie wykazała przesłanek warunkujących skorzystanie z prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. W sprzeciwie od w/w postanowienia skarżący podniósł, że przedłożone przez niego w postępowaniu zaświadczenie o pozostawaniu osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, stanowi wystarczającą podstawę do ubieganie się o przyznanie prawa pomocy, czego mu odmówiono. Wywiódł ponadto, że odmowa zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie narusza konstytucyjne prawo strony do Sądu, wyrażone w art. 45 Konstytucji RP. Z urzędu znany jest Sądowi fakt, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu na rozpoznanie oczekuje 8 skarg strony, zarejestrowanych pod sygn. akt I SA/Wr 103/10, I SA/Wr 670/10, I SA/Wr 696/10, sygn. akt od 1389/10 do 1391/10 i od 1493/10 do 1494/10. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w odniesieniu do osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Mowa tu o osobach bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też, w której ich poniesienie byłoby związane z uszczerbkiem w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych ubiegającego się o taką pomoc, jak również jego najbliższych. Treść przepisu art. 246 § 1 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej u.p.s.a.) formułującego przesłanki ustawowe jakie powinna spełniać osoba fizyczna ubiegająca się o pomoc państwa w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a ściślej zawarta w tych przepisach dyrektywa "gdy osoba ta wykaże" nie pozostawiają wątpliwości, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w zakresie przez siebie wnioskowanym. Orzeczenie Sądu w zakresie całkowitego lub częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, czy też odmowa udzielenia takiej ochrony zależy zatem od tego czy strona wykaże przesłanki o jakich mowa w art. 246 § 1 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s.a. Nawiązując do złożonego w sprawie wniosku, skarżący A. B. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Analizując jego stan majątkowy przez pryzmat przesłanek z art. 246 § 1 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s.a. Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał, by jego sytuacja materialna odpowiadała hipotezie normy z art. 246 1 ust. 1 pkt 1 u.p.s.a., a tym samym, by zasadnym było zwolnienie skarżącego od całości kosztów w sprawie, o co wnioskował. W przekonaniu Sądu, w stanie faktycznym objętym wnioskiem brak jest również przesłanek do choćby częściowego zwolnienia strony od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. W uzasadnieniu przyjętej przez Sąd sytuacji majątkowej strony należy (nawiązując w ten sposób także do argumentów podniesionych w sprzeciwie) podkreślić, że do wyłącznej oceny Sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki do objęcia wnioskowanym zwolnieniem (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2009 r. sygn. akt I FZ 71/09, LEX nr 564253). Z tych względów, to rzeczą strony jest dochowanie staranności w należytym udokumentowaniu deklarowanej sytuacji majątkowej, i to nie tylko w zakresie informacji podanych we wniosku, ale także w zakresie (ewentualnego) dodatkowego podstępowania wyjaśniającego wszczętego na podstawie art. 255 u.p.s.a. W stanie faktycznym sprawy skarżący wymaganej staranności nie dochował, albowiem, pomimo formalnej odpowiedzi na zarządzenie z dnia 16 grudnia 2010 r., jego sytuacja majątkowa nadal pozostaje niepełna, a to wobec braku przedłożenia wszystkich żądanych przez Sąd dokumentów i informacji źródłowych. Wnioskodawca zobowiązany do wyczerpującego udokumentowania swojej sytuacji materialnej podał bowiem jedynie ogólnie, że jest bezrobotny, nie pobiera z tego tytułu zasiłku, zaś koszty utrzymania, w tym mieszkania, ponoszą za niego rodzice. Tymczasem, konfrontacja tych twierdzeń z aktami sprawy (a także informacjami - znanymi Sądowi z urzędu - jakie skarżący podał ubiegając się o prawo pomocy w pozostałych sprawach przed Wojewódzkim Sadem Administracyjnym we Wrocławiu) nasuwają szereg wątpliwości, których nie można pominąć przy ocenie zasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W nawiązaniu do sygnalizowanych wątpliwości należy wskazać, że wnioskodawca z jednej strony oświadczył, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe (pkt 10 formularza wniosku), z drugiej zaś powoływał się na fakt, że pozostaje na utrzymaniu rodziców, którzy zapewniają mu także potrzeby mieszkaniowe. Pomimo zawartej pod pozycją 10 formularza wniosku informacji o obowiązku wpisania dochodów osób z którymi wnioskodawca prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe, skarżący nie wykazał wysokości tych dochodów, wyjaśniając jedynie na późniejszym etapie postępowania, tj. w piśmie z dnia 23 grudnia 2010 r., że źródłem dochodów rodziców są emerytury (jednak bez wskazania ich wysokości). Nie można również pominąć zaistniałych wątpliwości Sądu dotyczących rzeczywistych możliwości zarobkowych strony. Okoliczność, że skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna nie przesądza faktu, że nie może uzyskiwać dochodów z tytułu działalności gospodarczej. Konieczność wyjaśnienia tej kwestii była w sprawie tym bardziej uzasadniona, że w tym samym okresie skarżący składał deklaracje VAT-7 (fakt znany Sądowi z urzędu), które zobligowani są składać podatnicy podatku od towarów i usług. Wskazane sprzeczności, poddają w wątpliwość deklarowaną przez stronę sytuację majątkową, a tym samym, poddają w wątpliwość rzeczywiste możliwości płatnicze strony. Słuszności przyjętej przez Sąd oceny stanu majątkowego wnioskodawcy nie przeczy ani przedłożone przez stronę zaświadczenie z urzędu pracy, potwierdzające że jest on osobą bezrobotną, ani też wzgląd na ilość spraw jakie oczekują na rozpoznanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu ze skarg wnioskodawcy. Kwestia Ilości spraw oczekujących na rozpoznanie przed Sądem mogłaby być bowiem poddawana rozwadze jedynie przy pełnej i nie budzącej wątpliwości sytuacji majątkowej strony, albowiem tylko wówczas możliwe byłoby rzetelne odniesienie wysokości wpisów we wszystkich sprawach do możliwości płatniczych wnioskodawcy. Z powodów wyżej wskazanych, odniesienie to nie może spełnić swojej funkcji, albowiem, wątpliwe pozostaje to, czy deklarowana przez skarżącego sytuacja majątkowa jest w istocie taka jaką skarżący przedstawia we wniosku. Nawiązując do podniesionego w sprzeciwie zarzutu, że odmowa przyznania prawa pomocy w sprawie pozbawi stronę konstytucyjnie gwarantowanego prawa do sądu należy podnieść, że strona co do której istnieją wątpliwości odnośnie faktu, czy posiada zasoby majątkowe lub czy mogłaby je uzyskać, nie może skutecznie podnosić zarzutu, że odmowa przyznania zwolnienia od kosztów sądowych stanowi dla niej ograniczenie realizacji prawa do Sądu. Powtórzenia bowiem wymaga, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania ze szczególną starannością okoliczności uzasadniających przyznanie od Skarbu Państwa pomocy w finansowaniu kosztów sądowych. W uzupełnieniu powyższej uwagi należy wyjaśnić, że na wyrażone w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawo do sądu składają się trzy następujące elementy: 1) prawo dostępu do sądu, tj. prawo uruchomienia procedury przed sądem (niezależnym, bezstronnym i niezawisłym), 2) prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności, 3) prawo do wyroku sądowego, tj. prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia danej sprawy przez sąd. Przyznanie jednostce prawa (o randze konstytucyjnej) do sądu nie oznacza, że prawo to nie może podlegać ograniczeniom, w tym przypadku majątkowym (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2008 r. sygn. akt II FZ 105/08, LEX nr 444365). Wskazując na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 246 § 1 u.p.s.a. orzekł jak w sentencji.