I SA/Wr 1394/10

Wrocław, dnia 21 marca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marta Semiczek po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od kwietnia do listopada 2006 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 3.660 zł D. S. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Jako uzasadnienie wniosku podała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania, ponieważ na skutek dokonanych przez organy podatkowe zajęć poszczególnych składników majątku i rachunków bankowych, nie posiada żadnych środków finansowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i dwojgiem małoletnich dzieci. Rodzina uzyskuje dochody z wynagrodzenia za pracę jej męża, w wysokości 1.500 zł miesięcznie, natomiast prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza wykazuje stratę. Skarżąca wskazała także, że poza działką rolną o powierzchni [...] ha, rodzina nie ma żadnych innych nieruchomości (mieszka w domu należącym do rodziców męża), ani ruchomości o wartości powyżej 3.000 euro, czy też oszczędności. Na wezwanie referendarza sądowego, skarżąca przedłożyła pismo informacyjne, wyciągi z rachunków bankowych, zeznania o wysokości osiągniętego dochodu za rok podatkowy 2009 obojga małżonków, informacje o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2009 obojga małżonków oraz deklaracje dla podatku od towarów i usług za okres od września do listopada 2010 r. Nie nadesłała natomiast dokumentów dotyczących prowadzonych wobec niej i jej męża postępowań egzekucyjnych. Zgodnie z nadesłanymi dokumentami D. S. oraz jej mąż uzyskali w 2009 r. z prowadzonej działalności gospodarczej przychód w kwocie odpowiednio 3.780.745,18 zł i 2.439.776,87 zł, obciążony kosztami jego uzyskania w kwocie odpowiednio 3.787.742,71 zł i 2.612.852,10 zł. W okresie od września do listopada 2010 r. skarżąca dostarczyła towarów i świadczyła usługi o wartości 51.230 zł. Skarżąca oświadczyła, że koszt miesięcznego utrzymania gospodarstwa domowego wynosi około 1.750 zł. Wydatki te są finansowane z przychodów z działalności gospodarczej skarżącej oraz dochodów jej męża, a także okazjonalnej pomocy rodziców męża. Podała ponadto, że nie posiada żadnych lokat bankowych, ma dwa rachunki bankowe: prywatny i firmowy, nie korzysta z pomocy społecznej i innych form wsparcia finansowego. Podniosła także, że środki finansowe na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika pochodzą z wcześniej uzyskanych przez nią dochodów z działalności gospodarczej. W okresie od 01 października do 28 grudnia 2010 r. saldo na rachunku firmowym wyniosło 50,82 zł, a na osobistym debet w wysokości 18,56 zł. Postanowieniem z dnia 04 stycznia 2011 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniosła, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, gdyż środki finansowe jakie posiadała do tej pory wydała na pokrycie kosztów sądowych w prowadzonych sprawach oraz opłacenie pełnomocnika procesowego. Pozostałe środki zostały zabezpieczone w postępowaniu egzekucyjnym, co spowodowało, że skarżąca nie ma już możliwości ponoszenia kolejnych kosztów sądowych. Zarządzeniem sędziego z dnia 31 stycznia 2011 r. wezwano skarżącą do przedłożenia dodatkowych informacji na temat profilu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej oraz uzyskiwanych z tego tytułu dochodów, a także o wyjaśnienie, w jaki sposób skarżąca ponosi różnego rodzaju wydatki związane z prowadzeniem firmy, skoro w wyciągu z rachunku firmowego wykazano jedynie operacje na łączną kwotę nieprzekraczającą 200 zł. Sąd wezwał także skarżącą do przedstawienia informacji o zatrudnieniu jej męża, a także wskazania posiadanych przez małżonków środków transportu oraz określenia wysokości pomocy finansowej otrzymywanej od rodziców męża. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca wskazała, że do grudnia 2009 r. podstawowym profilem jej działalności był handel paliwami. Od 2010 r. uzyskuje ona dochody z wynajmu środków transportu i sprzedaży części majątku firmy (zbiorniki na paliwo za 40.000 zł netto i naczepa samochodowa "A" rok prod. [...] za 50.000 zł netto). Ogółem przychody netto z działalności gospodarczej wyniosły w 2010 r. kwotę 101.885,27 zł, a koszty uzyskania tych przychodów 150.509,04 zł. Odnosząc się do niskiego obrotu na rachunku firmowym skarżąca wskazała, że zapłata za sprzedaż i wynajem następowała zawsze gotówką i tak samo regulowane były wydatki na utrzymanie firmy. Poinformowała również, że ojciec jej męża pokrywa wydatki małżeństwa związane z zakupem żywności, leków, odzieży, obuwia, opłat za media (prąd, wodę, telefon), które wynoszą, w zależności od miesiąca, od 500 do 2.000 zł. Skarżąca przedstawiła ponadto protokół zajęcia i odbioru ruchomości, z dnia 24 września 2009 r., zgodnie z którym organy celne dokonały zajęcia posiadanych przez nią dwóch samochodów ciężarowych i naczepy o łącznej wartości około 85.000 zł, pozostawiając je pod dozorem skarżącej. Na dzień orzekania, przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu toczą się dwie inne sprawy, w których skarżąca jest stroną, o sygn. akt I SA/Wr 1408/10 oraz I SA/Wr 189/11. W sprawach tych skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu w wysokości odpowiednio 3.353 zł i 13.345 zł. Wojewódzki Sad Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że w myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza, od którego został wniesiony sprzeciw, traci moc, a sprawa będąca jego przedmiotem podlega rozpoznaniu przez sąd. Instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem, bądź też ich zgromadzenie byłoby związane z uszczerbkiem dla utrzymania własnej rodziny. Stanowi zatem wyjątek od ogólnej zasady, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Mając na uwadze, że koszty te stanowią daninę publiczną, której obowiązek uiszczenia jest powszechny, przyznanie prawa pomocy stronie jest równoznaczne z obciążeniem kosztami postępowania pozostałych podatników. Dlatego też korzystanie z tej instytucji powinno mieć charakter wyjątkowy i być skutkiem wyważenia interesu publicznego oraz indywidualnego. Prawo pomocy nie może bowiem stanowić wygodnej formy kredytowania, zwłaszcza w sytuacjach, gdy strony spłacają inne zobowiązania, z pominięciem kosztów sądowych. Działanie takie naruszałoby równość podmiotów wobec prawa. Stąd też przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, strona powinna dopełnić wszelkich starań w celu zgromadzenia we własnym zakresie odpowiednich środków, wliczając w to wyzbycie się niektórych składników swojego majątku, czy ograniczenie wydatków, w zakresie, w jakim nie są one niezbędne do zapewnienia utrzymania sobie i swojej rodzinie. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak stanowi § 3 art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Z kolei, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Z treści art. 246 p.p.s.a. wynika zatem jednoznacznie, że ciężar udowodnienia istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy. Rozwiązanie takie jest podyktowane tym, że tylko strona może znać w pełni swoją sytuację majątkową i faktyczną. Zapewnia ponadto, że prawo pomocy zostanie przyznane osobom faktycznie potrzebującym. Oceniając wniosek skarżącej należy stwierdzić, że nie przedstawiła ona pełni swojej sytuacji majątkowej, co uniemożliwia stwierdzenie, czy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Zabrakło przede wszystkim dokumentów, które pozwoliłyby określić jakie składniki majątku skarżącej zostały zabezpieczone. Przedstawiony na żądanie Sądu protokół zajęcia rzeczy ruchomych z dnia 24 września 2009 r. nie może zostać uznany za wyczerpujący w tym względzie, zwłaszcza, że zabezpieczone pojazdy pozostały pod dozorem skarżącej, która wobec tego mogła je nadal wykorzystywać do prowadzenia działalności gospodarczej. Brak stosownych informacji dotyczy także prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej, szczególnie w zakresie dokonywania przez nią rozliczeń finansowych. Wątpliwości Sądu budzi niewielki obrót na ujawnionym rachunku firmowym, pomimo prowadzenia przez skarżącą działalności gospodarczej w znacznej skali, o czym świadczy podana przez nią wysokość przychodu z tego tytułu w 2010 r., w wysokości 101.885,27 zł. Tym bardziej, że zgodnie z art. 22 § 1 ustawy z dnia 02 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity z 2010 r., Dz. U. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) przedsiębiorca ma obowiązek dokonywania i przyjmowania płatności w obrocie profesjonalnym (z innymi przedsiębiorcami w związku z wykonywaną działalnością) za pośrednictwem rachunku bankowego. Wreszcie sam fakt przynoszenia przez działalność gospodarczą straty nie oznacza, że skarżąca utraciła płynność finansową. Koszty uzyskania przychodu stanowią bowiem pojęcie prawa podatkowego i nie są zawsze tożsame z faktycznymi nakładami finansowymi, ponoszonymi przez przedsiębiorcę. Zwłaszcza, że jak skarżąca podała, niektóre wydatki na utrzymanie domu ponosi z przychodów uzyskanych z prowadzonej działalności. Mając powyższe na uwadze, brak jest dostatecznych podstaw by uznać, że skarżąca nie jest wstanie uiścić należnego w niniejszej sprawie wpisu. Sąd ma świadomość, że skarżąca jest zobowiązana do uiszczenia łącznie kwoty ponad 16.000 zł we wszystkich trzech sprawach. Nie zmienia to jednak faktu, że wobec braku informacji o jej pełnej sytuacji majątkowej, nie w sposób określić jak duże obciążenie dla budżetu domowego kwota ta stanowi. Wobec czego Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.