I SA/Wr 1397/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2010 r. postanawia 1. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnić ją od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej 2.000 (słownie: dwa tysiące 00/100) złotych, 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 15.886 zł M. C., reprezentowany w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez doradcę podatkowego, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że nie prowadzi działalności gospodarczej, nie osiągnął dochodów wskazanych przez organ podatkowy w zaskarżonej decyzji, natomiast jego dochodem jest wynagrodzenie za pracę pomniejszane o świadczenie alimentacyjne na dwoje dzieci w kwocie 3.500 zł. Z załączonych do wniosku dokumentów wynika, ponad oświadczone dane, że w marcu, kwietniu i maju 2014 r. wnioskodawca uzyskał wynagrodzenie za pracę w kwocie odpowiednio 4.835,48 zł, 5.918,25 zł i 4.836,46 zł, na które składają się również dodatki za pracę w nadgodzinach, godzinach nocnych lub wynagrodzenie urlopowe. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przesłał wyciąg z rachunku bankowego oraz kserokopii zeznania podatkowego za rok 2013. Wynika z nich, że w roku 2013 wnioskodawca uzyskał dochód z umowy o pracę w kwocie 96.581,35 zł. Nadto w treści pisma procesowego z dnia 23 czerwca 2014 r. skarżący zawarł oświadczenie, że urząd skarbowy dokonał zajęć "komorniczych" z tytułu zobowiązań podatkowych, wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika procesowego zostanie mu wypłacone po zakończeniu postępowania w sprawie, natomiast nieruchomość położona pod adresem wskazanym jako adres dla doręczeń jest własnością jego rodziców, z którymi mieszka. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2)). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Ocena zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności ustalone w sprawie, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ocena ta zaś musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, a zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie sposób bowiem przyjąć, że strona, która posiada stałe źródło dochodu, pomimo iż dochód ten w zestawieniu z jej zobowiązaniami jest niewysoki, nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Skarżący bowiem, jak wynika ze zgromadzonego materiału aktowego, nie jest pozbawiony możliwości zarobkowych. Z uzyskiwanych w ten sposób środków pieniężnych po wykonaniu ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego w stosunku do dzieci pozostaje skarżącemu kwota pieniężna pozwalająca na zaoszczędzenie środków na ponoszenie kosztów sądowych. Pamiętać bowiem należy, że wnioskodawca uzyskuje pomoc materialną od członków rodziny, dzięki czemu zmniejszone są koszty jego utrzymania. Z tych przyczyn orzeczono jak w pkt 2. sentencji postanowienia. Natomiast badając sytuację materialną i rodzinną skarżącego z punktu widzenia ustawowych warunków przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych obejmującego zwolnienie od wpisu sądowego od skargi referendarz sądowy stwierdził, że w sprawie zaistniały ustawowe wymogi konieczne dla częściowego zwolnienia strony skarżącej z kosztów sądowych, tj. zwolnienia jej z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie przekraczającej 2.000 zł. Rozstrzygnięcie w tym zakresie znalazło wyraz w pkt 1. sentencji. Skarżący wykazał w sprawie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych, na które składa się na aktualnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wpis sądowy od skargi w kwocie 15.886 zł bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie oraz osób, wobec których ciąży na wnioskodawcy obowiązek alimentacyjny (dzieci). Świadczą o tym, z jednej strony, aktualnie uzyskiwane przez skarżącego dochody oraz uzyskiwanie pomocy materialnej ze strony rodziny i, z drugiej, wysokość świadczenia na utrzymanie jego dzieci. Rozstrzygnięcie zawarte w sentencji postanowienia znajduje podstawę prawną w art. 245 § 1, 3 i 4, art. 246 § 1 pkt 2) oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.