I SA/Wr 140/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 1 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. z/s we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2011, 2012, 2013, 2014 i 2015 r. wraz z odsetkami za zwłokę postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca spółka wniosła o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych wskazując w uzasadnieniu wniosku, że stan posiadanych środków pieniężnych stanowi kwotę 1.250 zł, która jest zajęta przez organ egzekucyjny. Miesięczne koszty spółki wynoszą 3.000 zł, a przychód z jej działalności wyniósł w styczniu 2017 r. 6.000 zł brutto. Z kolei kwota wymagalnych zobowiązań kształtuje się na poziomie 119.838,97 zł. Dalej strona wskazała, że z powodu niewypłacalności wystąpiła do sądu z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. W związku z tym może zaspokajać tylko niektórych wierzycieli. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych wg bilansu za ostatni rok to 4.705,18 zł i wartość straty – 69.615,64 zł. Strona wymieniła dwa rachunki bankowe, których saldo wynosiło na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku kolejno (-)2.200 zł i 1.250 zł, które zostało zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Dodała, że na koszty miesięczne składają się: najem 1.000 zł, opłaty za internet i 1.000 zł z tytułu zaliczki do wspólnoty. Z przedłożonych dokumentów finansowych wynika, że na koniec 2016 r. spółka posiadała kapitał zapasowy w wysokości 119.009,02 zł, zobowiązania krótkoterminowe na kwotę 119.838,97 zł i należności krótkoterminowe – 19.311,27 zł. W kasie i na rachunkach dysponowała kwotą 1.218 zł. Jej przychody netto na koniec poprzedniego roku wyniosły 146.475,28 zł, a do końca lutego 2017 r. – 11.280,86 zł, zaś strata – 10.638,06 zł. Kapitał zapasowy na koniec lutego 2017 r. miał wartość 48.239,37 zł i spółka dysponowała środkami w kasie i na rachunkach w kwocie 35.914,35 zł. W grudniu 2016 r. oraz w styczniu i lutym 2017 r. spółka dokonała dostaw towarów i usług na kwoty odpowiednio 14.764 zł, 6.036 zł i 5.245 zł oraz zakupów związanych z działalnością opodatkowaną o wartości 14.682 zł, 9.155 zł 7.952 zł. Przedłożona została nadto umowa spółki w aktualnym brzmieniu oraz wydruk jednego rachunku bankowego. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że spółka jest w tutejszym Sądzie stroną w dwóch sprawach o sygn. akt I SA/Wr 140-141/17, toczących się równocześnie, a wpisy od skarg w tych sprawach zostały wyznaczone na łączną kwotę 1.000 zł. W ocenie referendarza sądowego, wniosek skarżącej spółki nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą rozpoznania przedmiotowego wniosku jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z brzmieniem tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w przypadku osób prawnych może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwrócić należy uwagę, że stosownie do brzmienia przytoczonej regulacji prawnej, w procedurze o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej (czy jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej) ocena możliwości płatniczych sprowadza się tylko i wyłącznie do ustalenia, czy strona dysponuje środkami wystarczającymi na opłacenie kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Brak tutaj dodatkowych obwarowań, które występują w regulacjach dotyczących przyznania prawa pomocy osobom fizycznym i nakazują uwzględnienie na rzecz wnioskodawcy tych środków, które muszą pozostać do jego dyspozycji na niezbędne utrzymanie własne i rodziny. Pomimo braku takich regulacji w stosunku osób prawnych, w rzeczywistości należy uwzględnić zakres i cel działalności wnioskodawcy, a także wpływ poniesienia kosztów sądowych na płynność finansową i możliwość prowadzenia dalszej działalności. Zaznaczyć też trzeba, że pojęcie "środków" użyte w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie obejmuje wyłącznie środków pieniężnych. Gdyby taki był zamysł ustawodawcy, pojęcie to zostałoby w ten sposób doprecyzowane. Chodzi tutaj zatem zarówno o środki finansowe, jak i majątkowe. Wywieść to należy z treści art. 252 § 1 i art. 255 p.p.s.a. Pierwszy z nich stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, zaś zgodnie z treścią art. 255, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się nadto, że poza stanem posiadania, dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy istotna też jest jego zdolność do zgromadzenia środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie (przykładowo: postanowienia NSA z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II OZ 107/14, publ. LEX nr 1452885, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 1535/13, publ. LEX 1450453 i z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 821/14, publ. LEX nr 1479183). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanego wniosku, zdaniem referendarza sądowego, skarżąca spółka była w stanie zgromadzić środki na opłacenie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że samo złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości nie jest jednoznaczne z brakiem możliwości rozporządzania swoim majątkiem. Spółka może mieć zabezpieczony majątek poprzez ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego, jednak w związku z tym zabezpieczeniem nie może jedynie wykonywać żadnych czynności przekraczających zwykły zarząd, a w szczególności zbywać istotnych składników majątkowych ani też ich obciążać (vide: art. 38 ust. 1, art. 38a ustawy z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze Dz. U. z 2016 r. poz. 2171 ze zm.). Ponoszenia kosztów swego udziału w sprawie należy się spodziewać najpóźniej z dniem wniesienia skargi, która w niniejszej sprawie datowana jest na 10 stycznia 2017 r., zaś wniosek o ogłoszenie upadłości na 19 stycznia 2017 r. Przed tą datą w kasie i na rachunkach, a także w ramach kapitału zapasowego spółka miała wystarczające środki na pokrycie przynajmniej wpisu od skargi, którego opłacenie zapewnia merytoryczne rozpoznanie skargi przez Sąd. Poza tym na koniec lutego 2017 r. strona dysponowała środkami pieniężnymi (w kasie i na rachunkach) w wysokości ponad 35.000 zł. Nie bez znaczenia są też dane wynikające z udostępnionego wydruku rachunku – mianowicie w dniu 22 lutego 2017 r. na rachunek spółki wpłynęła kwota 5.894,79 zł tytułem zwrotu z rachunku zajęcia, a następnie w tym samym dniu dokonano przelewu kwoty 6.400 zł na rachunek K. B. (w spółce jedynym udziałowcem i jednocześnie prezesem zarządu jest M. B.). Już powyższe dane wskazują, ze spółka była w stanie zgromadzić środki na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, nawet przy uwzględnieniu konieczności ich ponoszenia jednocześnie w dwóch sprawach. Ponadto strona ma możliwość ich pozyskania z kapitału zapasowego i z dopłat udziałowców. Odnośnie kapitału zapasowego, który zgodnie z bilansem sporządzonym na dzień 28 lutego 2017 r. wynosił ponad 48.000 zł, wypada przytoczyć pogląd tutejszego Sądu wyrażony m.in. w sprawie I SA/Wr 915/16, w postanowieniu z dnia 7 listopada 2016 r. (publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W orzeczeniu tym WSA we Wrocławiu zwrócił uwagę, że kapitał zapasowy jest tworzony na pokrycie ewentualnych strat. Powstaje przede wszystkim z nadwyżki ceny sprzedaży nad wartością nominalną akcji (w spółce akcyjnej) lub przez zatrzymywanie przez spółkę część zysku netto. Na podstawie art. 396 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.) jego utworzenie jest obowiązkowe jedynie w spółkach akcyjnych. Zgodnie z art. 396 k.s.h. na pokrycie straty należy utworzyć kapitał zapasowy, do którego przelewa się co najmniej 8% zysku za dany rok obrotowy, dopóki kapitał ten nie osiągnie co najmniej jednej trzeciej kapitału zakładowego (§ 1). Do kapitału zapasowego należy przelewać nadwyżki, osiągnięte przy emisji akcji powyżej ich wartości nominalnej, a pozostałe – po pokryciu kosztów emisji akcji (§ 2). Do kapitału zapasowego wpływają również dopłaty, które uiszczają akcjonariusze w zamian za przyznanie szczególnych uprawnień ich dotychczasowym akcjom, o ile te dopłaty nie będą użyte na wyrównanie nadzwyczajnych odpisów lub strat (§ 3). Statut może przewidywać tworzenie innych kapitałów na pokrycie szczególnych strat lub wydatków [kapitały rezerwowe] (§ 4). O użyciu kapitału zapasowego i rezerwowego rozstrzyga walne zgromadzenie; jednakże części kapitału zapasowego w wysokości jednej trzeciej kapitału zakładowego można użyć jedynie na pokrycie straty wykazanej w sprawozdaniu finansowym (§ 5). Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz osobowe, a więc także skarżąca, nie mają obowiązku tworzenia funduszy zapasowych i rezerwowych. Często jednak tworzą je dobrowolnie. W przeciwieństwie do spółki akcyjnej, pozostałe spółki nie są ograniczone co do sposobu wykorzystania kapitału zapasowego. Nie istnieje bowiem dotyczący ich przepis, analogiczny do ww. art. 396 § 5 k.s.h. (zob. np. Kidyba Andrzej, Komentarz aktualizowany do art. 1-300 Kodeksu spółek handlowych, opubl.: LEX/el. 2016, art. 154; Kidyba Andrzej, Komentarz aktualizowany do art. 301-633 Kodeksu spółek handlowych Komentarz aktualizowany do art. 301-633 Kodeksu spółek handlowych, publ.: LEX/el. 2016, art. 396; Prezentacja kapitałów (funduszy) własnych w bilansie wg załącznika nr 1 do ustawy o rachunkowości – Zeszyty Metodyczne Rachunkowości; Rutkowski A., Zarządzanie finansami, PWE, 2003 s. 46-47). Powyższe wskazuje zatem, że kapitał zapasowy powinny więc tworzyć realne środki finansowe. Strona może podnosić, że pozyskanie środków pieniężnych z tego źródła wymagałoby znacznego czasu. Należy jednak powtórzyć, iż ponoszenia kosztów swego udziału w sprawie wszczętej wniesieniem skargi należy się spodziewać najpóźniej z dniem jej wniesienia. Ponadto spółka może pozyskać środki w sposób przewidziany w art. 177 k.s.h. Stosownie do treści tego przepisu, umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. W doktrynie wskazuje się, że dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Ze względu na to, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, przyjąć należy, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2012 sygn. akt II FZ 799/11). W przypadku strony skarżącej, dopłaty zostały przewidziane w umowie spółki, która w § 11 stanowi, że wspólnicy mogą być zobowiązani do dokonania w każdym roku obrachunkowym dopłat w wysokości nieprzekraczającej dwukrotnej wartości nominalnej posiadanych udziałów. Wyjaśnić należy, że zwykle najwyższym kosztem sądowym w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest wpis od skargi. W obu sprawach, w których spółka jest stroną, wpis ten wynosi 500 zł. Pozostałe koszty to zazwyczaj opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł za sporządzenie uzasadnienia wyroku (jeżeli skarga zostanie oddalona) i wpis od skargi kasacyjnej będący równowartością połowy wpisu od skargi (jeżeli strona zdecyduje wnieść ten środek zaskarżenia). W oparciu o przedstawione wyżej ustalenia nie ulega wątpliwości, że spółka posiada wystarczające środki na opłacenie tych kosztów. Tak zajęte stanowisko co do przedmiotowego wniosku podyktowane jest wyjątkowym charakterem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa. Jej celem jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, gdyż co do zasady, która została wyrażona w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1189/14, publ. LEX nr 1503696). Mając zatem na uwadze powyższe, w ocenie referendarza sądowego, skarżąca spółka nie wykazała przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W tym stanie rzeczy, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji postanowienia.