I SA/Wr 1403/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz, Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Łoboda, Sędzia WSA Marta Semiczek (sprawozdawca), Protokolant Anna Kruś, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 7 lutego 2008 r. sprawy ze skargi P. H. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ś. Ś. z dnia [...] nr [...], II. zasądza na rzecz skarżącego od Dyrektora Izby Skarbowej we W. kwotę 100 (sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania Pismem z dnia 15.02.2007 r. P. H. wniósł zarzuty na prowadzone wobec przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ś. Ś. postępowanie egzekucyjne dotyczące tytułów wykonawczych o numerach: [...]. Treścią zarzutów uczynił brak doręczenia mu decyzji określających zobowiązania podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2002 r będących podstawą wystawienia w/w tytułów wykonawczych, a także brak doręczenia przed wszczęciem egzekucji upomnienia oraz zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego. Działając w trybie art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zwanej dalej u.p.e.a.) wierzyciel podatkowy - Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ś. Ś. - postanowieniem z dnia [...] sygn. [...] uznał zarzuty za bezzasadne. Wskazał że przesyłka zawierająca decyzje wymiarowe z dnia [...] o numerach [...] doręczona została stronie w sposób przewidziany art. 150 § 1 ustawy - Ordynacja podatkowa (tzw. fikcja doręczenia) w dniu 15.12.2006 r., oraz, iż § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22.11.2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.) wyłącza obowiązek doręczania upomnienia, jeżeli należność pieniężna została określona w orzeczeniu. W zażaleniu na powyższe postanowienie P. H. ponownie wskazał, iż wskutek nie otrzymania decyzji wymiarowych nie wiedział nic o istnieniu zobowiązań podatkowych z roku 2002, co tym samym jego zdaniem obligowało organ podatkowy do zastosowania wobec niego instytucji upomnienia -art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Brak tegoż upomnienia - stwierdziła strona - wyklucza możliwość prowadzenia egzekucji administracyjnej. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Wywodził, że zgodnie z generalną zasadą wynikającą z art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej pisma osobom fizycznym doręcza się w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Natomiast art. 149 Ordynacji podatkowej stanowi, iż w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Kolejnym rodzajem doręczenia możliwym i właściwym w sytuacjach niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany powyżej - czyli w art. 148 § 1 i art. 149, jest określone w art. 150 Ordynacji podatkowej zgodnie z którym w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub art. 149 poczta przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej, zawiadamiając o tym dwukrotnie jego adresata. Powtórne zawiadomienie następuje w razie niepodjęcia pisma w terminie 7 dni. § 2 przepisu stanowi, iż zawiadomienie o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia 14 dniowego okresu, a pismo pozostawia się w aktach sprawy. Taki tryb doręczenia decyzji wymiarowych zastosowano- w ocenie Dyrektora Izby. Organ odwoławczy podkreślił, iż zdaje sobie sprawę z faktu, że przedstawiony sposób doręczenia nie doprowadził w konsekwencji do fizycznego odbioru korespondencji przez jej adresata i zapoznania się z jej treścią niemniej doręczenie takie wywiera wszelkie skutki prawne- łącznie z możliwością przymusowego egzekwowania zobowiązań. Wskazując natomiast na treść § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22.11.2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.) Dyrektor Izby Skarbowej wywodził, że postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia, w przypadku gdy należność pieniężna została określona w orzeczeniu. Ze względu na fakt, że orzeczeniami takimi w przedmiotowej sprawie były decyzje wymiarowe z dnia [...] o sygn. [...], a ich skuteczne doręczenie - jak wykazano - nastąpiło w dniu 15.12.2006 r. okoliczność ta wypełniła znamiona § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów, a tym samym wyłączyła obowiązek doręczenia stronie upomnienia przez podjęciem wobec niej czynności egzekucyjnych. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu oraz pismach z 15.02.2007 r. i 08.05.2007 r. wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz zwolnienia spod egzekucji konta bankowego i uchylenie tytułów wykonawczych Dyrektor Izby Skarbowej we W. wyjaśnił, że zgodnie z art. 34 § 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego, dopiero po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu. Wynika z powyższego, iż kwestia kontynuacji i dalszego sposobu prowadzenia egzekucji m.in. co do zastosowanych środków egzekucyjnych wydane zostanie stosowne postanowienie organu egzekucyjnego, który odniesie się do leżących w jego gestii żądań strony. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podatnik wskazując na okoliczności powstania zobowiązań w zakresie podatku od towarów i usług za lata 2001 - 2005 zarzucił, iż tytuły wykonawcze obejmujące zobowiązania z roku 2002 wystawione zostały przez wierzyciela, bez jakiejkolwiek jego wiedzy o istnieniu tychże zobowiązań, czego skutkiem stało się bezpodstawne i wywołujące nieodwracalne konsekwencje moralne zajęcie konta bankowego przez organ egzekucyjny. Wywodził, iż celem postępowania egzekucyjnego - stosownie do art. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji -jest przymuszenie do określonego zachowania dłużnika, który uchyla się od wykonania zobowiązań podatkowych. Skarżący zarzucił, iż w jego przypadku nie miało to miejsca, czego przykładem jest choćby jego zachowanie w stosunku do pozostałych należności dotyczących lat 2001 (spłata zadłużenia), 2003-2005 (spłata w systemie ratalnym). Podatnik podkreślił, iż organ podatkowy winien dążyć do dobrowolnego wykonania przez podatników zobowiązań podatkowych, a nadto poszukiwać najmniej uciążliwych środków egzekucyjnych. Zarzucił, iż w sprawie naruszono również zasadę szybkości postępowania poprzez co miesięczne przedłużanie terminu jego zakończenia art. 125 Ordynacji podatkowej), a także zasadę wyjaśniania zasadności przesłanek, którymi kierował się organ podatkowy przy załatwieniu sprawy. Poprzez brak upomnienia naruszono zdaniem strony art. 27 § 3 u.p.e.a. Pan P. H. zarzucił, iż organy podatkowe nie wyjaśniły przy tym, dlaczego w tym konkretnym przypadku zobligowane były zastosować i zastosowano § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów -czym naruszono art. 124 Kpa. Podkreślił, iż zastosowanie danej normy jak i przepisów wykonawczych musi mieć uzasadnienie faktyczne jak i prawne w danej sprawie. Skarżący zarzucił ponadto wadliwe obliczenie terminów, od których rozpoczął się bieg wymagalności zobowiązania podatkowego oraz odsetek za zwłokę. Zaznaczył, iż nie zależnie od sposobu doręczenia decyzji, organ podatkowy jest nią związany od chwili wydania. Przyjmując za datę doręczenia decyzji dzień 18.12.2006 r. skarżący podniósł, iż sporządzenie tytułów wykonawczych w dniu 03.01.2007r. uniemożliwiło mu ewentualną wpłatę należności lub złożenie odwołania w ostatnim dniu 14 dniowego terminu, gdyż dokonanie tych czynności za pośrednictwem poczty wykluczało wiedzę o nich organu podatkowego właśnie w dniu 03.01.2007 r. Naruszyło to zdaniem strony art. 130 i art. 170 Kpa. Pan P. H. zarzucił nadto naruszenie w sprawie zasady dwuinstancyjności, poprzez - jak stwierdził - ograniczenie się organu II instancji do powielenia argumentacji rozstrzygnięcia zaskarżonego, bez uzasadnienia natomiast podstaw działania własnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest zasadna, jakkolwiek z innych powodów niż w niej podniesione. Na wstępie należy podkreślić, iż zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145-150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – w skrócie upsa. Powyższe oznacza, że zaskarżony akt administracyjny może zostać wzruszony przez sąd tylko wówczas, gdy narusza prawo w sposób określony w powołanej ustawie; w przeciwnym razie skarga podlega oddaleniu. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) upsa. Należy również podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 upsa, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że decyzja będąca przedmiotem skargi narusza prawo, jakkolwiek z innych przyczyn niż podane w skardze. Zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie wdane zostało na podstawie art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz.U. 2002 nr 110 poz. 968 z późn. zm.) zwanej dalej ustawą egzekucyjną.. Odnosi się ono – co przyznaje Dyrektor Izby Skarbowej – jedynie do części podniesionych przez zobowiązanego zarzutów- to jest dotyczących braku doręczenia decyzji i upomnienia. Postanowienie w I instancji zostało wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ś. Ś., który działa w sprawie także jako organ egzekucyjny. W orzecznictwie jak i komentarzach do ustawy postępowanie egzekucyjne w administracji wskazywano wielokrotnie, że w przypadku gdy wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ta sama jednostka organizacyjna, postanowienie z art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej jest bezprzedmiotowe (np. R. Hauser, Z. Leoński Egzekucja Administracyjna, Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Wydawnictwo Prawnicze Warszawa 1995 r., str. 65). Mimo to w praktyce organy egzekucyjne, czego przykładem jest rozpoznawana sprawa, zwracały się do będących tą samą jednostką organizacyjną wierzycieli, o stanowisko w przedmiocie zgłoszonych przez stronę zarzutów. Przyznać należy, że znajdowało to oparcie także w niektórych orzeczeniach sądów administracyjnych. Kres wątpliwościom w zakresie stosowania art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w sytuacji tożsamości organizacyjnej wierzyciela i organu egzekucyjnego kładzie uchwała NSA z dnia 25 czerwca 2007 r. (sygn. I FPS 4/06), w której Sąd ten zajął stanowisko, że :"Wydanie postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, o których mowa w art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.), w przypadku gdy wierzycielem jest Skarb Państwa, reprezentowany przez kierownika statio fisci – naczelnika urzędu skarbowego, który jednocześnie jest organem egzekucyjnym, należy uznać za bezprzedmiotowe". Bezprzedmiotowe jest zatem kierowanie wniosku przez organ egzekucyjny do takiego wierzyciela o zajęcie stanowiska w trybie art. 34 § 1 ustawy. Wobec tego – także w niniejszej sprawie – wydawanie postanowienia w przedmiocie stanowiska wierzyciela było bezprzedmiotowe, a organ egzekucyjny -działając na podstawie art.17 i art. 34 § 4 ustawy egzekucyjnej - winien wydać postanowienie w sprawie zarzutów, ustosunkowując się do wszystkich zarzutów podniesionych przez zobowiązanego- w tym dotyczących stosowanych środków egzekucyjnych, czego w zaskarżonym postanowieniu nie uczynił. Dopiero takie postanowienia – jako wydane we właściwym trybie i rozstrzygające o całości przedmiotu sporu- podlegać będą mogły ocenie sądu administracyjnego co do zgodności z przepisami prawa materialnego. Reasumując, na skutek naruszenia przepisów o postępowaniu w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy organy wydały orzeczenia niezgodne z prawem. Zaistniały, zatem przesłanki wymienione w art. 145 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzasadniające usunięcie zaskarżonych postanowień z obrotu prawnego. Uwzględnienie skargi zobowiązuje Wojewódzki Sąd Administracyjny do zasądzenia na rzecz skarżących kosztów postępowania (art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). W tej sprawie poniesione przez skarżących koszty odpowiadały wysokości wpisu od skargi.