I SA/Wr 1406/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 26 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2005 r. postanawia 1. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnić ją od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w części przekraczającej 500 (słownie: pięćset 00/100) złotych, 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. Z. W., reprezentowany przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu przez doradcę podatkowego, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że po pożarze z dnia 3 grudnia 2007 r., w którym ucierpiał on i siedziba jego działalności gospodarczej, do pracy wrócił w dniu 22 lutego 2011r. w ograniczonym w związku ze stanem zdrowia zakresie, kontynuuje leczenie i w rezultacie nie jest w stanie ponosić oprócz kosztów leczenia ratującego zdrowie i życie innych dodatkowych wydatków. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca wskazał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i dwoma studiującymi, nie pracującymi synami, wraz żoną jest właścicielem mieszkania o powierzchni 140 m², w którego księdze wieczystej wpisana została hipoteka na rzecz banku tytułem zabezpieczenia kredytu mieszkaniowego na kwotę 460.000 zł oraz na rzecz Urzędu Skarbowego w T. na kwotę 380.000 zł. Jako dochód swojego gospodarstwa domowego wskazał skarżący wynagrodzenie swojej żony w kwocie 2.900 zł oraz swój dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 1.100 zł Nadto oświadczył Z. W., że na skutek pożaru za rok 2008 w prowadzonej działalności gospodarczej poniósł stratę, w roku 2009 uzyskał dochód w kwocie 17.500 zł z tytułu zasiłku chorobowego, natomiast w roku 2010 nie osiągnął żadnego dochodu, stracił prawo do zasiłku chorobowego i zawiesił działalność. Z dokumentów dołączonych do wniosku oraz przesłanych na wezwanie wynika, ponad wcześniej wskazane przez wnioskodawcę fakty, że w roku 2010 uzyskał on dochód brutto w łącznej kwocie 2.978,38 zł; w tym samym czasie jego żona uzyskała dochód w kwocie 79.543,95 zł. W maju, czerwcu i lipcu 2011 r. skarżący dokonał dostawy towarów i świadczył usługi o wartości odpowiednio 34.400 zł, 72.600 zł i 55.200 zł. Średnie miesięczne wydatki swojego gospodarstwa domowego skarżący określił w kwocie 7.450,77 zł, w której uwzględnił m. in. ratę spłaty kredytu hipotecznego w kwocie 3.549,42 zł, powiązane z zaciągniętym kredytem hipotecznym składki z polisy ubezpieczeniowej swojej i swojej żony w łącznej kwocie 486,45 zł oraz ich mieszkania w kwocie 223,33 zł, wydatki na leki w kwocie 586 zł, a także spłatę zadłużenia w banku w kwocie 1.500 zł. Z przesłanych historii rachunków bankowych wnioskodawcy oraz jego żony wynika, że oprócz zadeklarowanego we wniosku dochodu w kwocie ok. 2.900 zł (netto) żona skarżącego uzyskuje również okresowo (np. kwartalnie) dodatkowe dochody między innymi z tytułu "dodatku kontrolerskiego". Należność z tego tytułu za II kwartał roku 2011 została wypłacona w dniu 23 grudnia 2010 r. w kwocie 2.451,75 zł. Z urzędu wskazać trzeba, że postanowieniem z dnia 17 stycznia 2011 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej 500 zł, która wpłynęła na rachunek bankowy Sądu w dniu 26 stycznia 2011 r., zarządzeniem z dnia 30 sierpnia 2011 r. Zastępca Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wyznaczył w sprawie wpis sądowy od skargi kasacyjnej w kwocie 1.937 zł, natomiast w dniu 22 czerwca 2011 r. skarżący uiścił kwotę 100 zł tytułem opłaty kancelaryjnej za wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku Sądu z dnia 21 czerwca 2011 r. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 2 pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć również wniosek, iż zwolnienie od ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych, natomiast instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Przykładowo, do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia. Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy jak i stan faktyczny sprawy, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że w przypadku strony skarżącej zaistniały ustawowe przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, określone w art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez zwolnienie jej od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w części przekraczającej kwotę 500 zł. Skarżący wykazał w sprawie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych, na które składa się na aktualnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wpis sądowy od skargi kasacyjnej, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i swojej rodziny. Świadczą o tym, z jednej strony, wysokość dochodów skarżącego i jego żony w roku 2010 i obecnie, aktualnie uzyskiwane przez nich dochody oraz zdolność do spłacania w ratach kredytu hipotecznego i innych zobowiązań cywilnoprawnych gospodarstwa domowego wnioskodawcy, z drugiej strony natomiast kwota miesięcznych wydatków na konieczne utrzymanie jego gospodarstwa domowego, sytuacja życiowa, jego stan zdrowia oraz brak zdolności kredytowej. Określając kwotę wpisu sądowego, którą skarżący jest w stanie uiścić bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny, referendarz sądowy wziął pod uwagę kwotę dodatkowego wynagrodzenia uzyskiwanego przez żonę skarżącego oraz uiszczenie przez skarżącego w sprawie opłat sądowych w łącznej kwocie 600 zł. Końcowo należy stwierdzić, iż w niniejszej sprawie odmowa przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie wnioskowanym nie stanowi ograniczenia konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Konieczność ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, choćby częściowo, sprzyja bowiem rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. Dla tej przyczyny strony powinny w miarę możliwości uczestniczyć w kosztach postępowania. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 § 3 i § 4, art. 246 § 1 pkt 2) i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.