I SA/Wr 1413/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku A.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi U. O.-M. i A. M. - spadkobiercy J.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych J. M. i U. O.-M. za rok 2000 postanawia: odmówić A. M. przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 6.670 zł A. M. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym w związku z jego obecną sytuacją finansową, na którą wpływ ma strata poniesiona w roku 2010 w prowadzonej działalności gospodarczej, wymagającej ponoszenia kosztu zatrudnienia siedmiu pracowników w łącznej kwocie 23.000 zł miesięcznie. Nadto wnioskodawca oświadczył, że ani on, ani jego żona nie posiada innego majątku ruchomego, rachunków i lokat bankowych, w tym dewizowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną oraz dwojgiem nieletnich dzieci i jest właścicielem domu o powierzchni 140 m², mieszkania o powierzchni 34 m² oraz innej nieruchomości o powierzchni 200 m². W rubryce dochody wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym podał skarżący osiągany przez siebie i swoją żonę dochód z działalności gospodarczej w łącznej kwocie 6.500 zł (brutto) miesięcznie. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przesłał dokumenty, z których ponad oświadczone wcześniej fakty wynika, że średni koszt miesięcznego utrzymania jego gospodarstwa domowego to kwota ok. 6.525 zł, do której skarżący zaliczył między innymi miesięczne raty kredytów w łącznej kwocie 2.800 zł. Jeden z kredytów został zaciągnięty przez skarżącego "na cele dowolne." W roku 2009 A.M. oraz jego żona uzyskali z prowadzonej w ramach spółki jawnej działalności gospodarczej przychód w kwocie po 1.477.005,30 zł obciążony kosztami jego uzyskania w kwocie po 1.437.993,11 zł. Z przedłożonych deklaracji dla podatku towarów i usług (VAT-7) za listopad i grudzień 2010 r. oraz styczeń 2011 r. wynika, że w tym okresie prowadzona przez skarżącego oraz jego żonę spółka jawna dokonała dostawy towarów oraz świadczyła usługi o wartości odpowiednio 491.691 zł, 422.320 zł oraz 266.475 zł, nabywając w tym samym czasie towary i usługi o wartości odpowiednio 261.779 zł, 287.444 zł i 263.011 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Ocena zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności ustalone w sprawie, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ocena ta zaś musi uwzględniać poziom życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, a zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilno- i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Nie sposób bowiem przyjąć, że strona, która posiada stałe źródło dochodu, w wysokości wynikającej z oświadczeń strony oraz przesłanych przez nią fotokopii dokumentów (deklaracji i zeznań podatkowych), nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, na które na aktualnym etapie postępowania składa się wpis sądowy od skargi w kwocie 6.670 zł. W sprawie nie może mieć znaczenia oświadczony przez wnioskodawcę ujemny wynik jego działalności gospodarczej oraz działalności gospodarczej jego żony w ostatnim okresie bilansowym, gdyż uczestniczenie w obrocie gospodarczym nie zakłada uzyskiwania dodatniego wyniku finansowego w każdym roku czy okresie bilansowym. Istotne jest także dalsze prowadzenie przez stronę skarżącą działalności gospodarczej bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty sądowe związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym, które znajdują przełożenie na konkretne kwoty pieniężne, proporcjonalne do rozmiarów prowadzonej działalności. Brak takiego zabezpieczenia wynikający z autonomicznej decyzji skarżącego w zakresie planowania wydatków nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jego indywidualnego interesu prawnego. Jednocześnie winno się zaznaczyć, że niedopuszczalne jest przenoszenie na budżet państwa, a w konsekwencji na wszystkich jego obywateli (podatników), ciężaru negatywnych skutków (niemożności opłacania kosztów sądowych w sprawach dotyczących prywatnego interesu prawnego skarżącego) samodzielnie podjętej decyzji o dalszym prowadzeniu działalności gospodarczej, przynoszącej straty. Dodatkowo odnotować trzeba, że wśród wydatków na miesięcznie utrzymanie swojego gospodarstwa domowego zaliczył skarżący kwotę 2.800 zł rat spłaty kredytu. Oznacza to, że skarżący dobrowolnie wykonuje ciążące na nim zobowiązania cywilnoprawne i stawia je przed należnościami publicznoprawnymi, w tym należnością z tytułu wpisu sądowego od skargi w sprawie. Taki stan powoduje, że nie można przyjąć – za twierdzeniem skarżącego, że nie jest on w stanie ponosić w sprawie pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wlicza on bowiem do tych kosztów wydatki na "cele dowolne", których nie sposób zakwalifikować do kategorii "kosztów koniecznego utrzymania" skarżącego i jego rodziny. W ten sposób referendarz sądowy ustalił, iż skarżący A. M. dysponuje środkami pieniężnymi umożliwiającymi mu ponoszenie kosztów sądowych w sprawie obok pokrywania kosztów utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.