I SA/Wr 1414/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Wydziału I: Sędzia NSA Henryka Łysikowska po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do czerwca 2007 r. postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w części przewyższającej kwotę 500 (słownie: pięćset) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący, wraz ze skargą kasacyjną, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając, że od [...] marca 2012 r. jest bezrobotny z zasiłkiem w wysokości 480 zł, przyznanym na okres 6 miesięcy. Posiada zobowiązania finansowe wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Funduszu Inwestycyjnego, które zostały rozłożone na raty wynoszące miesięcznie łącznie 760,86 zł. Ponosi koszty utrzymania w wysokości 565 zł. Wnioskodawca wskazał, że obecnie znajduje się w separacji z żoną, zajmuje się ich [...]-letnią córką, na utrzymanie której przeznacza 500 zł miesięcznie. Ponadto opiekuje się matką chorującą na [...]. Łącznie koszty jego miesięcznych wydatków wynoszą 1.825,86 zł, w związku z czym zmuszony jest pożyczać pieniądze od rodziny i znajomych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Matka skarżącego uzyskuje emeryturę w kwocie netto 1.900 zł. Do wniosku załączone zostały kopie dokumentów potwierdzające wskazane wyżej zobowiązania i wysokość rat, kopia decyzji o uznaniu wnioskodawcy jako bezrobotnego z dniem [...] marca 2012 r. , dokument stwierdzający chorobę matki wnioskodawcy oraz skrócony akt urodzenia córki na potwierdzenie obowiązku alimentacyjnego. Akta sprawy zawierają ponadto dokumenty przedłożone celem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 10 sierpnia 2011 r., mianowicie historię rachunku bankowego, zaświadczenie, iż skarżący nie składał zeznania o uzyskanych dochodach za 2010 r. Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2012 r. Referendarz sądowy przyznał prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia od wpisu od skargi kasacyjnej w części przewyższającej kwotę 500 zł, a w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący podniósł, że w takim samym zakresie został zwolniony od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, gdy uzyskiwał dochody ze stosunku pracy. Natomiast obecnie znajduje się z znacznie gorszej sytuacji materialnej. Zdaniem wnioskodawcy, przedstawiony przez niego stan faktyczny nie budzi wątpliwości, gdyż wszelkie przedłożone dokumenty są rzetelne, a utrata możliwości zarobkowych jest aktualnie niewątpliwa. Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2012 r., poz. 270 – dalej: p.p.s.a.), to jest zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków przez rodzinę skarżącego oraz wydruku z rachunku bankowego z miesiące luty, marzec i kwiecień 2012 r., nadesłany został wydruk rachunku od [...] lutego do [...] maja 2012 r. Jednocześnie pełnomocnik skarżącego wniósł o rozpoznanie wniosku na podstawie danych zawartych w aktach sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W świetle powyższego, Sąd mając na uwadze zebrany materiał dowodowy ponownie rozpoznał wniosek strony o przyznanie prawa pomocy. Stosownie do art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwrócić należy uwagę, że powyższa regulacja stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Co za tym idzie, przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych wyżej przepisach. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej – formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, "Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, "Polski model sądownictwa administracyjnego", Oficyna Wydawnicza VERBA s.c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Tymczasem całokształt okoliczności przedstawionych przez skarżącego rodzi zastrzeżenia co do ich wiarygodności. W istocie udowodnione zostało, iż wnioskodawca jest obecnie bezrobotny z prawem do zasiłku, ma córkę ur. w [...] r. i spłaca w ratach zadłużenia wobec ZUS oraz Funduszu Inwestycyjnego. Skarżący udowodnił też, że jego matka poważnie choruje. Należy jednak zauważyć, że zgodnie ze złożonym oświadczeniem, jedynymi dochodami w jego gospodarstwie domowym jest zasiłek w kwocie 480 zł i emerytura matki wynosząca netto 1.900 zł – łącznie 2.380 zł. Z tej kwoty pokrywane są wydatki na utrzymanie skarżącego i matki, raty zobowiązań oraz 500 zł na utrzymanie córki. Zgodnie z wyliczeniami Sądu, wydatki miesięczne tylko skarżącego wynoszą łącznie 2.147,08 zł. Z przestawionych okoliczności faktycznych nie wynika natomiast, aby zalegał z jakimikolwiek płatnościami. Wobec tego, miesięcznie na utrzymanie i leczenie matki chorej na [...] pozostaje około 230 zł, a więc kwota, która nie może być uznana za wiarygodną. Dodać trzeba, że skarżący, wzywany dwukrotnie do przedłożenia zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków jego rodziny, nie podał struktury kosztów utrzymania i leczenia matki pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Ponadto, w ocenie Sądu, nie jest też możliwe, aby przy aktualnych cenach żywności, wnioskodawca był w stanie ograniczyć się do kwoty 100 zł na wyżywienie, które –zgodnie z oświadczeniem – sprowadza się jedynie do obiadów. Zauważyć przy tym trzeba, że jednocześnie taką samą kwotę wydatkuje przykładowo na telefon. Skarżący wprawdzie wskazał, że zmuszony jest pożyczać od rodziny i znajomych. Ujawnione są również na wydruku z rachunku bankowego operacje wpłat 200-500 zł. Jednakże po pierwsze, ostatnia taka wpłata miała [...] maja 2012 r. Po drugie, trudno dać wiarę, aby wnioskodawca co miesiąc zaciągał pożyczki, skoro wysokość dochodów, które zostały zdeklarowane, nie jest wystarczająca na pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem własnym i matki oraz jej leczeniem, a co dopiero na zwrot pożyczek. Reasumując: nie można uznać za wiarygodne, że zasiłek dla bezrobotnych i emerytura matki stanowią jedyny dochód budżetu domowego skarżącego. Wynika to ze struktury miesięcznych wydatków skarżącego, którym nie można dać wiary z uwagi na wysokość przynajmniej niektórych z nich. Zdaniem Sądu, zestawienie tychże wydatków zostało dostosowane do wysokości dochodów, które wnioskodawca jest w stanie udokumentować. Przy czym – co wymaga powtórzenia – zupełnie zostały pominięte tutaj koszty utrzymania i leczenia matki, które w ocenie Sądu powinny pochłaniać co najmniej większą część jej emerytury. Wskazać trzeba, że w niniejszej sprawie wnioskodawca wnosił już o przyznanie prawa pomocy na etapie skargi, przedstawiając tożsame okoliczności, poza faktem, że obecnie (od [...] marca 2012 r.) jest bezrobotny z prawem do zasiłku. Wcześniej jego wynagrodzenie brutto wynosiło 1.386 zł. Przedstawione wyżej uwagi i zastrzeżenia były już zaakcentowane przez Referendarza sądowego w postanowieniu z dnia 17 października 2011 r., a następnie w postanowieniu 16 kwietnia 2012 r. Mimo to skarżący nie podjął wyjaśnień, które usunęłyby wskazane wątpliwości. Nie uczynił tego w sprzeciwie ani w wyniku wezwania przez Sąd do przedłożenia zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków. W tym stanie rzeczy, nie było podstaw do podjęcia oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Niemniej, Sąd wziął pod uwagę fakt, iż na obecnym etapie postępowania wnioskodawca zobligowany jest do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, którego wartość stanowi połowę wpisu od skargi, wyznaczonego w niniejszej sprawie na 9.884 zł, a więc w kwocie o znacznej wysokości. W związku z tym jako wyznacznik możliwości płatniczych przyjęta została okoliczność, iż w wyniku zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie przewyższającej 500 zł, postanowieniem Referendarza sądowego z 17 października 2011 r., skarżący uiścił kwotę nieobjętą zwolnieniem. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.