I SA/Wr 1420/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 5 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Syndyka Masy Upadłości A S.A. z siedzibą w Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych z tytułu podatku od nieruchomości za okres od listopada 2002 r. do kwietnia 2006 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie wraz ze skargą na wyżej oznaczoną decyzję strona skarżąca, reprezentowana przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu przez radcę prawnego, złożyła formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym określiła jego zakres: zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach tego żądania wywiodła, iż spółka jest w upadłości od roku [...], dotychczas sprzedano znaczną część majątku, ale mimo to stopień zaspokojenia jej wierzycieli w obrębie I kategorii jest bardzo niski. Argumentowała, że przed planowanym ukończeniem postępowania upadłościowego do pokrycia będą znaczące wydatki w zakresie m. in. przekazania dokumentacji pracowniczej na przechowanie do archiwum lub uporządkowania pozostałych pomieszczeń. Podniosła także, iż ostateczny plan podziału pozwoli na spłatę ok. 15% wierzytelności I kategorii, natomiast do regulowania pozostają także podatek od nieruchomości w łącznej kwocie [...] zł. W oświadczeniu o majątku i dochodach Syndyk wskazał, że wysokość kapitału zakładowego spółki wyniosła [...] zł, wartość środków trwałych – [...] zł, spółka w ostatnim roku obrotowym poniosła według bilansu stratę w kwocie [...] zł, natomiast na rachunku bankowym posiada kwotę [...] zł. Poinformował również wnioskodawca, że zagospodarowanie pozostałych zapasów wymagać będzie nakładów na ich utylizację. Z przesłanych na wezwanie dokumentów wynika, że zaległości wnioskodawcy z tytułu podatku od nieruchomości na dzień [...] wyniosły [...] zł, zobowiązania z tytułu ubezpieczenia społecznego – [...] zł, z tytułu dostaw robót i usług – [...] zł, koszty przekazania dokumentacji pracowniczej do archiwum – [...] zł, natomiast koszty obsługi postępowania upadłościowego do dnia [...] – [...] zł. Wartość środków trwałych określił Syndyk na kwotę [...] zł, zapasów materiałowych – na kwotę [...] zł, należności z tytułu sprzedaży - na kwotę [...] zł i sprzedaży wierzytelności w pakietach – na kwotę [...] zł. Z przesłanych zeznań i deklaracji podatkowych wynika, że strona skarżąca w roku [...] poniosła stratę w kwocie [...] zł (przychody w kwocie [...], koszty uzyskania przychodów [...]), natomiast w [...] dokonała transakcji podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług na łączną kwotę odpowiednio [...] zł, [...] zł i [...] zł. Według przesłanego bilansu wnioskodawca w latach [...] poniósł stratę w kwocie odpowiednio [...] zł i [...] zł, natomiast jego aktywa miały wartość odpowiednio [...] zł i [...] zł. W przesłanych wyciągach z rachunku bankowego spółki uwidocznione zostały operacje dotyczące zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne (łączna kwota [...] zł), wpłat na konto komornika sądowego (kwota [...] zł), reprezentującego spółkę radcy prawnego (kwota [...] zł), dokonywania opłat za media oraz innych płatności, w tym dla podmiotów prywatnych (osób fizycznych i prawnych), ale także otrzymywania wpłat i dokonywania przelewów wewnętrznych. W sprawie Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zarządzeniem z dnia [...] wyznaczył wpis sądowy od skargi w kwocie 500 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba lub jednostka ta wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie z uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. W tym kontekście należy stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez Państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach "nadzwyczajnych". Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Wskazać należy także, iż użyte w przytoczonym przepisie pojęcie "środki" ma znaczenie szersze aniżeli środki finansowe lub wolne pieniądze na koncie, brak których wykazała strona skarżąca, co z kolei miało uzasadniać jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Pod pojęciem środków w znaczeniu art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozumieć wszelkie aktywa strony, w tym także posiadane rezerwy. Treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. wykazanie, że wnioskodawca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie referendarza sądowego będąca wynikiem zdarzeń z lat poprzednich, sytuacja majątkowa spółki, aczkolwiek niełatwa, nie pozwala na przyjęcie, iż uzasadnia ona uwzględnienie jej wniosku. W sprawie nie może mieć decydującego znaczenia ujemny wynik działalności gospodarczej spółki w ostatnim okresie rozliczeniowym, jako że uczestniczenie w obrocie gospodarczym nie zakłada uzyskiwania dodatniego wyniku finansowego w każdym roku. Istotne jest także dalsze prowadzenie przez stronę skarżącą działalności gospodarczej podlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, posiadanie przez stronę rezerw w formie majątku i wierzytelności, ale i kwot pieniężnych (wynikających z formularza wniosku oraz z faktu dokonywania operacji na rachunku bankowym), których wartość przewyższa określony w sprawie wpis od skargi, będący na obecnym etapie postępowania przed sądem administracyjnym jedynym kosztem sądowym obciążającym stronę. W sprawie ze skargi Syndyka Masy Upadłości, który w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy powołuje trudności finansowe, uwzględnienia wymaga art. 232 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm.), stosownie do którego, w razie potrzeby, sędzia komisarz zwołuje zgromadzenie wierzycieli w przedmiocie podjęcia uchwały co do wpłacenia przez wierzycieli zaliczki na koszty postępowania albo zobowiąże wierzycieli mających największe wierzytelności, których łączna wysokość wynosi co najmniej 30% ogólnej sumy wierzytelności przypadających wierzycielom uprawnionym do uczestniczenia w zgromadzeniu, do złożenia zaliczki na koszty postępowania. Natomiast stosownie do art. 230 ust. 1 tej samej ustawy do kosztów postępowania upadłościowego zalicza się opłaty sądowe oraz wydatki niezbędne dla osiągnięcia celu postępowania. Do kategorii wydatków, o których mowa w powołanych przepisach Prawa upadłościowego i naprawczego, należą również opłaty sądowe ponoszone w postępowaniach wynikających z prowadzonej przez stronę skarżącą działalności gospodarczej, w tym postępowania sądowo-administracyjnego w sprawie umorzenia zaległości podatkowych. W przedmiotowej sprawie strona skarżąca wprawdzie powołała się na swoją trudną sytuację materialną, ale nie oświadczyła się w przedmiocie podjęcia działania w celu uzyskania środków finansowych na pokrycie "kosztów postępowania upadłościowego". W rezultacie, uzasadnionym jest – zdaniem referendarza sądowego – twierdzenie, iż skarżący nie podjął próby uzyskania koniecznych w jego sytuacji materialnej środków finansowych, stosownie do możliwości ich pozyskania na podstawie obowiązujących obecnie przepisów prawa. Pominięcie tej okoliczności przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku powodowałoby uznanie prawa skarżącego Syndyka do zwolnienia z kosztów sądowych w sytuacji, w której nie podjął on prób uzyskania od wierzycieli masy upadłości spółki kwot wymaganych do pokrycia kosztów postępowania upadłościowego, co z kolei pozwoliłoby na zadysponowanie wpływających do masy środków, celem zapłaty kosztów sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Kolejno, na podkreślenie zasługuje fakt, iż kwota wpisu od skargi – w rezultacie wydania zarządzenia z dnia [...] - wynosi 500 zł, a więc obowiązku Syndyka Masy Upadłości uiszczenia tej opłaty sądowej nie sposób uznać za ciężar, któremu w okolicznościach sprawy, a w szczególności wobec wynikającego z przedłożonych na wezwanie dokumentów wpływu do masy upadłości kwot pieniężnych, nie byłby w stanie sprostać. Odmowa przyznania stronie prawa pomocy znajduje uzasadnienie także w fakcie, iż koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami. Nie do zaakceptowania jest tym samym sytuacja, w której strona żąda zwolnienia od kosztów sądowych, gdy jednocześnie reguluje inne zobowiązania cywilnoprawne i publicznoprawne. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.