I SA/Wr 1420/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Halina Betta po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi T. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o zabezpieczeniu na majątku i określenia przybliżonej kwoty podatku od towarów i usług do zapłaty za październik, listopad i grudzień 2006 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpatrywanej sprawie, w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez uiszczenie wpisu od skargi w wysokości 500 zł, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie posiada dochodów, poniósł stratę z działalności operacyjnej, spowodowanej załamaniem koniunktury gospodarczej, a ponadto w postępowaniu zabezpieczającym zajęta została kwota zwrotu podatku VAT za marzec 2010 r. w wysokości [...] zł, kwota nadpłaty w podatku dochodowym wynikająca z zeznania za 2009 r. (5.813 zł), kwota 1.200 zł uzyskana ze sprzedaży środków trwałych – samochodów dostawczych, a także został zajęty majątek przez obciążenie go hipoteką. Wnioskujący wskazał, że w wyniku powyższych czynności organu podatkowego i załamania koniunktury gospodarczej nie posiada środków finansowych na opłacenie wpisu od skargi. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, dwiema córkami (ur. w 1993 i 1987 r.) i synem (ur. w 1994 r.). Posiada dom ([...] m2) zabezpieczony hipoteką na rzecz banku i działkę inwestycyjną ([...] ha) na stację demontażu pojazdów. Jako posiadane przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro wnioskujący wymienił samochód dostawczy [...] (rocznik 2001) będący środkiem trwałym w prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto wskazał, iż posiada w leasingu operacyjnym ładowarkę teleskopową JCB. Poza tym nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi, to jest oszczędnościami, czy papierami wartościowymi. Skarżący podniósł również, że z żoną ustanowił rozdzielność majątkową i że jego rodzina nie posiada żadnego majątku. Jako dodatkowe dane o stanie majątkowym skarżący wskazał, że trzy działki inwestycyjne są obciążone hipoteką z tytułu zabezpieczenia kredytów inwestycyjnych, a rodzina utrzymuje się z pożyczek. Jako dochody rodziny wskazał wynagrodzenie córki z umowy o pracę w kwocie 1.350 zł i stratę z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Do wniosku załączone zostały: zestawienie należnego podatku dochodowego za listopad 2010 r., dowody zabezpieczenia wymienionych we wniosku kwot oraz faktury ze sprzedaży środków trwałych (dwóch samochodów dostawczych [...] , rocznik 1996) na łączną kwotę 1.200 zł. Powyższe dokumenty potwierdzają kwoty zabezpieczeń, a nadto wynika z nich, że w 2010 r. do końca listopada wnioskodawca osiągnął z działalności gospodarczej przychód w wysokości [...] zł i poniósł stratę w kwocie 15.064,89 zł. W samym listopadzie przychód wyniósł [...] zł, a strata 5.543,63 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, skarżący przesłał następujące dokumenty: zeznanie podatkowe skarżącego za 2009 r., kopię z księgi przychodów i rozchodów za listopad 2010 r., zestawienie należnego podatku dochodowego za listopad i grudzień 2010 r., zestawienie miesięcznie ponoszonych wydatków przez jego rodzinę, wyciąg z rachunku bankowego związanego z działalnością gospodarczą za wrzesień, październik i listopad 2010 r., odpis z księgi wieczystej, harmonogram spłaty kredytu w SKOK i umowę kredytu inwestycyjnego w PKO BP. Z dokumentów tych wynika, że wnioskodawca w 2009 r. uzyskał przychód w wysokości [...] zł i dochód [...] zł. Za grudzień 2010 r. – zgodnie z wyjaśnieniem – zestawienie jest identyczne ze względu na brak rozliczenia za ten miesiąc. Dane z księgi podatkowej potwierdzają informacje wynikające z pozostałych dokumentów. Wnioskujący wskazał również, że miesięczne wydatki jego rodziny wynoszą łącznie 3.460 zł, w tym: wyżywienie 1.000 zł, gaz 88 zł, chemia gospodarcza 150 zł, woda, ścieki 140 zł, bilet miesięczny córki 100 zł, niezbędna odzież 100 zł, opłaty w szkołach 100 zł, spłata karty kredytowej 500 zł, raty kredytów gotówkowych 111 zł i 1.091 zł (potwierdzona harmonogramem spłat), spłata komputera 180 zł. Na rachunku bankowym dostępne saldo debetowe wynosi [...] zł, spłacane są z niego kredyty i dokonywane wpłaty własne. Z umowy z PKO BP wynika, że wartość kredytu inwestycyjnego, przeznaczonego na adaptację nieruchomości w celu uruchomienia stacji demontażu pojazdów, wynosi [...] zł. Odpisy z księgi wieczystej potwierdzają obciążenie nieruchomości hipoteką umowną zabezpieczającą ww. kredyt oraz hipoteką przymusową, zabezpieczającą przyszłe zobowiązanie w podatku VAT. Skarżący wyjaśnił również, że jego żona nie pracuje, zajmuje się domem i trójką dzieci, nie posiada też żadnych kont bankowych. Źródłem finansowania bieżących wydatków miesięcznych, wymienionych w zestawieniu, jest pożyczka gotówkowa zaciągnięta przez córkę, pożyczka gotówkowa zaciągnięta przez skarżącego w wysokości [...] zł, której rata wynosi miesięcznie 1.091 zł oraz sporadyczne pożyczki od najbliższej rodziny. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. W sprzeciwie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia wskazując, że uregulowanie przez niego opłaty sądowej w wymaganej wysokości odbyłoby się kosztem niezbędnej egzystencji jego rodziny, natomiast ustanowienie doradcy podatkowego - na którego go nie stać - służyć ma prawidłowej obronie praw skarżącego. Wnioskujący podkreślił, że rozpoczęta inwestycja stacji demontażu pojazdów pozwoli mu zatrudnić [...] osób do stałej obsługi klientów - w tym członków rodziny - dlatego też środki na jego utrzymanie pochodzą głównie od bliskiej rodziny jako wkład do realizowanego przedsięwzięcia. Skarżący wskazał również, że argument dotyczący załamania koniunktury gospodarczej dotyczył sytuacji, gdzie ceny giełdowe surowców odzyskiwanych w sklepie hurtowym złomu były tak niskie, że chwilowo nieopłacalnym stał się handel na towarze handlowym i w krótkim czasie cena zakupu przewyższyła możliwą do uzyskania cenę sprzedaży, stąd wynikła strata na działalności operacyjnej. Zdaniem wnioskującego, wysoki przychód nie oznacza zyskowności w branży, która nie pozwala na pokrycie płynności finansowej firmy. Do sprzeciwu strona załączyła: zeznanie roczne za 2010 r. oraz informację o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2010 r., z których wynika, że skarżący w 2010 r. uzyskał przychód w wysokości [...] zł przy kosztach uzyskania przychodów [...] zł, wykazując stratę w wysokości [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd, mając na uwadze zebrany materiał, ponownie rozpoznał zatem wniosek strony o przyznanie prawa pomocy. Stosownie do art. 243 § 1 zd. 1 p.p.s.a. prawo pomocy może zostać przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl natomiast art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z § 2 art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z art. 246 § 1 pkt. 1 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Istotą prawa pomocy w zakresie ustanowienia z urzędu profesjonalnego pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego) jest nieodpłatne korzystanie strony z pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Wskazać należy również, że regulacja zawarta w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199, stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy służyć ma bowiem przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Tak więc, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. Wnioskodawca winien więc wykazać w sposób nie budzący wątpliwości, że zdobycie przez niego środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Należy pamiętać, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, określonych w ustawie. Tym samym, przyznanie prawa pomocy oznacza w istocie obciążenie kosztami postępowania pozostałych podatników. Mając powyższe na uwadze, Sąd nie znalazł podstaw, aby przyznać wnioskodawcy prawo pomocy w żądanym zakresie, gdyż skarżący nie wykazał dostatecznie, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania oraz kosztów związanych ze skorzystaniem z usług doradcy podatkowego. Należy bowiem zauważyć, że prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza przynosi bardzo wysokie przychody (w 2010 r. w wysokości [...] zł). Jednoczesna strata, jaką wykazuje wnioskujący jest jedynie skutkiem ponoszenia znacznych kosztów uzyskania przychodów, nie dowodzi natomiast nierentowności prowadzonej działalności. Wątpliwości Sądu budzą również informacje dotyczące wydatków rodziny i ich źródeł finansowania. Skarżący wskazał, że niezbędne środki na utrzymanie rodziny pochodzą głównie z zaciągniętej przez niego na bieżące wydatki pożyczki, a także z pożyczki gotówkowej zaciągniętej przez jego córkę. Tymczasem spłata rat z tytułu powyższych kredytów wraz ze spłatą karty kredytowej wynosi łącznie 1.702 zł, co stanowi w przybliżeniu połowę wydatków miesięcznych w budżecie domowym wnioskującego. Jednocześnie Sąd stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż jednym ze źródeł finansowania wydatków miesięcznych były "sporadyczne pożyczki od najbliższej rodziny", o których mowa w piśmie z dnia 3 stycznia 2011 r., a których wysokości skarżący nie określił. Przyjmując bowiem, że wnioskodawca nie posiada już środków z wymienionej pożyczki gotówkowej, musiałby regularnie co miesiąc zaciągać dług u rodziny w wysokości około 3.000 zł. Za czysto hipotetyczną – a w rezultacie wątpliwą – uznać należy również argumentację skarżącego o ewentualnym zatrudnieniu członków rodziny w planowanej inwestycji stacji demontażu pojazdów jako rekompensaty/spłaty zaciągniętej pożyczki. W świetle tych wszystkich okoliczności, Sąd uznał, że sytuacja finansowa skarżącego nie wyklucza poniesienia ciężaru uiszczenia wpisu sądowego od skargi oraz kosztów ustanowienia doradcy podatkowego, tym samym skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zdaniem Sądu, okoliczności sprawy, w tym pokrywanie kosztów związanych z eksploatacją nieruchomości i spłatą wysokich kredytów, jak również prowadzenie działalności gospodarczej przynoszącej bardzo wysokie przychody pozwalają na przyjęcie, iż skarżący dysponuje zasobami majątkowymi, pozwalającymi na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.