I SA/Wr 1436/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. od dochodu nieznajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący, po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 607 zł, wniósł o zwolnienie go z tego obowiązku w całości. W obszernym uzasadnieniu wniosku wskazał, że organ podatkowy określił mu zobowiązanie w podatku dochodowym za 2007 r. w wysokości ponad 2.000.000 zł. Określenie tych zobowiązań jest skutkiem rozliczeń z byłymi wspólnikami w związku z wystąpieniem ze spółki cywilnej i spółki z o.o. W wyniku tych rozliczeń doszło do nieporozumień ze wspólnikami, co doprowadziło do sytuacji, że wnioskodawca został pozbawiony wszelkich środków finansowych, które stały się podstawą określenia zobowiązań podatkowych za lata 2008 i 2009. Musiał też zaciągnąć niezbędne pożyczki w 2010 r. (jedna z nich to 648.000 zł), których następnie nie był w stanie spłacić. Sprzedał udziały w spółce z o.o. po bardzo zaniżonej cenie, na spłatę pożyczek, przy czym wszczęto wobec niego postępowania egzekucyjne, generujące koszty egzekucyjne. Wnioskodawca zaznaczył, że jego sytuacja, która została przedstawiona w poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym w niniejszej sprawie i uwzględnionym w całości przez Sąd, nie uległa zmianie. Dodał, że obecnie faktycznie mieszka w K., w mieszkaniu, które nie jest jego własnością. Nie ma jakichkolwiek osób na swoim utrzymaniu – sam pozostaje na utrzymaniu członków swojej rodziny, w szczególności matki, która otrzymuje emeryturę w kwocie 2.300 zł. Wnioskodawca jest nadal bezrobotny bez prawa do zasiłku. Zwrócił uwagę, iż przedłożył w niniejszej sprawie zaświadczenie z banku wraz z wypowiedzeniem umowy rachunku bankowego oraz z zestawieniem operacji za okres od 12 kwietnia 2014 r. do 14 kwietnia 2015 r. Wskazał, że z dokumentów tych wynika, iż w powyższym okresie na rachunku nie było odnotowanych żadnych wpływów. Przedłożył też zaświadczenie z drugiego banku o likwidacji rachunków i dokumenty, z których wynikało, że wnioskodawca nie posiadał i w tym banku żadnych środków pieniężnych. Ponadto wnioskodawca wskazał, że lokal mieszkalny, który zajmuje, był przedmiotem umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie zwrotu zaciągniętej pożyczki. Przewłaszczony został również inny składnik majątkowy stanowiący zabezpieczenie pożyczki. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca zakreślił rubrykę dotyczącą stanu rodzinnego i oświadczył, że nie ma żadnego majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Posiada natomiast wierzytelność, której egzekucja okazała się bezskuteczna. Nie uzyskuje żadnych dochodów – obecnie jest zarejestrowany jako bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Nie otrzymuje żadnych innych świadczeń. Aktualnie nie posiada żadnych zobowiązań z tytułu kredytów leasingów czy alimentów, natomiast ciążą na nim niespłacone pożyczki. Na stałe miesięczne koszty jego utrzymania, na spłatę których wnioskodawca otrzymuje pomoc rodziny, składają się: opłaty czynszowe około 310 zł, media około 100 zł, telefon około 80-100 zł, wyżywienie kupowane samodzielnie 200-300 zł, środki higieny osobistej około 100 zł. Stałych kosztów zakupu lekarstw nie ponosi – "koszty takie konieczne są ewentualnie w przypadku bieżących potrzeb". W wyniku wezwania wnioskodawca oświadczył, że ze względu na sytuację osobistą i majątkową, co wynika z dostarczonych dokumentów, pełnomocnik będący radcą prawnym wyraził zgodę na reprezentowanie skarżącego w niniejszej sprawie bez wynagrodzenia. Wskazał, że nie jest w stanie przedstawić szczegółowego zestawienia wydatków swojej matki, przy czym w załączeniu przedłożył przykładowe (przekazywane w ramach wcześniejszych wniosków o przyznanie prawa pomocy) rachunki potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków zarówno przez skarżącego, jak i matkę. Do wniosku załączone zostały ponadto kopie aktów notarialnych umowy pożyczki i przewłaszczenia na zabezpieczenie nieruchomości oraz umowy przeniesienia na zabezpieczenie praw własności odrębnego lokalu mieszkalnego. W ocenie referendarza sądowego, przedmiotowy wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą prawną jego rozpoznania są przepisy art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.). Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (w części lub w całości), a więc w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przystępując do rozpoznania wniosku, w pierwszej kolejności zaznaczyć trzeba, że w istocie, na podstawie takich samych okoliczności dotychczas Sąd przyznawał wnioskodawcy prawo pomocy w żądanym zakresie w sprawach I SA/Wr 253-254/15 (postanowienie z dnia 6 lipca 2015 r.), również w niniejszej sprawie referendarz sądowy zwolnił od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, postanowieniem z dnia 14 września 2015 r. Powyższe nie może jednak stanowić podstawy do uwzględnienia żądania każdego kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jak wyżej zostało zaznaczone – podstawą prawną są powołane wyżej przepisy ustawy procesowej, a co za tym idzie – to czy wnioskodawca w sposób niebudzący wątpliwości dla referendarza/ Sądu rozpoznającego dany wniosek wykazał, że nie jest w stanie zgromadzić środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie. Tymczasem, zdaniem referendarza, skarżący ograniczył się wyłącznie do dotychczasowych okoliczności, które stały się podstawą uwzględnienia dotychczasowych wniosków i postanowień w tym przedmiocie. Jednocześnie nie udzielił rzetelnej odpowiedzi na wezwanie, które sygnalizowało powstałe wątpliwości, mimo zapewnień o gotowości do przedłożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów. Odnosząc się natomiast do tych danych, które zostały udostępnione, wskazać trzeba, że wnioskodawca podaje, iż jest na utrzymaniu rodziny, a w szczególności matki, która pobiera emeryturę w wysokości 2.300 zł. Na własne utrzymanie wydatkuje około 900 zł. Matce pozostaje 1.400 zł. Skoro natomiast wnioskodawca niezmiennie podkreśla, że jest na jej utrzymaniu, to w takiej sytuacji również sytuacja finansowa matki ma istotne znaczenie dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. Poza tym, skoro podkreślane jest, że kwota 2.300 zł jest przeznaczona na utrzymanie dwóch osób, trudno dać wiarę, że skarżący ani matka nie są w stanie określić jej bieżących wydatków. Z udostępnionych danych wynika natomiast, że matka wydatkuje na czynsz i prąd około 300 zł. Zauważyć przy tym wypada, że dowody opłat za czynsz wystawione są na nazwisko K. E. (matka to Z. S.), zaś skarżący w tej kwestii nie udzielił żadnych wyjaśnień. Dalej – zakładając, że na wyżywienie matka przeznacza tyle samo, co wnioskodawca to jest 300 zł, czy nawet 500 zł i na środki higieny 100 zł (choć w jednoosobowym gospodarstwie domowym jest mało prawdopodobna konieczność wydatkowania takiej kwoty na ten cel), to nadal pozostaje możliwość poczynienia oszczędności na poziomie 500 zł miesięcznie. Obecnie zaś skarżący obowiązany jest do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 607 zł. Zauważyć tutaj również wypada, że postępowanie w niniejszej sprawie toczy się od czerwca 2015 r. (skarga została wniesiona dokładnie 3 czerwca 2015 r.). Wobec powyższego, zdaniem referendarza, jakkolwiek skarżący mógł nie być w stanie zgromadzić kwoty 1.214 zł na opłacenie wpisu do skargi, co mogło uzasadniać zwolnienie go z tego obowiązku, to jednak miał możliwość poczynienia oszczędności na pokrycie wpisu od skargi kasacyjnej. Zwłaszcza, że – jak sam oświadczył – nie ponosi kosztów na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika, a w utrzymaniu, poza matką, pomaga mu jeszcze rodzina. Dodać trzeba, że z uwagi na oświadczenia o udzielaniu pomocy przez rodzinę w opłacaniu bieżącego utrzymania, wnioskodawca został wezwany do podania szczegółowego zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków z wyszczególnieniem dokładnych źródeł ich finansowania. W tej kwestii nie udzielił rzetelnej odpowiedzi, powtarzając jedynie, że w utrzymaniu pomaga rodzina (bez dokładnego wskazania, jacy członkowie rodziny, w jakim zakresie), a w szczególności matka. Zaznaczyć też należy, że zgodnie z zaświadczeniem przedłożonym na wcześniejszym etapie postępowania w niniejszej sprawie, wnioskodawca jest bezrobotny bez prawa do zasiłku od 21 października 2010 r. Wywieść stąd by należało, że od niemal 6 lat jest na utrzymaniu rodziny. Co za tym idzie, wydatki związane z jego utrzymaniem są już niejako wpisane w budżety domowe osób wspierających wnioskodawcę. W tych okolicznościach rodzina może i powinna też wesprzeć go w opłaceniu wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 607 zł. Zwrócić należy bowiem uwagę, że w rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w przypadku osoby fizycznej znaczenie ma nie tylko sytuacja finansowa i majątkowa wnioskodawcy, ale również jego sytuacja rodzinna. Wskazuje na to treść art. 252 § 1 i 255 p.p.s.a. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Art. 255 p.p.s.a. stanowi natomiast, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Powyższe wymogi podyktowane są tym, że co do zasady każdy ma obowiązek ponoszenia kosztów swego udziału w sprawie, na podstawie z art. 199 p.p.s.a., a instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy. Koszty sądowe są bowiem formą daniny publicznej, a te każdy ma obowiązek ponosić, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 84 Konstytucji. W istocie, każdy też powinien mieć zapewnione prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). W rezultacie, związku z tymi dwoma konstytucyjnymi regułami przewidziana jest w ustawie procesowej możliwość ubiegania się o przyznanie prawa pomocy, przy jednoczesnych obwarowaniach wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść kosztów swego udziału w sprawie. Zauważyć też trzeba, że badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, należy go uwzględnić tylko w takim zakresie, w jakim poniesienie kosztów udziału w sprawie przed sądami administracyjnymi nie będzie rzutować na konieczne utrzymanie wnioskodawcy i jego rodziny. Jako utrzymanie konieczne należy natomiast rozumieć niezbędne, podstawowe potrzeby socjalne. Dokonane wyżej wyliczenia miesięcznych wydatków skarżącego i jego matki oraz możliwości poczynienia oszczędności uwzględniają powyższe wytyczne. Jeśli zaś chodzi o sytuację majątkową wnioskodawcy, to faktycznie nie posiada on majątku, z którego mógłby pozyskać dodatkowe środki pieniężne. Przy czym przy dokonanej już wyżej ocenie zdolności zgromadzenia środków ta okoliczność nie ma już znaczenia. Bez znaczenia pozostaje też fakt zaciągnięcia pożyczek. Ich zabezpieczeniem były nieruchomości, których własność została już przejęta przez pożyczkodawców. Natomiast przy obecnym stanie majątkowym skarżącego, nawet jeśli jest prowadzone postępowanie egzekucyjne (nie przedłożono w tej kwestii żadnego dokumentu), może ono okazać się bezskuteczne. Zaznaczyć jednak przy tym trzeba, że bezskuteczność egzekucji nie wyklucza możliwości opłacenia kosztów swego udziału w sprawie sądowej – postępowanie egzekucyjne prowadzone jest według zupełnie innych zasad, określonych innymi przepisami prawa niż prawo pomocy. Mając na uwadze powyższe postanowiono jak w sentencji na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.