I SA/Wr 1447/07
WyrokWSA we Wrocławiu2008-02-12
Skład orzekający: Marta Semiczek, Halina Betta, Dagmara Dominik
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy w przypadku zaspokajania należności zabezpieczonych hipoteką przymusową, gdy obie należności mają charakter publicznoprawny, o pierwszeństwie zaspokojenia decyduje kolejność wpisu hipotek do księgi wieczystej, czy też zasada proporcjonalności wynikająca z art. 115 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji?Ratio decidendi
Sąd uznał, że w sytuacji, gdy dwie należności publicznoprawne są zabezpieczone hipoteką przymusową, o pierwszeństwie zaspokojenia decyduje kolejność wpisu hipotek do księgi wieczystej, zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Zasada proporcjonalności stosowana jest jedynie w przypadku równego pierwszeństwa lub braku stosowania zasady pierwszeństwa, czego nie można wywodzić z art. 36 § 1 Ordynacji podatkowej w odniesieniu do hipotek przymusowych.Stan faktyczny
Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) jako wierzyciel wniósł o zmianę planu podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości, kwestionując sposób zaspokojenia swojej wierzytelności zabezpieczonej hipoteką przymusową. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego we W. odmówił zmiany planu, uznając, że należności ZUS i urzędu skarbowego mają równe pierwszeństwo, co skutkowało proporcjonalnym podziałem środków. ZUS argumentował, że jego hipoteka została wpisana wcześniej, co powinno dawać mu pierwszeństwo.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżone postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego we W. i zasądzono od Naczelnika na rzecz ZUS zwrot kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Semiczek, Sędziowie Sędzia NSA Halina Betta, Asesor WSA Dagmara Dominik (spr.), Protokolant Aleksandra Madej, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 lutego 2008 r. przy udziale --- sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W. na postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uznania żądania wierzyciela co do zmiany planu podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego we W. na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (słownie: sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego
Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego we W. prowadził wobec zobowiązanego Spółdzielni Kółek Rolniczych z siedzibą w W. w likwidacji, na wniosek wierzyciela – Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W., postępowanie egzekucyjne z nieruchomości, oraz prawa użytkowania wieczystego wraz z prawem własności budynków, dla których Sąd Rejonowy dla W. – K. prowadzi księgi wieczyste KW nr [...] oraz KW [...], w dniu 28 września 2005 r. Na skutek uzyskania sumy ze sprzedaży nieruchomości oraz ww. praw został sporządzony w dniu 28 września 2007 r. plan podziału, w którym na zaspokojenie wierzycieli w kategorii III zaspokojenia, przeznaczono kwotę 145.516,80 zł, z czego 139.572, 30 zł przekazano Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W., natomiast 5.944, 50 zł Naczelnikowi Pierwszego Urzędu Skarbowego we W. Powyższego podziału dokonano w oparciu o przepis art. 115 § 1 pkt 6, w zw. z art. 115 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. zwana dalej "u.p.e.a.") wskazując, że należności ww. wierzycieli zostały zabezpieczone hipoteką przymusową, stąd zostały rozliczone dla obu wierzycieli z grupy trzeciej w równym stopniu.
Na plan podziału zażalenie pismem z dnia 10 stycznia 2006 r. wniósł wierzyciel do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego we W. zarzucając mu naruszenie przepisu art. 115 § 5 i § 6 u.p.e.a., żądając zmiany przedmiotowego planu w ten sposób aby zaspokojenie wierzyciela nastąpiło do pełnej kwoty 145.516,80 zł.
Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej we W. stwierdził niedopuszczalność zażalenia.
W wyniku zaskarżenia ww. postanowienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 października 2006 r. sygn. akt I SA/Wr 476/06 uchylił zaskarżone postanowienie. Z uzasadnienia wyroku Sądu wynika, że wierzycielowi uczestniczącemu w podziale kwoty przysługiwała od spornego planu podziału w niniejszej sprawie skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwanej dalej "p.s.a."). Wniesienie skargi winno być poprzedzone wezwaniem właściwego organu na piśmie do usunięcia naruszenia prawa, stosownie do art. 52 § 3 p.s.a. W przedmiotowej sprawie, zauważono, że pismo ZUS zostało co prawda mylnie zatytułowane "zażalenie", jednak wierzyciel poprawnie skierował je i wniósł nie do organu wyższego stopnia, ale do organu egzekucyjnego, domagając się jednocześnie zmiany planu i odmiennego, niż w planie, zaspokojenia swoich wierzytelności. W opinii Sądu pismo to spełniało warunki do uznania go za wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, o jakim mowa w powołanym art. 52 § 3 p.s.a., jednak organ egzekucyjny błędnie zakwalifikował je jako zażalenie i przesłał do organu nadzoru tj. Dyrektora Izby Skarbowej we W. Organ ten powinien był zatem, zgodnie z art. 65 § 1 k.p.a. przesłać pismo do organu właściwego do załatwienia sprawy, a więc zwrócić je Naczelnikowi Pierwszego Urzędu Skarbowego we W., celem zajęcia przez ten organ stanowiska w kwestii wezwania do usunięcia naruszenia prawa. Po otrzymaniu odpowiedzi na powyższe wezwanie stronie służy wówczas prawo do wniesienia skargi do sądu administracyjnego w terminie 30 dni od doręczenia odpowiedzi organ. Sąd stwierdził, ze zamiast powyższego rozwiązania Dyrektor Izby Skarbowej wydał postanowienie stwierdzające niedopuszczalność zażalenia ZUS. Tym samym pismo ZUS z dnia 10 stycznia 2006 r. nie zostało załatwione we właściwym terminie.
Mając na uwadze powyższy wyrok Dyrektor Izby Skarbowej we W. postanowieniem Nr [...] z dnia [...] przekazał zażalenie ZUS do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego we W. celem rozpatrzenia zgodnie z właściwością.
Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego we W. postanowieniem z dnia [...] Nr [...] uznał żądanie wierzyciela, w przedmiocie przyznania mu wierzytelności, w kategorii trzeciej zaspokojenia do pełnej kwoty 154.516,80 zł uzyskanej w wyniku licytacyjnej sprzedaży nieruchomości położonej w obrębie W., oraz prawa użytkowania wieczystego ustanowionego na nieruchomości, za nieuzasadnione i odmówić przyznania kwoty 5.944,50 zł, w całości. W uzasadnieniu podniesiono, że w świetle obowiązującego prawa żądanie wierzyciela jest nieuzasadnione, albowiem powołuje się na regulację zawartą w przepisie art. 115 § 5 u.p.e.a., niewłaściwie uznając, iż jego treść odwołuje się do cywilnoprawnej zasady, iż w przypadku gdy wysokość należności, podlegających zaspokojeniu w tej samej kategorii przenosi sumę uzyskaną ze sprzedaży nieruchomości, a należności te zabezpieczono poprzez wpis hipoteki przymusowej, wówczas ich zaspokojenie następuje wedle służącego im pierwszeństwa, ocenianego przez zastosowanie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361) stanowiącego, iż o pierwszeństwie ograniczonych praw rzeczowych wpisanych do księgi wieczystej, rozstrzyga chwila, od której liczy się skutki dokonanego wpisu. W opinii organu egzekucyjnego takie stanowisko nie znajduje oparcia w przepisach prawa i w omawianej kwestii należy sięgać do szeroko rozumianego prawa administracyjno-podatkowego, nie zaś do procedury cywilnej. Wskazano, że zgodnie z art. 36 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm. zwanej dalej "O.p.") hipoteka przymusowa zabezpieczająca należności publicznoprawne jest skuteczna wobec każdorazowego właściciela nieruchomości i przysługuje jej pierwszeństwo przed hipotekami ustanowionymi dla zabezpieczenia innych należności. Tak więc w opinii Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego we W. właśnie w tym aspekcie winna być oceniana zawarta w art. 115 § 5 u.p.e.a. instytucja pierwszeństwa. Podniesiono również, że w myśl art. 26 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74), do hipoteki przymusowej stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej, tak więc bezsprzecznie, zabezpieczone hipotecznie należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych korzystają z pierwszeństwa należnego zaległościom podatkowym. A zatem w omawianym przypadku, zastosowanie znajduje zapis art. 115 § 5 in fine u.p.e.a., w myśl którego, jeżeli zaspokojone należności korzystają z równego pierwszeństwa albo nie stosuje się do nich tejże zasady, ich zaspokojenie następuje proporcjonalnie w stosunku, w jakim pozostają do siebie.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona skarżąca domaga się uznania swoich wierzytelności przypadających od dłużnika w kwocie 145.416,80 zł w kategorii trzeciej, a nie jak uznano w planie podziału w kwocie 139.572,30 zł. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że hipoteki w księgach wieczystych o nr 3133 oraz 93997 prowadzonych przez Sąd Rejonowy we W. Wydział Ksiąg Wieczystych ustanowione na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych korzystają z praw pierwszeństwa przed innymi wierzycielami, także hipotecznymi, ale których uprawnienia hipoteczne posiadają dalsze pierwszeństwo. Hipoteka wpisana w KW [...] celem zabezpieczenia wierzytelności Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego we W., ustanowiona została później, a więc korzysta z dalszego prawa zaspokojenia aniżeli zabezpieczenie hipoteczne wpisane w tej księdze wieczystej na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W. Strona skarżąca wskazała, że dokonując podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości organ egzekucyjny posłużył się zasadą proporcjonalności wynikającą z art. 115 § 5 u.p.e.a., uznając iż należności publicznoprawne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz należności publicznoprawne Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego we W. zabezpieczone hipoteką przymusową korzystają z równego pierwszeństwa i zgodnie z tym Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego we W. dokonał podziału sumy uzyskanej z egzekucji proporcjonalnie, w stosunku, w jakim pozostają do siebie. Pominięto – zdaniem strony skarżącej – zasadę pierwszeństwa wynikającą z art. 12 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, która stanowi, iż o pierwszeństwie ograniczonych praw rzeczowych wpisanych do księgi wieczystej rozstrzyga chwila, od której liczy się skutki dokonanego wpisu. Strona skarżąca stwierdziła, ze powyższe stanowi pogwałcenie praw wierzyciela – Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, tym bardziej, że dokonane przez organ egzekucyjny, zobowiązany postanowieniami art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego do działania na podstawie przepisów prawa w celu realizacji zasady praworządności.
W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Na wstępie należy zauważyć, iż sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej obejmującą m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty administracyjne (art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwaną dalej "p.s.a."), które oceniane są z punktu widzenia ich legalności, a więc zgodności z prawem, zarówno materialnym jak i formalnym. W niniejszej sprawie, Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie narusza przepisy prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy.
Należy wskazać, że poza sporem są okoliczności faktyczne sprawy. Niewątpliwym jest, że hipoteka przymusowa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych został wpisana wcześniej do księgi wieczystej nieruchomości należącej do Spółdzielni Kółek Rolniczych z siedzibą w W. w likwidacji aniżeli hipoteka przymusowa złożona przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego we W.
Przedmiotem sporu jest zaś interpretacja przepisu art. 115 § 5 u.p.e.a. Organ podatkowy w oparciu o powołany przepis dowodzi, że ma równe pierwszeństwo z ZUS do zaspokojenia zabezpieczonych hipotekami przymusowymi należności, co skutkowało proporcjonalnym rozliczeniem kwoty uzyskanej ze sprzedaży. Z takim stanowiskiem nie zgadza się strona skarżąca podnosząc, że z racji dokonanego wcześniej wpisu hipoteki przymusowej do księgi wieczystej to jej przysługuje pierwszeństwo zaspokojenia swoich należności przed innymi wierzycielami, w tym także przed Naczelnikiem Pierwszego Urzędu Skarbowego we W. Swoje stanowisko oparła na art. 12 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.
Zgodnie z art. 115 § 1 u.p.e.a. z kwoty uzyskanej z egzekucji zaspokaja się w następującej kolejności: 1) koszty egzekucyjne i koszty upomnienia; 2) należności zabezpieczone hipotecznie wynikające z wierzytelności banku hipotecznego wpisanych do rejestru zabezpieczenia listów zastawnych prowadzonego zgodnie z przepisami o listach zastawnych i bankach hipotecznych; 3) należności zabezpieczone hipotecznie lub zastawem rejestrowym albo zabezpieczone przez wpisanie do innego rejestru; 4) należności, do których stosuje się przepisy działu III Ordynacji podatkowej, oraz należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, o ile nie zostały zaspokojone w trzeciej kolejności; 5) należności zabezpieczone prawem zastawu lub które korzystały z ustawowego pierwszeństwa, niewymienionego w pkt 2-4; 6) inne należności i odsetki, z zastrzeżeniem § 3. Stosownie do art. 115 § 5 u.p.e.a. Należności wymienione w § 1 pkt 2, 3 i 5 zaspokaja się do wysokości kwoty uzyskanej ze sprzedaży rzeczy obciążonej hipoteką lub zastawem albo z realizacji prawa zbywalnego obciążonego. Jeżeli kwota uzyskana ze sprzedaży nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich zabezpieczonych należności, należności te zaspokaja się w kolejności odpowiadającej przysługującemu im pierwszeństwu, a jeżeli mają równe pierwszeństwo albo nie stosuje się do nich zasady pierwszeństwa - proporcjonalnie w stosunku, w jakim pozostają do siebie.
Z powyższego przepisu wynika, że podział sumy uzyskanej z egzekucji następuje z uwzględnieniem zasady uprzywilejowania i zasady równorzędności mogącej mieć postać zasady stosunkowości (proporcjonalności) albo pierwszeństwa. Zasada uprzywilejowania polega na tym, że pewne należności są uprzywilejowane względem innych. Ustawodawca podzielił należności według określonych kategorii, a następnie wskazał kolejność zaspokojenia należności w danej kategorii. Zasada równorzędności występuje, gdy brak uprzywilejowania jednych należności względem innych czyli ma zastosowanie w ramach poszczególnych kategorii należności. Ponadto wskazane powyżej unormowanie nie wskazuje kolejności w zaspokajaniu uprzywilejowanych należności podatkowych. W takiej sytuacji podział następuje zwykle z uwzględnieniem zasady stosunkowości, polegającym na stosunkowym rozdzielaniu należności równorzędnych, tzn. sumę dzieli się proporcjonalnie do wysokości poszczególnych należności. Należy jednak zaznaczyć, że zasadę stosunkowości ustawodawca połączył w niektórych przypadkach z zasadą pierwszeństwa dotyczącą należności zabezpieczonych hipoteką i zastawem, które podlegają zaspokojeniu według pierwszeństwa wynikającego z prawa materialnego (por. wyrok NSA z dnia 22 grudnia 1997 r., sygn. akt I SA/Po 926-927/97 oraz I SA/Po 929-939/97; R. Hauser, Z. Leoński, A. Skoczylas "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz", Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2005 r., s. 507 i nast.).
Mając na uwadze treść powołanego przepisu art. 115 § 1 u.p.e.a. nie ulega wątpliwości, że należności zabezpieczone hipoteką przymusową są zaspokajane w trzeciej kolejności. Powyższe dotyczy zarówno należności strony skarżącej, jak i należności Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego we W. Organ administracji wskazał jako podstawę równego pierwszeństwa w odniesieniu do ww. należności przepis art. 36 § 1 O.p. Stosownie do powołanego artykułu hipoteka przymusowa jest skuteczna wobec każdorazowego właściciela przedmiotu hipoteki i przysługuje jej pierwszeństwo zaspokojenia przed hipotekami ustanowionymi dla zabezpieczenia innych należności. Przepis ten będzie miał odpowiednie zastosowanie również do hipoteki przymusowej ustanowionej przez stronę skarżącą na mocy art. 26 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Niewątpliwie art. 36 § 1 O.p. wprowadza zasadę pierwszeństwa zaspokajania należności podatkowych zabezpieczonych hipoteką przymusową przed należnościami zabezpieczonymi innymi hipotekami. A zatem określa relację pierwszeństwa między wierzycielami, którym przysługuje hipoteka przymusowa a wierzycielami, którymi przysługuje inna hipoteka. Natomiast nie określa relacji, gdy dwie należności zostały zabezpieczone hipotekami przymusowymi, a właśnie z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Jak wskazuje art. 115 § 5 u.p.e.a zasadę stosunkowości stosujemy w dwóch sytuacjach: równego pierwszeństwa lub braku stosowania zasady pierwszeństwa. Jednakże – wbrew temu co sądzi organ administracji – pojęcia równego pierwszeństwa nie można wyprowadzać z treści art. 36 § 1 O.p. Przepis ten tylko stwierdza takie same pierwszeństwo hipotek przymusowych względem hipotek innych wierzycieli, natomiast nie stanowi o równym pierwszeństwie między wspomnianymi hipotekami przymusowymi.
Pojęcia równego pierwszeństwa należy doszukiwać się sięgając do istoty hipoteki. Nie można bowiem zapominać, że hipoteka jest instytucją prawa cywilnego, która zasadniczo służy zabezpieczeniu wierzytelności, a zatem świadczeń mających swe źródło w stosunkach cywilnoprawnych. Ustawodawca dopuścił jej wykorzystanie dla zabezpieczenia należności podatkowych, czyli świadczeń mających swe źródło w stosunkach administracyjnoprawnych, jednak regulacje prawne w tym zakresie powinny odstępować od ogólnych zasad tylko na tyle, ile jest to niezbędne dla osiągnięcia ich celu. W tym kontekście przepis art. 36 § 1 O.p. należy rozpatrywać jako przepis szczególny wobec przepisów art. 11-14 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Na powyższe wskazuje zresztą art. 15 ww. ustawy, który stanowi, że art. 11-14 nie naruszają pierwszeństwa ograniczonych praw rzeczowych określonego w przepisach szczególnych. Skoro przepis art. 36 § 1 O.p. nie definiuje nam pojęcia równego pierwszeństwa, to mając na względzie reguły wykładni systemowej należy niewątpliwie odnieść się do wskazanych powyżej przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Stosownie do art. 12 ust. 1 ww. ustawy o pierwszeństwie ograniczonych praw rzeczowych wpisanych do księgi wieczystej rozstrzyga chwila, od której liczy się skutki dokonanego wpisu. Prawa wpisane na podstawie wniosków złożonych równocześnie mają równe pierwszeństwo (ust. 2). Powołany przepis wskazuje na stopień pierwszeństwa. Prawo wcześniej wpisane ma wyższe, a prawo później wpisane ma niższe pierwszeństwo. Jedynie w sytuacji równoczesnego wpisu możemy mówić o równym pierwszeństwie. Taką zasadę należy również uwzględniać przy interpretacji powołanego przepisu art. 115 § 5 u.p.e.a.
Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy należy uznać, że skoro wpis hipoteki przymusowej strony skarżącej został dokonany przed wpisem hipoteki przymusowej Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego we W. to należy uznać – na podstawie art. 115 u.p.e.a., że strona skarżąca ma pierwszeństwo zaspokojenia należności przed Naczelnikiem Pierwszego Urzędu Skarbowego we W. W przedmiotowej sprawie nie doszło do zaistnienia sytuacji równego pierwszeństwa.
Jednocześnie należy zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 listopada 2007 r. sygn. akt P 24/06, opubl. Dz. U. z 2007 r. Nr 225, poz. 1671, orzekł, że art. 36 § 1 O.p. w zakresie w jakim przyznaje pierwszeństwo zaspokojenia hipotekom przymusowym Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego zabezpieczającym zobowiązania podatkowe, zaległości podatkowe i odsetki za zwłokę przed hipotekami ustanowionymi dla zabezpieczenia innych należności, jest niezgodny z art. 32 Konstytucji RP. Należy podkreślić, że skutkiem orzeczenia w sprawie o sygn. akt P 24/06 jest derogacja zapisanej w art. 36 § 1 O.p. normy prawnej, zgodnie z którą ustanowionej na rzecz Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego hipotece przymusowej zabezpieczającej zobowiązania podatkowe, zaległości podatkowe i odsetki za zwłokę przysługuje pierwszeństwo zaspokojenia przed hipotekami ustanowionymi dla zabezpieczenia innych należności. Art. 36 § 1 O.p. pozostaje natomiast w mocy w pozostałym zakresie, tj. w części w jakiej stanowi, że hipoteka przymusowa jest skuteczna wobec każdorazowego właściciela przedmiotu hipoteki. To znaczy z dniem opublikowania wyroku w Dzienniku Ustaw (tj. 3 grudnia 2007 r.) hipoteki wpisane na rzecz Skarbu państwa przestaną korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia przed hipotekami innych wierzycieli. Innymi słowy, jeśli w toku egzekucji okaże się, że ze środków ze sprzedaży nieruchomości nie wystarczy na zaspokojenie wszystkich wierzycieli, będą oni spłacani w takiej kolejności, w jakiej zostały ustanowione zabezpieczenia hipoteczne. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny wskazał na wpływ wskazanego wyroku na postępowania, które się toczą i zalecił, aby sądy, w ramach dokonywanej oceny stanu faktycznego i prawnego w poszczególnych sprawach, uwzględniały niniejszy wyrok Trybunału Konstytucyjnego.
Powyższy wyrok jednoznacznie potwierdza – przy braku przepisu szczegółowego wskazującego na pierwszeństwo hipoteki przymusowej przed innymi hipotekami w art. 36 § 1 O.p. - konieczność odwołania się przy interpretacji art. 115 § 5 u.p.e.a do przepisu art. 12 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, zgodnie z którym o pierwszeństwie hipoteki, będącej ograniczonym prawem rzeczowym na podstawie art. 244 § 1 Kodeksu cywilnego, wpisanej do księgi wieczystej rozstrzyga chwila, od której liczy się skutki dokonanego wpisu.
Z tych też względów Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wobec stwierdzenia naruszenia przepisu prawa materialnego, a to błędnej wykładni art. 115 § 5 u.p.e.a, w zw. z art. 36 § 1 O.p. uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.s.a. Orzeczenie o kosztach postępowania znalazło swoją podstawę prawną w treści art. 200 p.s.a.
Organ administracji dokonując ponownego rozpatrzenia sprawy powinien uwzględnić poczynioną w niniejszym wyroku wykładnię prawa, jak też uwzględnić powołany w treści uzasadnienia wyrok Trybunału Konstytucyjnego.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło