I SA/Wr 1456/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2011 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie skarżący P. M. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 659 zł złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, pogorszonej na skutek rozwodu orzeczonego w październiku 2011 r. Wskazał dalej, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z dwojgiem dzieci, mieszkających i studiujących w W. Jako majątek osób pozostających w jego gospodarstwie domowym wskazał wnioskodawca mieszkanie w B. o powierzchni 73 m², mieszkanie w W. o powierzchni 130 m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni 288 ha. Jako dochód tego gospodarstwa domowego wskazał skarżący kwotę wynagrodzenia z tytułu stosunku pracy – 1.300 zł (brutto), czynszu wynajmu mieszkania – 1.900 zł (brutto) i dochodu rolniczego – ok. 120.000 zł (rocznie). Nadto argumentował P. M., że konieczne koszty utrzymania jego gospodarstwa domowego wynoszą co najmniej 3.750 zł miesięcznie, a wszystkie ww. nieruchomości obciążone są hipotekami. Dalej nadmienił, że prowadzone przeciwko niemu postępowanie komornicze dotyczy kwoty 1.000.000 zł, i obejmuje zajęcia rachunków bankowych, wynagrodzeń, udziałów w spółkach i wierzytelności. Z przesłanych na wezwanie dokumentów wynika, ponad informacje podane we wniosku, że wnioskodawca w roku 2010 poniósł w działalności pozarolniczej stratę w kwocie 27.619,82 zł (przy przychodzie w kwocie 1.098.263,21 zł), z najmu uzyskał dochód w kwocie 25.257,97 zł (przy przychodzie w kwocie 51.762 zł), natomiast ze stosunku pracy - dochód w kwocie 1.122 zł. Skarżący nie przesłał do akt sprawy wskazanych w doręczonym mu w dniu 12 grudnia 2011 r. wezwaniu szczegółowych wyciągów z jego rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Ocena zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności ustalone w sprawie, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ocena ta zaś musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, a zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia lub sposobu uzyskiwania takich środków. Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Nie sposób bowiem przyjąć, że strona, której gospodarstwo domowe posiada stałe źródło dochodu, zaplecze materialne w postaci majątku (nieruchomości lokalowych i rolnych o znacznej powierzchni) nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zaznaczenia wymaga, iż obciążenia tych składników majątku strony (hipoteki i zajęcia komornicze) nie powodują zmniejszenia ich wartości rynkowej ani też nie ograniczają możliwości ich gospodarczego, zarobkowego wykorzystywania. Referendarz sądowy uznał również, że w sprawie nie może mieć decydującego znaczenia ujemny wynik działalności gospodarczej skarżącego w roku 2010, jako że uczestniczenie w obrocie gospodarczym nie zakłada uzyskiwania dodatniego wyniku finansowego w każdym roku. Istotne jest także prowadzenie przez stronę skarżącą działalności gospodarczej na dużą skalę, wynikającą choćby z zeznania PIT-36L skarżącego za rok 2010, bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty sądowe związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym, które znajdują przełożenie na konkretne kwoty pieniężne, proporcjonalne do rozmiarów prowadzonej działalności. Brak takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji skarżącego w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej osobistego interesu prawnego na skutek przyznania jej prawa pomocy. W zakresie ograniczeń dysponowania kwotami pochodzącymi z działalności gospodarczej skarżącego na skutek komorniczych zajęć jego rachunków bankowych wskazać należy, że P. M. uchylił się od wykazania tej okoliczności poprzez przesłanie wyciągów z jego rachunków bankowych. Tym samym okoliczność ta, jako niewykazana, nie mogła wpłynąć na ocenę możliwości wygospodarowania przez stronę kwot należnych w sprawie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania jej prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.