I SA/Wr 1457/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 14 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Syndyka Masy Upadłości A spółka jawna w upadłości likwidacyjnej z siedzibą we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące roku 2009 postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie ze skargi Syndyka Masy Upadłości A spółka jawna w upadłości likwidacyjnej z siedzibą we W. na wyżej oznaczoną decyzję wpis sądowy od skargi został wyznaczony w kwocie 62.603 zł, z której strona sama opłaciła kwotę 21.447 zł, natomiast do uiszczenia pozostałej kwoty 41.156 zł została wezwana. W trzech sprawach zawisłych ze skargi syndyka, zarejestrowanych pod sygnaturami akt I SA/Wr 1457/15, I SA/Wr 1472/15 i I SA/Wr 1473/15, wpis sądowy wyniósł sumarycznie 135.874 zł, z czego uiszczono łącznie kwotę 52.627zł; pozostaje do uregulowania kwota 83.247 zł. Strona skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie obowiązku uzupełnienia wpisu sądowego o kwotę 41.156 zł. W jego uzasadnieniu podała, że najem nieruchomości jest jej jedynym źródłem osiągania dochodów, które przeznaczane są na zaspokojenie wierzycieli hipotecznych. Wskazała strona, że wartość jej kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 3.090.578,28 zł, wartość środków trwałych wnioskodawcy – 24.392.300 zł, natomiast zysk za ostatni rok obrotowy według bilansu – 384.099,89 zł. Na rachunkach bankowych wnioskodawcy znajduje się kwota 2.709.074,57 zł. Jego aktywa obrotowe mają wartość 2.200.941,07zł. Z dokumentów przesłanych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie wynika, że w stosunku do strony skarżącej zgłoszono wierzytelności w łącznej kwocie 44.696.769,06zł, z której syndyk uznał kwotę 30.776.911,54 zł. W maju, czerwcu i lipcu 2015 r. strona dokonała dostawy towarów i usług o wartości odpowiednio 127.433 zł, 530.763 zł i 135.530 zł oraz nabyła towary i usługi o wartości odpowiednio 18.275 zł, 21.101 zł i 27.723 zł. Strona zakłada lokaty terminowe i nosiła się z zamiarem zlecenia prowadzenia wyżej wskazanych spraw radcy prawnemu za wynagrodzeniem w kwocie po 7.200 zł plus podatek od towarów i usług. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadają-cych osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba lub jednostka ta wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakich-kolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy oso-ba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów po-stępowania (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nale-ży zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wy-konania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi i sposobu dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie z kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Należy dalej stwierdzić, iż koszty postępowania sądowego zasługują na trakto-wanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilno- i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich powinności finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez Państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa i, w konsekwencji, na innych podatników, skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Kolejno, z przywołanego unormowania wynika, że rozstrzygnięcie referendarza sądowego w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, referendarz sądowy nie musi się przychylić do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe, w związku z czym uznaniowość w zakresie przyznania czy też odmowy przyznania takiego prawa wymaga od referendarza sądowego dokładnego przeanalizowania i wnikliwej oceny sytuacji wnioskodawcy. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, referendarz sądowy doszedł do przekonania, iż strona skarżąca nie wykazała, że nie jest obecnie zdolna wygospodarować środków na poniesienie ciężaru jedynego kosztu sądowego, który na niej obecnie spoczywa, tj. wpisu sądowego od skargi, i to we wszystkich wyżej wskazanych sprawach. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że spółka taką zdolność posiada. Po pierwsze trzeba stwierdzić, że wszczęcie postępowania upadłościowego nie implikuje automatycznie obowiązku przyznania syndykowi masy upadłości prawa pomocy. W orzecznictwie akcentuje się, że fakt ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy nie stanowi warunku koniecznego przyznania prawa pomocy. Zatem sam fakt ogłoszenia upadłości wnioskodawcy (obejmującej likwidację majątku) nie przesądza o tym, że wnioskodawca postawiony w stan upadłości zasługuje na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przyjmuje się powszechnie, że fakt bycia w stanie upadłości określonego podmiotu ma jedynie znaczenie dla oceny jego sytuacji finansowej – fakt ten nie jest jednocześnie w żadnym wypadku warunkiem przesądzającym o przyznaniu prawa pomocy. Po drugie, aktualny stan majątkowego wnioskodawcy pozwala, w ocenie referendarza sądowego, na poniesienie kosztów sądowych w pełnej wysokości i to we wszystkich sprawach wszczętych jego skargami. Posiada on bowiem majątek, wchodzący w skład masy upadłości, który umożliwi poniesienie kosztów sądowych w pełnej wysokości. Mowa tu o wartości jej kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych 3.090.578,28 zł, wartości środków trwałych wnioskodawcy – 24.392.300 zł, oraz kwocie na jej rachunkach bankowych 2.709.074,57 zł. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt blokowania przez skarżącego syndyka posiadanych kwot pieniężnych na skutek zakładania lokat podatkowych. Wniosek ten jest aktualny także w świetle przedłożonych przez wnioskodawcę deklaracji VAT – 7. Wynika z nich, że syndyk prowadzi aktualnie regularną i aktywną działalność gospodarczą. Nie sposób przy tym uznać, że zaspokojenie zobowiązań związanych z kosztami postępowania upadłościowego oraz z zaspokojeniem w tym postępowaniu wierzycieli spółki stanowi argument przemawiający za zwolnieniem strony postępowania sądowoadministracyjnego z obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Brak jest ustawowych podstaw dla przyjęcia, że wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Pamiętać trzeba również, iż syndyk planował wypłacić radcy prawnemu za sporządzenie i wniesienie skarg oraz zastępowanie w sprawach sądowoadaministracyjnych wynagrodzenie w kwocie 21.600 zł (plus podatek od towarów i usług), mimo że jego udział nie jest niezbędny dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym I instancji w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W tym stanie rzeczy należało ocenić, że na obecnym etapie postępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. Dlatego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2) oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przy-znania skarżącej stronie prawa pomocy.