I SA/Wr 146/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy po wznowieniu postępowania uchylenia decyzji ostatecznej ustalającej zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn postanawia: przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W sprawie, po oddaleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu skargi J. S. na wyżej oznaczoną decyzję, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata dla sporządzenia skargi kasacyjnej. W jego uzasadnieniu podał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej z powodu zawieszenia w grudniu 2010r. przynoszącej straty działalności gospodarczej, aktualnego braku pracy i ponoszenia kosztów miesięcznego utrzymania jego trzyosobowego gospodarstwa domowego, w tym czynszu w kwocie 500 zł, opłaty za prąd w kwocie 150 zł i gaz w kwocie 50 zł, z wynagrodzenia jego żony z tytułu umowy o pracę w kwocie 1.201,90 zł. Dalej wskazał wnioskodawca, że jest właścicielem mieszkania o powierzchni 45 m² i nie był w stanie poczynić oszczędności z uwagi na chorobę nowotworową syna. Powołał również, że z uwagi na sytuację gospodarczą w kraju ani on ani jego syn nie może znaleźć pracy. Nadmienił przy tym, że jego syn jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Z dokumentów przesłanych przez J. S. wraz z wnioskiem oraz na wezwanie wynika, ponad fakty wynikające z oświadczeń zawartych w treści wniosku, że w roku 2010 poniósł stratę w wykonywanej działalności gospodarczej w kwocie 3.485,44 zł (przy przychodzie w kwocie 9.059,86 zł), na jednym z jego rachunków bankowych zablokowano wierzytelności w łącznej kwocie 25.685,81 zł, natomiast na drugi rachunek dokonywane są przez skarżącego wpłaty kwoty 800 zł (w dniu 14 marca 2011 r. i w dniu 10 maja 2011 r.) oraz kwoty 700 zł (w dniu 15 kwietnia 2011 r.). W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że ich ponoszenie przez stronę postępowania sądowoadministracyjnego jest zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z usług profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru zabezpieczenia kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona ze względu na swój stan majątkowy nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy jak i stan faktyczny sprawy, referendarz sądowy stwierdził, że w przypadku J. S. zaistniała ustawowa przesłanka do przyznania mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, określona w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wykazał on bowiem, że w swojej sytuacji życiowej i materialnej nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Świadczą o tym z jednej strony kwota pieniężna, którą dysponuje wnioskodawca miesięcznie na utrzymanie swoje oraz swojej rodziny, a z drugiej, kwota wydatków związanych z tym utrzymaniem. Istotne znaczenie w sprawie ma również, zdaniem referendarza sądowego, sytuacja życiowa wnioskodawcy, na którą składa się między innymi stan zdrowia syna, postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do jego majątku oraz brak majątku podlegającego spieniężeniu. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji. Na marginesie powyższych stwierdzeń powołać trzeba uregulowanie art. 249 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wedle którego przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć.