I SA/Wr 1468/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od dochodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących z nieujawnionych źródeł przychodów w rok 2004 postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 400 zł S. M. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu skarżący podał, że z uzyskiwanego miesięcznie z prowadzonej działalności gospodarczej dochodu brutto w kwocie 2.300 zł utrzymuje swoje gospodarstwo domowe, w skład którego wchodzą jego żona i dwoje dzieci. Wskazał także, że osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, są właścicielami mieszkania o powierzchni 64 m² oraz działki budowlanej. Nadmienił także, że ponosi dodatkowe wydatki w związku z częstymi chorobami dzieci, leczonych także szpitalnie. W piśmie procesowym z dnia 14 października 2011 r. skarżąc podał, że miesięcznie na utrzymanie swojej czteroosobowej rodziny wydaje około 2.000 zł. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przesłał kserokopie dokumentów, z których wynika, że w roku 2010 uzyskał przychód w kwocie 89.165,15 zł, obciążony kwotą 42.563,25 zł kosztów jego uzyskania, natomiast w pierwszych dziewięciu miesiącach roku 2011 r. uzyskał przychód w kwocie 109.434,63 zł, obciążony kosztami jego uzyskania w kwocie 52.764,53 zł. Koszty miesięcznego utrzymania swojego gospodarstwa domowego strona określiła na co najmniej 3.000 zł i podała, że nie korzysta z rachunków bankowych z uwagi na ich "blokowanie" i korzysta z pomocy rodziców. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. pozbawionych ze względu na okoliczności życiowe środków do życia ponad wartości (kwoty) niezbędne dla zapewnienia koniecznego utrzymania dla siebie i swojej rodziny. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesiony. W konsekwencji, orzekając w zakresie przyznania prawa pomocy referendarz sądowy obowiązany jest wyważyć zarówno interes Państwa, tj. wszystkich obywateli, jak i strony skarżącej. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podkreślić należy przy tym, że ciężar wykazania tych okoliczności spoczywa na wnioskodawcy. Mając na uwadze powołane przepisy prawa oraz wywiedzione z nich zasady referendarz sądowy ocenił, że nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Strona skarżąca nie wykazała bowiem, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Za odmową przyznania prawa pomocy przemawia stan majątkowy skarżącego oraz jego gospodarstwa domowego. Wprawdzie koszty utrzymania gospodarstwa domowego strony prowadzonego w ramach mieszkania bilansują się z kwotą jej miesięcznych dochodów, to pamiętać należy, iż uzyskuje ona pomoc od rodziców, przez co nie ponosi wszystkich związanych z tym utrzymaniem wydatków. Nadto do zasobów majątkowych gospodarstwa domowego wnioskodawcy należy również działka budowlana, w ramach której nie zaspokaja skarżący potrzeb mieszkaniowych swojej rodziny, gdyż mieszka ona mieszkaniu. Dlatego działkę tę uznał referendarz sądowy za składnik majątku, który podlega spieniężeniu bez uszczerbku dla zaspokajania podstawowych potrzeb rodziny wnioskodawcy. Stanowi to o możności pozyskania przez skarżącego środków pieniężnych na ponoszenie kosztów sądowych w sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Tym samym wyłączona została realizacja w sytuacji S. M. przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ziszczenia się w jej sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanek przyznania jej prawa pomocy. Wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono, jak w sentencji, o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy.