I SA/Wr 148/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A D. O., S. K. spółka jawna z siedzibą w S. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za sierpień 2006 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie "A D. O., S. K. spółka jawna z siedzibą w S.D. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazała strona skarżąca, że jej aktualny stan finansowy nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, traci płynność finansową, jej majątek jest "pożyczonym kapitałem", wartość jej środków trwałych na dzień 30 listopada 2011 r. wynosi 40.201,75 zł, rachunek bankowy został zajęty w postępowaniu egzekucyjnym na podstawie zawiadomienia Dyrektora Izby Celnej z dnia 9 stycznia 2012 r., dotyczącego kwoty 475.558,40 zł, wskutek czego doszło do "całkowitego paraliżu finansowego spółki, utraty płynności finansowej i niemożności regulowania jakichkolwiek zobowiązań pieniężnych". W oświadczeniu o majątku i dochodach podała wnioskująca spółka wysokość jej kapitału zakładowego lub środków finansowych – 398.954,95 zł, wartość jej środków trwałych według bilansu za ostatni rok w kwocie 116.962,50 zł, wysokość jej zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu – 126.532,92 zł oraz stan jej rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku – (-) 191.633 zł. Z dokumentów przesłanych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie wynika, ponad informacje zawarte we wniosku, że na dzień 30 listopada 2011 r. skarżąca spółka posiadała należności i zobowiązania krótkoterminowe w kwocie odpowiednio 1.745.423,81zł i 1.675.013,75 zł, jej przychody netto ze sprzedaży wyniosły 16.230.402,41zł (w porównaniu z przychodami za cały rok 2010 w kwocie 14.874.243,95 zł), jej koszty natomiast – 15.963.958,29 zł (i odpowiednio 14.599.666,13zł). W listopadzie i grudniu 2011 r. oraz styczniu 2012 r. strona skarżąca dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 1.635.633 zł, 1.392.606 zł i 936.508 i nabyła w tych samych okresach czasu towary i usługi o wartości odpowiednio 1.504.340 zł, 1.343.804 zł i 833.562 zł. Treść przesłanych wyciągów z rachunków bankowych skarżącej spółki potwierdza skalę prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, wynikającą z przesłanych deklaracji podatku od towaru i usług. Zarządzeniem z dnia 8 lutego 2012 r. Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wyznaczył wpis sądowy od skargi w kwocie 2.964 zł. We wszystkich sprawach aktualnie zawisłych przed Sądem ze skargi A D. O., S. K. spółka jawna z siedzibą w S. D., prowadzonych pod sygnaturą akt od I SA/Wr 148/12 do I SA/Wr 152/12, wyznaczono wpis sądowy od skargi w łącznej kwocie 15.167 zł. We wszystkich wyżej wskazanych postępowaniach skarżąca spółka reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. W tym miejscu należy stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Wskazać powinno się także, iż użyte w przytoczonym przepisie art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pojęcie "środki" ma znaczenie szersze aniżeli środki finansowe lub wolne pieniądze na koncie, brak których wykazała strona skarżąca, co z kolei miało uzasadniać jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Pod pojęciem środków w znaczeniu art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozumieć wszelkie aktywa strony, w tym także posiadane należności. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, referendarz sądowy stwierdził, iż skarżąca spółka nie wykazała, że nie jest obecnie zdolna wygospodarować środków na opłacenie kosztów sądowych należnych we wszystkich sprawach zawisłych przed Sądem z jej skargi. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że spółka taką zdolność posiada. Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia przede wszystkim fakt dalszego prowadzenia przez nią działalności gospodarczej na dużą, wynikająca z przedłożonych kserokopii deklaracji VAT skalę i to mimo deklarowanego przez stronę pogorszenia się jej sytuacji finansowej. Skoro strona postępowania sądowoadministracyjnego wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykazała dokonywanie dostaw towarów i świadczenie usług, za które otrzymała w listopadzie i grudniu 2011 r. oraz w styczniu 2012 r. zapłatę w kwocie łącznie 3.964,747 zł, i jednocześnie nabyła w tym czasie towary i usługi za kwotę 3.681.706 zł, tzn. że była i nadal jest w posiadaniu kwoty pieniężnej koniecznej do uiszczenia aktualnie wymaganych od niej kosztów sądowych. W rezultacie wykluczona zostaje realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dane wynikające z ww. deklaracji wnioskodawcy świadczą bowiem o tym, że dysponuje on w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej takimi środkami. Dodatkowo wskazać trzeba, że kwota należności krótkoterminowych skarżącej spółki przewyższa kwotę jej krótkoterminowych zobowiązań o kwotę 70.409,86 zł, pozwalającą na poniesienie ciężaru kosztów sądowych aktualnie należnych w sprawach tej spółki. Wobec takich stwierdzeń nieuzasadnione było dalsze badanie wystąpienia w stanie faktycznym, wynikającym z oświadczeń i dokumentów złożonych przez spółkę, przesłanki zwolnienia jej z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych związanych z jej udziałem w tym postępowaniu. Zdaniem referendarza sądowego posiadanie środków pieniężnych znacznie przekraczających wysokość kosztów sądowych w danej sprawie sądowoadministracyjnej pozwala na przyznanie prawa pomocy jedynie w sytuacji, gdy wnioskodawca przedstawi istotne powody przeznaczenia posiadanych środków pieniężnych na inne cele niż opłacenie kosztów sądowych. Tymczasem w sprawie skarżąca spółka takich okoliczności nie przedstawiła. Nie stanowi zaś takiej okoliczności wskazane w toku postępowania ponoszenie kosztów związanych z prowadzeniem przez stronę skarżącą działalności gospodarczej. Stanowi ono naturalną i przewidywalną cechę tej aktywności podmiotu gospodarczego, jakim jest spółka jawna. Również prowadzenie egzekucji z rachunku bankowego skarżącej spółki nie stanowi istotnego powodu w wyżej wskazanym rozumieniu, ponieważ zajęcie rachunku bankowego spółki nie stanęło na przeszkodzie nabyciu przez nią towarów i usług o wartości 833.562 zł w miesiącu dokonania tego zajęcia. Dalej winno się zaznaczyć, że aktualna sytuacja finansowa spółki, przedstawiona we wniosku, nie pozwala na przyjęcie, iż uzasadnia ona uwzględnienie jej żądania. Wyniki finansowe skarżącej spółki w roku 2010 pozwalały bowiem na poczynienie oszczędności z przeznaczeniem na koszty bieżącej działalności spółki w latach następnych, do których zaliczyć koszty prowadzonych przez nią sporów prawnych (sądowych). W ocenie referendarza sądowego znaczące jest prowadzenie przez stronę skarżącą działalności gospodarczej na dużą skalę, wynikającą choćby z przedstawionych zeznań i deklaracji podatkowych, bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty sądowe związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym, które znajdują przełożenie na konkretne kwoty pieniężne, proporcjonalne do rozmiarów prowadzonej działalności. Brak takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji strony skarżącej w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej interesu prawnego na skutek przyznania jej prawa pomocy. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2) w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.