I SA/Wr 1481/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.J.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 14 lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2003 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprawie, wraz ze skargą skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że samotnie wychowuje trójkę dzieci (w tym najstarszą córkę, która studiuje dziennie w związku z czym nie pracuje). Wnioskująca podkreśliła, że w mieszkaniu, w którym jest zameldowana, mieszkają trzy rodziny i dlatego jest zmuszona wynajmować inny lokal. Dodała, że z powodu trudnej ciąży i porodu nie była w stanie zająć się odpowiednio swoją firmą, czego konsekwencją było poniesienie strat. Długoletnie postępowanie prowadzone przez organ kontroli skarbowej (3 lata) również nie wpłynęło pozytywnie na prowadzoną przez nią działalność gospodarczą. Skarżąca podkreśliła, że w marcu 2009 r. złożyła w sądzie rodzinnym wniosek o przyznanie alimentów, ale do tej pory nie został on rozpatrzony. Dodatkowo wskazała, że na przełomie grudnia 2007 r. i stycznia 2008 r. w warsztacie, który wynajmowała, dokonano włamania i kradzieży na kwotę około 80.000 zł. Do dnia dzisiejszego nie odnaleziono sprawców, a sprawę umorzono. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach strona podała, że prowadzi gospodarstwo wraz z trójką dzieci, nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych, ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro oraz, że nie uzyskuje żadnych dochodów. Na wezwanie referendarza sądowego do przedłożenia dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu majątkowego i finansowego, strona nadesłała: zeznanie podatkowe za 2008 r., bilans za okres od stycznia do sierpnia 2009 r., bilans za czerwiec, lipiec i sierpień 2009 r., wydruki z księgi podatkowej za czerwiec, lipiec i sierpień 2009 r., plik wydruków (około 180) potwierdzeń dokonania transakcji z rachunku bankowego skarżącej związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą za okres od czerwca do września 2009 r., kopię aneksu nr 5 do umowy kredytowej i wyciąg z karty kredytowej za okres od 7 listopada do 6 grudnia 2007 r., kopię zaświadczenia policji potwierdzającego kradzież, kopię wypowiedzenia umowy przez kontrahenta firmy skarżącej, kopię umowy najmu lokalu mieszkalnego, kartę leczenia szpitalnego w związku z ciążą oraz dowody opłat. Z powyższych dokumentów wynika, że w 2008 r. wnioskująca uzyskała przychód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 346.366,14 zł i poniosła stratę w kwocie 10.073,23 zł. Do sierpnia 2009 r. osiągnięte przychody wyniosły 214.756,52 zł i dochód (po odliczeniu kosztów uzyskania przychodów – 21.685,19 zł). Dane te potwierdzają wydruki z księgi podatkowej. Z wydruków potwierdzeń transakcji wynika, że strona uzyskuje regularnie wpłaty od tych samych kontrahentów, dokonuje wypłat w bankomacie w kwotach 300 - 3.000 zł oraz przelewów na rachunek osobisty (odbiorca: B.K.) w kwotach około 1.000 - 8.000 zł, tytułem zaliczki na zakup paliwa i części oraz zaliczki na poczet wypłat. Aneks umowy kredytowej z czerwca 2009 r. dotyczy zmiany harmonogramu spłaty kredytu złotowego, zaciągniętego na firmę skarżącej, którego pozostało (z odsetkami) ponad 15.000 zł. Strona wynajmuje od 2005 r. mieszkanie o powierzchni 105 m2, za które płaci czynsz w kwocie 1.500 zł i opłaty związane z jego utrzymaniem. Ponadto skarżąca oświadczyła, że miesięcznie ponosi wydatki na wynajem mieszkania, prąd, gaz, spłatę kredytów i kart kredytowych oraz lekarstwa w łącznej wysokości około 3.670 - 3.840 zł. W znacznym stopniu pomaga jej rodzina. Podkreśliła, że jest zmuszona wynajmować mieszkanie, gdyż miejscu, w którym jest zameldowana, mieszkają trzy rodziny. Wskazała, że lokal który wynajmuje jest duży, ale w tej cenie obecnie we Wrocławiu można wynająć kawalerkę, a ponadto niewiele osób chce wynająć lokal rodzinie z trójką dzieci. Wnioskująca aktualnie posiada samochód marki [...], rocznik [...], o wartości około 35.000 - 42.000 zł. Zdaniem skarżącej, dodatkowymi okolicznościami, które uzasadniają przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie jest fakt dokonania wspomnianej wyżej kradzieży. Ponadto w dniu 30 czerwca 2008 r. wycofał się z umowy główny kontrahent firmy skarżącej, w związku z czym straciła ona główne źródło dochodu. Strona podkreśliła, że od 7 lat jest alergikiem, a od 5 lat ma astmę oskrzelową, co w znacznym stopniu utrudnia jej normalne funkcjonowanie. Dodała, że jej najmłodsze dziecko ma 2,5 roku i niemożliwym jest umieszczenie go w żłobku, a na umieszczenie w placówce prywatnej lub na opiekunkę skarżącej nie stać. Końcowo strona wskazała, że trudno jest jej pogodzić pracę zawodową z byciem matką samotnie wychowującą trójkę dzieci, dlatego nie posiada znacznych dochodów koniecznych dla zaspokojenia potrzeb swojej rodziny. Kredyty i karty kredytowe, które zaciągnęła przed paroma laty, miały jej pomóc w rozwoju firmy, jednak w chwili obecnej ma problem z ich spłatą. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 26 października 2009 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Od powyższego orzeczenia strona wniosła sprzeciw, w którym wskazała, że znaczne koszty ponoszone przez nią w związku z prowadzoną firmą transportową spowodowane są specyfiką prowadzonej działalności gospodarczej. Wysokie wydatki na utrzymanie, jakie ponosi skarżąca, spowodowane są natomiast tym, że wnioskująca ma na utrzymaniu trójkę dzieci, którym chce zapewnić "godziwe życie". Strona dodała, że na dzień dzisiejszy kwota spłacanego przez nią kredytu wynosi 1089,36 zł. Zdaniem skarżącej, w sytuacji prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej nie ma możliwości rozróżnienia kont i pieniędzy na własne i związane z prowadzoną działalnością, dlatego też strona z jednego konta dokonuje wypłat na wszelkie niezbędne wydatki (na utrzymanie własne i prowadzenie firmy). Odnosząc się do kwestii nie przedłożenia - pomimo wezwania - historii z rachunków bankowych, wnioskująca wskazała, że banki dawno już odeszły od przesyłania papierowych zestawień miesięcznych, a zestawienia transakcji w formie elektronicznej zostały przedłożone Sądowi wraz innymi dokumentami. Skarżąca przyznała, że dokonywała wpłat na konto osobiste z rachunku bieżącego, ale jej zdaniem, w ten sposób postępują wszystkie osoby prowadzące jednoosobowo działalność gospodarczą, co wynika z różnicy w wysokości opłat za prowadzenie rachunku firmowego i osobistego. Na wezwanie Sądu do przedłożenia historii z rachunków bankowych skarżącej (osobistego i dotyczącego działalności gospodarczej) za ostatnie trzy miesiące oraz do podania informacji, czy na rzecz dzieci skarżącej realizowany jest obowiązek alimentacyjny (a jeśli tak, to w jakiej kwocie), strona przedłożyła potwierdzenia wykonania poszczególnych operacji finansowych dokonywanych za pomocą karty kredytowej, bądź w drodze przelewu. Wnioskująca oświadczyła również, że nie posiada rachunku osobistego oraz że czasem korzysta z osobistego rachunku swojej najstarszej córki. Skarżąca wskazała, że ma przyznane alimenty na dwójkę starszych dzieci (w wysokości 300 zł), jednak nie otrzymuje ich, gdyż z byłym mężem wspólnie dzieli się wydatkami na dzieci, natomiast najmłodszemu dziecku alimenty nie zostały jeszcze przyznane. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej upsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Mając powyższe na uwadze, Sąd ponownie rozpoznał na podstawie zebranego materiału dowodowego wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy, stosując przepisy regulujące kwestię zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do art. 245 § 1 upsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje – stosownie do § 2 art. 245 upsa – zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie § 3 tego samego artykułu – zwolnienie tylko od odpłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać – zgodnie z przepisem art. 245 § 4 powołanej ustawy procesowej - na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 1) i 2) upsa wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Mając powyższe na uwadze oraz kierując się aktualną sytuacją finansową strony przedstawioną we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 26 października 2009 r., a także mając na względzie wysokość kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania stanowi wpis od skargi w wysokości 1.334 zł, Sąd stwierdził, że skarżąca będzie w stanie ponieść koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Powyższe uzasadnia głównie sytuacja materialna strony, z której wynika, że źródłem utrzymania wnioskującej i jej trójki dzieci jest dochód uzyskiwany z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Z przedłożonego do akt sprawy zeznania o wysokości osiągniętego w 2008 r. dochodu wynika wprawdzie, że strona poniosła w wyniku prowadzonej działalności stratę, jednakże z wysokości uzyskanych przychodów wywnioskować można, że działalność prowadzona przez stronę jest – w ogólnym rozrachunku - działalnością przynoszącą zysk. Powyższe potwierdza m.in. fakt, że skarżąca, pomimo wykazania w zeznaniu rocznym straty, ma jednocześnie możliwość ponoszenia miesięcznych wydatków w wysokości ponad 4.000 zł, których źródła finansowania skarżąca nie wskazuje. Ponadto, należy mieć na uwadze, że do miesięcznych wydatków wyliczonych w oświadczeniu doliczyć trzeba koszty wyżywienia, których skarżąca nie wymieniła w zestawieniu. W dalszej kolejności wskazać wypada, że strona – pomimo wezwania Sądu – nie udokumentowała w sposób przekonujący swojej sytuacji finansowej. W zestawieniu miesięcznie ponoszonych przez rodzinę skarżącej wydatków wnioskująca wskazała, że spłaca kredyty i kartę kredytową (w kwocie 1.800 zł miesięcznie). Z przedłożonego aneksu do umowy kredytowej wynika jednak, że kredyt został zaciągnięty na firmę, ponadto karta kredytowa, której wyciąg strona przedłożyła, wbrew argumentacji strony, nie była wykorzystywana na prowadzenie działalności, a służyła przede wszystkim zaspokajaniu prywatnych potrzeb wnioskującej i jej rodziny. Sąd zauważa również, że pomimo dwukrotnych wezwań do przedłożenia szczegółowych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, strona dołączyła do akt sprawy jedynie wydruki potwierdzeń dokonania przypadkowo wybranych transakcji, co nie obrazuje całości uzyskiwanych przez stronę w danym miesiącu wpływów oraz dokonywanych wydatków. Jednocześnie warto zauważyć, że z potwierdzeń dokonywania transakcji wynika, iż z rachunku bankowego związanego z działalnością gospodarczą dokonywane były wpłaty znacznych kwot (około 1.000 - 8.000 zł) na rachunek osobisty skarżącej, którego wyciągów strona nie przedłożyła. Dodatkowo podnieść należy sprzeczność oświadczeń strony odnośnie posiadanych rachunków bankowych. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 26 października 2009 r. strona oświadczyła bowiem, że "dokonywała wpłat na konto osobiste kwot z rachunku bieżącego, ale tak robi każda osoba prowadząca jednoosobowo działalność gospodarczą", natomiast w piśmie stanowiącym odpowiedź na wezwanie do przedłożenia historii z rachunków bankowych skarżącej (osobistego i dotyczącego działalności gospodarczej) strona stwierdziła, że "rachunku osobistego nie posiada", a "czasem korzysta z osobistego rachunku swojej najstarszej córki". Strona – pomimo wezwania – nie wyjaśniła również, jakiego rzędu kwoty otrzymuje od byłego męża na utrzymanie wspólnych dzieci, oświadczając jedynie, że "z byłym mężem wspólnie dzieli się wydatkami na dzieci". Powyższe nienależyte udokumentowanie sytuacji finansowej oraz sprzeczność oświadczeń zawartych w przedłożonych dokumentach spowodowały, że strona nie uwiarygodniła, iż nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Końcowo podkreślenia wymaga, że z konstrukcji instytucji zwolnienia od kosztów sądowych wynika, że zwolnienie takie jest wyjątkiem od reguły stanowiącej o konieczności ich ponoszenia. Zgodnie z treścią art. 199 upsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przepisy ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Przytoczone zatem we wniosku strony okoliczności jak i przedstawione dokumenty, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie, natomiast w ocenie Sądu skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swoich najbliższych. W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny - na podstawie art. 245 § 1 i § 3 i 246 § 1 pkt 2) upsa - orzekł jak w sentencji.