I SA/Wr 1483/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tkacz-Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 2 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2010 z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 10 września 2015 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca M. M. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu tego żądania podała, że w dniu [...] marca 2015r. została pozbawiona możliwości samodzielnego utrzymania na skutek decyzji o zajęciu wierzytelności na jej rachunku bankowym i uzależniona od pomocy rodziny i przyjaciół, gdyż jej dochody pochodzą z nieregularnych umów o dzieło. Wskazała, że prowadzone wobec niej postępowanie egzekucyjne uniemożliwia jej kontynuowanie działalności zawodowej. Postanowieniem z dnia 10 września 2015 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Powyższe orzeczenie referendarskie stało się przedmiotem sprzeciwu. Na wezwanie skarżąca przesłała dokumenty, z których wynika, że w latach 2013 i 2014 uzyskała dochód w kwocie odpowiednio 15.107,90, w tym z tytułu prawa autorskiego w kwocie 11.500,10 zł, oraz 35.941,38 zł (brutto), w tym z tytułu praw autorskich w kwocie 25.662,98 zł, na jej rachunku bankowym w dniu [...] października 2015 r. znajdowała się kwota 11.276,23 zł, wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z matką, ojcem, i czworgiem rodzeństwa, spośród których troje studiuje i jeden jest uczniem. Skarżąca uzyskuje wynagrodzenie w kwocie ok 8.800 zł ("śr. z 3-mcy"), natomiast jej matka w kwocie ok. 2.000 zł ("śr. z 3-cy"). Z zaświadczenia o wynagrodzeniu matki strony skarżącej wynika, że uzyskuje ona wynagrodzenie za pracę w kwocie 4.483 zł (netto) miesięcznie i jest ono pomniejszane z tytułu kredytów zaciągniętych z powodu "toczącej się sprawy". Zarządzeniem z dnia [...] lipca 2015 r. Zastępca Przewodniczącego Wydziału I Sądu wyznaczył wpis sądowy od skargi w kwocie 500 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jak wynika z powołanego unormowania skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego na podstawie samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości Sądu. Zatem wniesienie sprzeciwu powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. Wywiedziona w sprzeciwie argumentacja dotycząca sytuacji materialnej i życiowej skarżącego stanowi zaś uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego przez Sąd wniosku. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami admi-nistracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częścio-wym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1)) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, że zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dla dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Ocena zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów postępowania sądowego oparta jest na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym, tj., iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ocena ta zaś musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów postępowania sądowego. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, jak i interesu strony skarżącej. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Istotą prawa pomocy w zakresie ustanowienia z urzędu doradcy podatkowego jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z usług profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Skarb Państwa ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona ze względu na swój stan majątkowy nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Mając na uwadze powołane przepisy prawa oraz wywiedzione z nich zasady, a także treść akt niniejszej sprawy, Sąd uznał, iż w sprawie nie została spełniona przsłanka przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów postępowania sądowego. Nie wykazała ona bowiem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wprawdzie kwota, jaką dysponuje siedmioosobowe gospodarstwo domowe skarżącej na swoje miesięczne utrzymanie, pochodząca z dochodów skarżącej i jej matki, nie jest wysokie, to jednak stan ten nie przeszkodził skarżącej zgromadzić kwoty 11.276,23 zł (stan jej rachunku w dniu [...] października 2015 r.) w czasie, gdy gospodarstwo domowe skarżącej ponosi dodatkowe wydatki związane z kształceniem czworga rodzeństwa skarżącej. Oznacza to, że wnioskująca strona posiada środki pozwalające jej na ponoszenie kosztów sądowych oraz wynagrodzenia pełnomocnika procesowego z wyboru, których, nie przeznacza na utrzymanie konieczne siebie lub swojej rodziny. Warta odnotowania jest również poprawa sytuacji zawodowej i zdolności zarobkowych skarżącej w porównaniu ze stanem rozważanym w postanowieniu referendarskim, uwzględniającym zajęcie w trybie egzekucji przymusowej rachunku bankowego strony. W tym stanie rzeczy Sąd ocenił, że na obecnym etapie postępowania skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy ani w całości ani w części i w konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów prawa, postanowił jak w sentencji.